Gramatyka historyczna języka polskiego z elementami języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i dialektologii

Gramatyka historyczna języka polskiego z elementami języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i dialektologii

1 opinia

Format:

ibuk

WYBIERZ RODZAJ DOSTĘPU

 

Dostęp online przez myIBUK

WYBIERZ DŁUGOŚĆ DOSTĘPU

6,15

Wypożycz na 24h i opłać sms-em

13,00

cena zawiera podatek VAT

ZAPŁAĆ SMS-EM

Podręcznik opracowany przez dr Danielę Podlawską - długoletniego dydaktyka, specjalistę w dziedzinie językoznawstwa diachronicznego – ma na celu przekazanie studentom filologii polskiej podstawowych wiadomości potrzebnych do przedmiotu Gramatyka historyczna języka polskiego z elementami języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i dialektologii. Ułatwi on także pracę nad przygotowaniem analizy tekstów staropolskich i gwarowych. Oprócz części teoretycznej w książce umieszczono wybór tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich, staropolskich oraz gwarowych. Podane po każdej partii materiału pytania i zagadnienia kontrolne pomogą studentom sprawdzić stopień opanowania materiału.


Liczba stron318
WydawcaWydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku
ISBN-13978-83-8873-123-5
Numer wydania3
Język publikacjipolski
Informacja o sprzedawcyRavelo Sp. z o.o.

Spis treści

  Przedmowa    5
  Rozwiązanie skrótów    6
  CZĘŚĆ I    7
    I. POCHODZENIE JĘZYKA POLSKIEGO    7
      1. JĘZYKI INDOEUROPEJSKIE    7
      2. RODZINA JĘZYKÓW SŁOWIAŃSKICH    8
        2.1. Językowe wyznaczniki podziałów Słowiańszczyzny    8
        2.2. Język staro-cerkiewno-słowiański    10
        2.3. Grupa lechicka    11
        2.4. Język polski    11
          2.4.1. Dialekty języka polskiego    13
          Pytania i zagadnienia    14
          2.4.2. Najważniejsze zabytki języka polskiego    14
            2.4.2.1. Zabytki dobry przedpiśmiennej    15
            2.4.2.2. Zabytki epoki piśmiennej    15
          2.4.3. Dzieje polskiej ortografii    20
            2.4.3.1. Grafia niezłożona – XII-XIII w.    21
            2.4.3.2. Grafia złożona – XIV-XV w.    23
            2.4.3.3. Okres znaków diakrytycznych – od XV w.    25
            2.4.3.4. Ortografia polska w XVI w.    26
            2.4.3.5. Podstawy polskiej ortografii    26
          Pytania i zagadnienia    27
    II. FONETYKA    29
      1. SYSTEM WOKALICZNY    29
        1.1. Język prasłowiański i staro-cerkiewno-słowiański    29
          1.1.1. Zmiany w systemie wokalicznym w prasłowiańszczyźnie    30
        1.2. Język polski i gwary    33
          1.2.1. Artykulacja samogłosek    33
          1.2.2. Grupy *tort, *tolt, *tert, *telt    34
          1.2.3. Rozwój sonantów    34
            1.2.3.1. Rozwój °r, °ŕ    35
            1.2.3.2. Sonanty °r, °ŕ w gwarach    36
            1.2.3.3. Rozwój °l, °l'    36
            1.2.3.4. Sonanty °l, °l’ w gwarach    37
          1.2.4. Przegłos (zwany lechickim)    37
            1.2.4.1. Przegłos ’e > ’o    37
            1.2.4.2. Przegłos ’ě > ’a    37
            1.2.4.3. Przegłos ’ę > ’ą    38
            1.2.4.4. Przegłos °ŕT > °rT > arT    38
            1.2.4.5. Przegłos °l’T > °lT > ełT    38
            1.2.4.6. Chronologia przegłosu    38
            1.2.4.7. Następstwa przegłosu    39
            1.2.4.8. Następstwa od przegłosu    40
            1.2.4.9. Przegłos w gwarach    41
          1.2.5. Ewolucja jerów    42
            1.2.5.1. Zanik i wokalizacja jerów    42
            1.2.5.2. Jery w sąsiedztwie j    43
            1.2.5.3. Skutki zaniku i wokalizacji jerów    43
            1.2.5.4. Gwary    45
          1.2.6. Iloczas    45
            1.2.6.1. Źródła samogłosek długich w języku staropolskim    45
            1.2.6.2. Przyczyny zaniku iloczasu    47
            1.2.6.3. Skutki zaniku iloczasu    48
            1.2.6.4. Samogloski jasne i pochodne w gwarach    49
          1.2.7. Samogłoski nosowe    50
            1.2.7.1. Rozwój samogłosek nosowych w okresie staropolskim    50
            1.2.7.2. Samogłoski nosowe w gwarach    53
          1.2.8. Akcent    54
            1.2.8.1. Akcent w gwarach    55
          1.2.9. Inne zmiany samogłoskowe    55
            1.2.9.1. Rozwój i-y    55
            1.2.9.2. Rozwój i-y w gwarach    56
            1.2.9.3. Wpływ spółgłosek półotwartych m, n, r, l, na poprzedzające    56
            1.2.9.4. Samogłoski przed spółgłoskami półotwartymi w gwarach    57
            1.2.9.5. Zmiana -’ew- > -’ow-    57
            1.2.9.6. Grupy -’er- ev-//-ov- w gwarach    58
            1.2.9.7. Zmiana ky, gy > ki, gi    58
            1.2.9.8. Zanik wygłosowego i, o    58
            1.2.9.9. Samogłoski w nagłosie    59
            1.2.9.10. Samogłoski w nagłosie w gwarach    59
            1.2.9.11. Dialektalna wymiana jă- > je, ră- > re, ar > er    59
        Podsumowanie systemu wokalicznego    60
        Pytania i zagadnienia    61
      2. SYSTEM KONSONANTYCZNY    62
        2.1. Język prasłowiański i staro-cerkiewno-słowiański    62
        2.2. System konsonantyczny w języku polskim    66
          2.2.1. Palatalizacje    67
            2.2.1.1. Palatalizacje wargowych    67
            2.2.1.2. Spółgłoski wargowe w gwarach    67
            2.2.1.3. Palatalizacje tylnojęzykowych    68
            2.2.1.4. Spółgłoski tylnojęzykowe w gwarach    68
            2.2.1.5. Palatalizacja przedniojęzykowo-zębowych    69
            2.2.1.6. Powstanie ł    70
            2.2.1.7. Spółgłoski przedniojęzykowo-zębowe w gwarach    71
          2.2.2. Dyspalatalizacje    72
            2.2.2.1. Dyspalatalizacja š?, ž?, č?, ?*?, c'?, ?’?    72
            2.2.2.2. Dyspalatalizacja spółgłosek wargowych    72
          2.2.3. Powstanie fonemów f i f’    73
          2.2.4. Gwary    74
        2.3. Zmiany w grupach spółgłoskowych    74
          2.3.1. Asymilacje    74
            2.3.1.1. Upodobnienie pod względem dźwięczności    74
            2.3.1.2. Upodobnienie co do miejsca artykulacji    75
            2.3.1.3. Upodobnienia pod względem miękkości    75
          2.3.2. Dysymilacje    76
          2.3.3. Grupy spółgłoskowe w gwarach    77
        2.4. Podsumowanie wiadomości o polskim konsonantyzmie    78
        Zestawienie genezy samogłosek i spółgłosek polskich    79
        Pytania i zagadnienia    83
    III. FLEKSJA    85
      1. RZECZOWNIK    86
        1.1. Doba prasłowiańska    86
        1.2. Deklinacja rzeczowników w języku polskim    87
          1.2.1. Deklinacja męska    88
            1.2.1.1. Omówienie deklinacji męskiej    92
          1.2.2. Deklinacja żeńska    93
            1.2.2.1. Omówienie deklinacji żeńskiej    96
          1.2.3. Deklinacja nijaka    97
            1.2.3.1. Omówienie deklinacji nijakiej    99
          1.2.4. Deklinacja IV mieszana    99
          1.2.5. Liczba dualna    100
          1.2.6. Fleksja rzeczownika w gwarach    101
            1.2.6.1. Wahania w zakresie rodzaju    102
            1.2.6.2. Kategoria liczby    102
            1.2.6.3. Przypadki    102
      2. ZAIMEK    104
        2.1. Doba prasłowiańska    104
          2.1.1. Zaimki rodzajowe    104
          2.1.2. Zaimki nierodzajowe    105
          2.1.3. Odmiana    105
            2.1.3.1. Osobliwości niektórych form zaimkowych    105
        2.2. Deklinacja zaimków w języku polskim    106
          2.2.1. Najważniejsze tendencje w odmianie zaimków    106
          2.2.2. Odmiana zaimka on    106
          2.2.3. Zaimki osobowe i zwrotne    106
          2.2.4. Zaimki dzierżawcze    107
          2.2.5. Zaimek co    107
          2.2.6. Liczba podwójna    107
          2.2.7. Odmiana zaimków rodzajowych    108
        2.3. Odmiana zaimków w gwarach    112
      3. PRZYMIOTNIKI    112
        3.1. Doba prasłowiańska    112
          3.1.1. Odmiana rzeczownikowa    112
          3.1.2. Odmiana zaimkowa    113
        3.2. Deklinacja przymiotników w języku polskim    113
          3.2.1. Odmiana rzeczownikowa (prosta, niezłożona)    113
          3.2.2. Odmiana zaimkowa (złożona)    115
          3.2.3. Zmiany w języku polskim    116
          3.2.4. Pozostałości liczby podwójnej    117
        3.3. Odmiana przymiotników w gwarach    117
          3.3.1. Odmiana złożona    117
          3.3.2. Odmiana rzeczownikowa    117
      4. LICZEBNIKI    118
        4.1. Doba prasłowiańska    118
          4.1.1. Liczebniki główne    118
          4.1.2. Liczebniki porządkowe    118
          4.1.3. Liczebniki zbiorowe    119
        4.2. Deklinacja rzeczowników w języku polskim    119
          4.2.1. Liczebniki główne    119
            4.2.1.1. Odmiana    119
            4.2.1.2. Podsumowanie odmiany liczebników głównych    121
          4.2.2. Liczebniki porządkowe    121
          4.2.3. Liczebniki zbiorowe    121
          4.2.4. Liczebniki zespołowe    122
        4.3. Odmiana liczebników w gwarach    122
        Pytania i zagadnienia    123
      5. KONIUGACJA    124
        5.1. Doba prasłowiańska    124
        5.2. Koniugacja w języku polskim    125
          5.2.1. Czas teraźniejszy    126
          5.2.2. Formy dualne    128
          5.2.3. Czasy przeszłe    128
            5.2.3.1. Czasy przeszłe w języku psł. i polskim    129
            5.2.3.2. Aoryst i imperfectum    129
            5.2.3.3. Czas zaprzeszły    130
            5.2.3.4. Czas przeszły złożony    130
          5.2.4. Czas przyszły    131
            5.2.4.1. Stan prasłowiański    131
            5.2.4.2. Język polski    131
          5.2.5. Tryb rozkazujący    132
          5.2.6. Tryb warunkowy    133
            5.2.6.1. Stan prasłowiański    133
            5.2.6.2. Język polski    133
          5.2.7. Imiesłowy    134
            5.2.7.1. Stan prasłowiański    134
            5.2.7.2. Imiesłowy w języku polskim    134
          5.2.8. Bezokolicznik    139
        5.3. Koniugacja w gwarach    139
          5.3.1. Czas teraźniejszy    139
          5.3.2. Czas przeszły    140
          5.3.3. Czas przyszły    141
          5.3.4. Tryb rozkazujący    141
          5.3.5. Tryb warunkowy    141
          5.3 6. Imiesłów    141
        Pytania i zagadnienia    142
    IV. SŁOWOTWÓRSTWO, SŁOWNICTWO    144
      1. MORFOLOGICZNA A SŁOWOTWÓRCZA ANALIZA WYRAZÓW    145
      2. POWSTAWANIE NOWYCH FORMANTÓW    146
        2.1. Formanty pochodzące z samoistnych wyrazów    146
        2.2. Powstanie formantów z końcówek fleksyjnych    147
        2.3. Powstawanie formantów przez kontaminację    147
        2.4. Formanty pochodzenia obcego    147
        2.5. Powstawanie nowych formantów przez perintegrację i absorbcję    148
      3. PRODUKTYWNOŚĆ FORMANTÓW    148
      4. WIELOFUNKCYJNOŚĆ FORMANTÓW    148
      5. WSPÓŁFUNKCYJNOŚĆ FORMANTÓW    150
      6. LEKSYKALIZACJA    150
        6.1. Przyczyny zacierania przejrzystości budowy słowotwórczej wyrazów    151
      7. KRYSTALIZACJA DOMINANT SŁOWOTWÓRCZYCH    151
      8. KRYSTALIZACJA DOMINANT ZNACZENIOWYCH    152
      9. REPARTYCJA ZNACZEŃ    152
      10. ZMIANY SEMANTYCZNE    152
        10.1. Kierunki zmian semantycznych    153
        10.2. Przyczyny zmian semantycznych    153
      11. NAZWY WŁASNE (NOMINA PROPRIA)    154
        11.1. Onomastyka i jej działy    154
        11.2. Nazwa własna a wyraz pospolity    154
        11.3. Staropolskie nazwy osobowe    155
          11.3.1. Imiona jednoczłonowe    156
          11.3.2. Imiona dwuczłonowe    156
          11.3.3. Imiona imiesłowowe    157
          11.3.4. Imiona hipokorystyczne i skrócone    157
          11.3.5. Imiona chrześcijańskie    157
          11.3.6. Nazwiska polskie    158
        11.4. Nazwy miejscowe    159
          11.4.1. Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna    160
          11.4.2. Klasyfikacja semantyczno-etymologiczna    160
          Pytania i zagadnienia    162
        11.5. Słowotwórstwo i słownictwo w gwarach    162
          11.5.1. Słowotwórstwo w gwarach    162
            11.5.1.1. Słowotwórstwo rzeczowników    162
            11.5.1.2. Słowotwórstwo przymiotników    163
            11.5.1.3. Słowotwórstwo zaimków i przysłówków    163
            11.5.1.4. Słowotwórstwo czasowników    164
            11.5.1.5. Formacje przedrostkowe    164
          11.5.2. Słowotwórstwo gwarowe    165
          Pytania i zagadnienia    167
    V. SKŁADNIA    169
      1. WIADOMOŚCI OGÓLNE    169
      2. ZDANIE POJEDYNCZE    170
        2.1. Związek główny    170
          2.1.1. Podmiot    170
          2.1.2. Zdania bezpodmiotowe    171
          2.1.3. Podmiot w gwarach    171
          2.1.4. Orzeczenie    172
            2.1.4.1. Formy orzecznika    172
          2.1.5. Składnia orzeczenia w gwarach    173
        2.2. Związki poboczne    174
          2.2.1. Dopełnienie    174
            2.2.1.1. Dopełnienie w gwarach    174
          2.2.2. Okolicznik    174
            2.2.2.1. Okolicznik w gwarach    175
          2.2.3. Przydawka    175
            2.2.3.1. Przydawka w gwarach    176
          2.2.4. Użycie imiesłowu w zdaniu    177
            2.2.4.1. Konstrukcje imiesłowowe w gwarach    177
      3. ZDANIA ZŁOŻONE    178
        3.1. Zdanie współrzędnie złożone    178
          3.1.1. Doba staropolska    178
          3.1.2. Gwary    178
        3.2. Zdanie podrzędnie złożone    178
          3.2.1. Doba staropolska    178
          3.2.2. Gwary    181
          Pytania i zagadnienia    181
    VI. DIALEKTY POLSKIE    183
      1. SYSTEM WOKALICZNY    183
      2. DIALEKT KASZUBSKI    185
      3. DIALEKT MAZOWIECKI    186
      4. DIALEKT WIELKOPOLSKI    188
      5. DIALEKT MAŁOPOLSKI    189
      6. DIALEKT ŚLĄSKI    191
  CZĘŚĆ II – WYBÓR TEKSTÓW    193
    Ojcze nasz    193
    Teksty do ćwiczeń z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego    196
    Teksty do ćwiczeń z gramatyki historycznej języka polskiego    201
      Bulla gnieźnieńska    201
      Modlitwy powszechne    206
      Psałterz floriański    207
      Psałterz puławski    209
      Zestawienie psałterzy    212
      Kazania świętokrzyskie    216
      Kazanie na Dzień Trzech Króli    217
      Kazania gnieźnieńskie    219
      Biblia królowej Zofii    221
      Bogurodzica    224
      Posłuchajcie bracia miła    224
      Legenda o św. Aleksym    225
      Wiersz Słoty o zachowaniu się przy stole    226
      Serdeczne pokłonienie    226
      Żywot Pana Jezu Krysta Baltazara Opecia    227
      Roty przysiąg sądowych    229
        poznańskie    229
        kaliskie    230
        warszawskie    231
        krakowskie    234
    Teksty do ćwiczeń z dialektologii    235
      Dialekt śląski    235
        Istebna (Jabłonkowskie)    235
        Czarne (Czadeckie)    236
        Góra św. Anny (Strzeleckie)    236
        Stare Kolnie (Brzeskie)    237
      Dialekt małopolski    237
        Zakopane i Kościelisko (Podhale)    237
        Nowy Targ    238
        Inwałd (pow. wadowicki)    239
        Niedźwiedź (Gorce)    239
        Brzezna-Litacz (Sądeckie)    239
        Krzęcin (pow. krakowski)    240
        Śmigno (pow. tarnowski)    241
        Huta Brzuska (pow. przemyski)    241
        Niedzieliska (pow. zamojski)    242
        Klonów (przysiółek Grębowa)    242
        Mazury (pow. kolbuszowski)    243
        Rudy (Puławskie)    243
        Sulisławice (Sandomierskie)    243
        Laskowa (pow. jędrzejowski)    244
        Kocierzew (Łowickie)    244
        Mała Wieś (Radomszczańskie)    245
      Dialekt wielkopolski    246
        Kwiatków (Kaliskie)    246
        Gorzupia (pow. krotoszyński)    247
        Lubasz (Czarnkowskie)    247
        Krobielewko (pow. skwierzyński)    248
        Ocieszyn (pow. obornicki)    249
        Łopienno (pow. wągrowiecki)    249
        Podróżna (Krajna)    250
        Stobno (Bory Tucholskie)    250
        Turzany (Kujawy)    251
        Siemoń (pow. toruński)    251
        Żegloszcz (Kociewie)    252
        Podlesie Wielkie (pow. kościerski)    253
        Plemięta (pow. grudziądzki)    253
      Dialekt mazowiecki    254
        Ulaszewo (Płockie)    254
        Gózd (pow. miński)    255
        Łukówiec (pow. garwoliński)    255
        Trojanów (pow. miński)    256
        Pieróg (pow. siedlecki)    257
        Dylewo (pow. ostrołęcki)    257
        Charciabałda (pow. ostrołęcki)    258
        Janki Młode    259
        Dłużniewo (pow. płocki)    259
        Maruzek    260
        Siedliska (pow. szczycieński)    261
        Szestno (pow. mrągowski)    262
        Prawdziska (pow. ełcki)    262
        Rygol (pow. suwalski)    263
        Sobolewo (pow. suwalski)    264
        Węgój (pow. reszelski)    264
        Woryty (pow. olsztyński)    264
        Zwierzewo (Ostródzkie)    265
        Złotowo (Lubawskie)    265
        Sztumska Wieś (Malborskie)    266
      Dialekt kaszubski    267
        Izbica (pow. słupski)    269
        Sławoszyno (pow. pucki)    269
        Góra (pow. wejherowski)    270
        Wielka Wieś (pow. pucki)    271
        Skrzeszewo (pow. kartuski)    271
        Jelonowo (pow. kartuski)    272
        Wiele (pow. chojnicki)    272
  Bibliografia    274
  Słownik ważniejszych terminów    276
  Indeks wybranych wyrazów i form    285

W celu zapewnienia wysokiej jakości świadczonych przez nas usług, nasz portal internetowy wykorzystuje informacje przechowywane w przeglądarce internetowej w formie tzw. „cookies”. Poruszając się po naszej stronie internetowej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas „cookies”. Informacje o przechowywaniu „cookies”, warunkach ich przechowywania i uzyskiwania dostępu do nich znajdują się w Regulaminie.

Nie pokazuj więcej tego powiadomienia