Autor opisuje różne opozycje logiczne i językowe mające wpływ na wybór między czasownikiem dokonanym a niedokonanym, prefiksy czasownikowe oraz klasy akcjonalne sytuacji. Za podstawową funkcję aspektu dokonanego uznaje się wyrażanie zdarzeniowości oraz budowanie narracji w tekście.


Autor podaje dane frekwencyjne czasowników niedokonanych i dokonanych w poszczególnych formach gramatycznych i interpretuje je zgodnie z przedstawioną teorią. Wśród form zawartych w książce są konstrukcje nieopisane do tej pory w polskich podręcznikach gramatyki, np. quasi-perfekt (konstrukcja typu mam zrobione). Odrębnie omawia użycie aspektu niedokonanego w języku prawnym, w tym w kodeksie karnym, wyjątkowe na tle innych języków słowiańskich. W podsumowaniu proponuje algorytm użycia aspektu w polszczyźnie.


Dodatek zawiera zarys historii aspektologii, opis aspektu w polskich słownikach oraz nowe propozycje znakowania tej kategorii w korpusach.


Publikacja na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 PL (CC BY 3.0 PL) (pełna treść wzorca dostępna pod adresem: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode).


The author describes various logical and linguistic oppositions which influence the choice between a perfective and imperfective verb, verb prefixes and aspectual classes. The description of events and the narrative are considered the main functions of the perfective aspect. The use of the imperfective aspect in legal texts, such as criminal-law codes, is also discussed in the work.


Liczba stron316
WydawcaUniwersytet Warszawski
ISBN-13978-83-235-4234-6
Numer wydania1
Język publikacjipolski
Informacja o sprzedawcyePWN sp. z o.o.

INNE EBOOKI AUTORA

Ciekawe propozycje

Spis treści

  Wstęp    13
  
  ROZDZIAŁ 1. ISTOTA OPOZYCJI ASPEKTOWEJ    17
  1.1. Aspekt na tle innych kategorii gramatycznych    17
  1.2. Formalne wyznaczniki aspektu    19
  1.2.1. Prefiksy i sufiksy    19
  1.2.2. Paradygmatyka fleksyjna i łączliwość składniowa    21
  1.3. Klasyfikacja stanów rzeczy. Zdarzenie, trwanie i powtarzalność    23
  1.4. Teliczność    25
  1.5. Semantyczne warunki parzystości aspektowej. Rodzaje par aspektowych    27
  1.6. Aspekt i narracja    33
  1.7. Aspekt między fleksją a słowotwórstwem    37
  1.8. Statystyka aspektu    41
  1.8.1. Rozkład form aspektowych w słowniku    41
  1.8.2. Statystyka kategorii aspektu, rodzaju i liczby    45
  1.8.3. Rozkład form aspektowych w tekście    46
  
  ROZDZIAŁ 2. GENEZA ASPEKTU. PRZEDROSTKI I PRZYROSTKI    52
  2.1. Geneza aspektu    54
  2.2. Rodzaj akcji (Aktionsart)    60
  2.2.1. Klasyfikacja rodzajów akcji    61
  2.3. Przedrostki    71
  2.3.1. Przedrostki czysto aspektowe    72
  2.3.2. Przedrostki czasowników perfectivum tantum    77
  2.3.3. Historia przedrostków    78
  2.3.4. Prefiksacja nowych zapożyczeń i czasowniki dwuaspektowe    79
  2.3.5. Pary prefiksalne i sufiksalne    80
  2.3.6. Trójki aspektowe    82
  2.4. Znaczenie perfektywizujące przedrostka za- na przykładzie czasownika zagłosować    83
  2.4.1. Prefiks za- i zdarzenie. Znaczenie segmentujące czasownika dk    85
  
  ROZDZIAŁ 3. KLASY AKCJONALNE    90
  3.1. Ontologia sytuacji    90
  3.2. Klasyfikacja Vendlera    93
  3.3. Słowiańskie adaptacje klasyfikacji Vendlera    97
  3.3.1. Klasyfikacja akcjonalna czasowników polskich Romana Laskowskiego    99
  3.4. Cel i granica, koniec i początek. Czasowniki momentalne, parametryczne i skutkowe    102
  3.5. Czasowniki ruchu    107
  3.5.1. Path verbs i manner verbs. Rama czasownikowa i satelitarna    107
  3.5.2. Określone i nieokreślone czasowniki ruchu    109
  3.5.3. Swoistość opozycji aspektowych czasowników ruchu    112
  3.5.4. Rola czasowników ruchu w rozwoju kategorii aspektu    115
  
  ROZDZIAŁ 4. ZNACZENIA SZCZEGÓŁOWE ASPEKTU A TYPY PAR ASPEKTOWYCH    118
  4.1. Inwarianty znaczeniowe aspektu    119
  4.2. Znaczenia szczegółowe aspektu dk    121
  4.3. Znaczenia szczegółowe aspektu ndk    123
  4.3.1. Znaczenia aktualnotrwałe i duratywne oraz ich podtypy    124
  4.3.2. Znaczenia wielokrotne i potencjalne    127
  4.3.3. Znaczenie ogólnofaktyczne    129
  4.3.4. Znaczenia praesens historicum i praesens scenicum    133
  4.3.5. Znaczenie performatywne    137
  4.3.5.1. Użycie performatywne czasownika ndk a etykieta językowa    140
  4.3.6. Użycie definicyjne    141
  4.4. Znaczenia szczegółowe a klasa akcjonalna i punkt odniesienia    142
  4.5. Rekategoryzacja klas akcjonalnych i znaczeń szczegółowych    144
  
  ROZDZIAŁ 5. ASPEKT W NARRACJI I POZA NIĄ. NEGACJA, MODALNOŚĆ, FORMY TRYBÓW I FORMY NIEOSOBOWE    154
  5.1. Funkcje narracyjne aspektu    154
  5.2. Aspekt imiesłowów i bezosobników    158
  5.2.1. Aspekt imiesłowów przysłówkowych    159
  5.2.2. Aspekt imiesłowów przymiotnikowych    160
  5.2.3. Quasi-perfekt i aspekt w polszczyźnie    163
  5.2.4. Aspekt bezosobników    166
  5.3. Aspekt a negacja    167
  5.3.1. Negacja jako podstawa inwariantnego znaczenia aspektu    171
  5.4. Aspekt a modalność. Tryb przypuszczający i rozkazujący    173
  5.4.1. Tryb przypuszczający i modalność epistemiczna    174
  5.4.2. Aspekt w trybie rozkazującym. Imperfektywizacja dyrektywy zaprzeczonej    178
  5.4.3. Aspekt rozkaźnika w różnych aktach illokucyjnych    182
  5.5. Aspekt bezokolicznika    186
  5.5.1. Aspekt bezokolicznika jako głównego predykatu w zdaniu    187
  5.5.2. Aspekt bezokolicznikowych dopełnień    189
  5.5.3. Czas przyszły z bezokolicznikiem    196
  5.5.4. Być w czasie przeszłym z bezokolicznikiem – absentyw    197
  5.6. Aspekt odsłownika (rzeczownika odczasownikowego)    198
  5.7. Podsumowanie przeglądu użycia aspektu w różnych formach czasownika    204
  
  ROZDZIAŁ 6. ASPEKT W DZIAŁANIU. CZASOWNIKI DOKONANE I NIEDOKONANE W JĘZYKU PRAWNYM    205
  6.1. Struktura językowa kodeksu karnego    205
  6.2. Czy aspekt ndk w kodeksie ma znaczenie wielokrotne?    210
  6.3. Czy aspekt ndk w kodeksie wynika z użycia czasu teraźniejszego?    212
  6.3.1. Czas teraźniejszy i przyszły w prawie i ekonomii. Gramatyka a zachowania    216
  6.4. Aspekt ndk, usiłowanie, przygotowanie i skutek    217
  6.4.1. Podżeganie i namowa. Aspekt czasowników oznaczających wpływ na odbiorcę    222
  6.5. Czasowniki dk w Kodeksie karnym i w Kodeksie cywilnym    226
  6.6. Ilustracyjna funkcja aspektu ndk w polszczyźnie. Użycie definicyjne w kodeksach    228
  
  ZAKOŃCZENIE. ALGORYTM UŻYCIA ASPEKTU W POLSZCZYŹNIE    232
  DODATEK. JAK OPISYWAĆ ASPEKT?    237
  D.1. Subiektywny zarys dziejów aspektologii    237
  D.1.1. Początki refleksji nad opozycją aspektową. Gramatyki i słowniki    238
  D.1.2. Strukturalna analiza aspektu – od początku do połowy XX wieku    240
  D.1.3. Leksykalna analiza sensów aspektowych – druga połowa XX wieku    242
  D.1.4. Powojenna aspektologia polska    244
  D.1.5. Aspektologia przełomu tysiącleci. Analiza kognitywna, badanie funkcji narracyjnych, modalnościowych oraz analiza porównawcza języków słowiańskich    247
  D.1.6. Współczesna aspektologia polska    252
  D.2. Aspekt w słownikach    256
  D.2.1. Aspekt w polskich słownikach ogólnych    257
  D.2.2. Aspekt w słownikach dwujęzycznych i innych    264
  D.3. Aspekt w korpusach    266
  D.3.1. Tagowanie par aspektowych    268
  D.3.2. Analizy aspektowe w korpusie. Pary prefiksalne i sufiksalne    271
  
  Bibliografia    273
  Spis tabel    289
  Indeks rzeczowy    290
  Lista czasowników i par aspektowych omawianych w tekście    297
  Lectures on Polish verbal aspect. Summary    308
  
  Introduction    13
  
  CHAPTER 1. THE ESSENCE OF ASPECTUAL OPPOSITION    17
  1.1. Aspect against the background of other grammatical categories    17
  1.2. Formal exponents of aspect    19
  1.2.1. Prefixes and suffixes    19
  1.2.2. Inflectional paradigms and syntactic collocability    21
  1.3. Classification of viewpoints on reality. Event, duration and repetition    23
  1.4. Telicity    25
  1.5. Semantic conditions for the existence of aspectual pairs. Types of aspectual pairs    27
  1.6. Aspect and narrative    33
  1.7. Aspect: between inflection and word-formation    37
  1.8. Aspect in statistics    41
  1.8.1. Distribution of aspect forms in dictionaries    41
  1.8.2. Statistics of forms of aspect, grammatical gender and number    45
  1.8.3. Distribution of aspect forms in text    46
  
  CHAPTER 2. THE ORIGINS OF ASPECT. PREFIXES AND SUFFIXES    52
  2.1. The origins of aspect    54
  2.2. Lexical aspect classes (Aktionsart)    60
  2.2.1. Classification of lexical aspect classes    61
  2.3. Prefixes    71
  2.3.1. Pure aspect prefixes    72
  2.3.2. Prefixes of perfectivum tantum verbs    77
  2.3.3. Prefixes in a historical perspective    78
  2.3.4. Prefixation of newly acquired loans and biaspectual verbs    79
  2.3.5. Prefixal and suffixal pairs    80
  2.3.6. Aspectual triplets    82
  2.4. The perfectivizing function of the prefix za-: the case of the verb zagłosować [‘to cast a vote’]    83
  2.4.1. The prefix za- and the event. The segmenting function of perfective verbs    85
  
  CHAPTER 3. LEXICAL ASPECT – TYPES OF VERBS    90
  3.1. Ontology of situations    90
  3.2. Vendler’s classification    93
  3.3. Slavic adaptations of Vendler’s classification    97
  3.3.1. Roman Laskowski’s classification of Polish verbs    99
  3.4. Goal and boundary. Beginning and end. Momentary verbs, parametric verbs and effect verbs    102
  3.5. Movement verbs    107
  3.5.1. Path verbs and manner verbs. Verb and satellite frame    107
  3.5.2. Definite and indefinite movement verbs    109
  3.5.3. Special character of aspectual opposition in movement verbs    112
  3.5.4. The role of movement verbs in the development of aspect as a grammatical category    115
  
  CHAPTER 4. PARTICULAR MEANINGS OF ASPECT VS TYPES OF ASPECTUAL PAIRS    118
  4.1. Invariants in the meaning of aspect    119
  4.2. Particular meanings of the perfective aspect    121
  4.3. Particular meanings of the imperfective aspect    123
  4.3.1. On-going and durative meanings and their sub-types    124
  4.3.2. The iterative and potential meanings    127
  4.3.3. The general-fact meaning    129
  4.3.4. The historic present and the praesens scenicum    133
  4.3.5. The performative meaning    137
  4.3.5.1. The performative use of an imperfective verb vs the linguistic politeness    140
  4.3.6. The definitional function    141
  4.4. Specific aspect meaning vs aspectual class and reference point    142
  4.5. A recategorization of aspectual classes and particular meanings    144
  
  CHAPTER 5. ASPECT IN NARRATIVE AND BEYOND. NEGATION, MODALITY AND IMPERSONAL FORMS    154
  5.1. Narrative functions of aspect    154
  5.2. Aspect of participles and impersonal constructions    158
  5.2.1. Aspect of adverbial participles    159
  5.2.2. Aspect of adjectival participles    160
  5.2.3. The quasi-perfect and aspect in Polish    163
  5.2.4. Aspect of impersonal constructions    166
  5.3. Aspect vs negation    167
  5.3.1. Negation as a foundation of the invariant meaning of aspect    171
  5.4. Aspect and modality – imperative and conditional moods    173
  5.4.1. The conditional mood and epistemic modality    174
  5.4.2. Aspect of the imperative. The imperfectivization of a negated directive    178
  5.4.3. Aspect of the imperative in various illocutionary acts    182
  5.5. Aspect of infinitives    186
  5.5.1. Aspect of infinitives used as the main sentence predicate    187
  5.5.2. Aspect of infinitival complements    189
  5.5.3. The future tense with an infinitival form    196
  5.5.4. The verb być in the past tense with the infinitive – the absentive    197
  5.6. Aspect of gerunds (deverbal nouns)    198
  5.7. Summary of the review of aspect use in various verb forms    204
  
  CHAPTER 6. ASPECT APPLIED. PERFECTIVE AND IMPERFECTIVE VERBS IN LEGAL TEXTS    205
  6.1. Language structure of criminal-law codes    205
  6.2. Does the imperfective aspect in a criminal-law code have an iterative meaning?    210
  6.3. Is the imperfective aspect in a criminal-law code necessitated by the present-time reference?    212
  6.3.1 The present tense and the future tense in law and economics. Grammar vs behaviors    216
  6.4. The imperfective aspect, attempt, preparation and effect    217
  6.4.1. Incitement and persuasion. The aspect of verbs denoting exerting influence on the addressee    222
  6.5. Perfective verbs in the Polish Criminal-Law Code and Civil Code    226
  6.6. The illustrative function of the imperfective aspect in Polish. The definitional function of the
  imperfective aspect in legal codes    228
  
  CONCLUSION. AN ALGORITHM FOR THE USE OF ASPECT IN POLISH    232
  APPENDIX. HOW TO DEAL WITH ASPECT IN THEORETICAL TERMS?    237
  D.1. A subjective history of aspect studies    237
  D.1.1. First reflections on aspect opposition. Grammars and dictionaries    238
  D.1.2. Structural analysis of aspect. From the beginning to the middle of the twentieth century    240
  D.1.3. Analysis of aspectual senses – the latter half of the twentieth century    242
  D.1.4. Polish aspectology since WWII    244
  D.1.5. Aspectology at the turn of the millennium. Cognitive analysis, research on aspect in the
  narrative, aspect and modality, and the comparative description of aspect in different Slavic languages    247
  D.1.6. Contemporary aspectology in Poland    252
  D.2. Aspect in dictionaries    256
  D.2.1. Aspect in Polish monolingual dictionaries    257
  D.2.2. Aspect in bilingual and specialized dictionaries    264
  D.3. Aspect in corpora    266
  D.3.1. Tagging aspectual pairs    268
  D.3.2. Aspect query in corpora. Prefixal and suffixal aspectual pairs    271
  
  References    273
  Tables    289
  Subject index    290
  List of quoted verbs and aspect pairs    297
  Lectures on Polish verbal aspect. Summary    308
RozwińZwiń
W celu zapewnienia wysokiej jakości świadczonych przez nas usług, nasz portal internetowy wykorzystuje informacje przechowywane w przeglądarce internetowej w formie tzw. „cookies”. Poruszając się po naszej stronie internetowej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas „cookies”. Informacje o przechowywaniu „cookies”, warunkach ich przechowywania i uzyskiwania dostępu do nich znajdują się w Regulaminie.

Nie pokazuj więcej tego powiadomienia