Ginekologia. TOM 1 i 2

Ginekologia. TOM 1 i 2

1 opinia

Format:

ibuk

WYBIERZ RODZAJ DOSTĘPU

 

Dostęp online przez myIBUK

WYBIERZ DŁUGOŚĆ DOSTĘPU

6,15

Wypożycz na 24h i opłać sms-em

130,20

cena zawiera podatek VAT

ZAPŁAĆ SMS-EM

TA KSIĄŻKA JEST W ABONAMENCIE

Już od 19,90 zł miesięcznie za 5 ebooków!

WYBIERZ SWÓJ ABONAMENT

Jest to nowoczesny podręcznik, w którym szczegółowo opisano zagadnienia z zakresu ginekologii. Obecne, dwutomowe wydanie zostało znacznie zmienione i rozszerzone o nowe rozdziały. Szczegółowo przedstawiono problemy m.in. ginekologii endokrynologicznej, onkologicznej, urologicznej, leczenia niepłodności oraz metod planowania rodziny. Opisano nowe metody diagnostyki ginekologicznej i leczenia. Wiele uwagi poświęcono epidemiologii. Obszernie omówiono prawno-etyczne problemy w ginekologii.


Dużym walorem książki jest bogaty materiał ilustracyjny. Wartość dydaktyczną podnosi zamieszczony na końcu podręcznika zestaw pytań do samodzielnego sprawdzenia stopnia opanowania materiału.


Liczba stron1418
WydawcaPZWL Wydawnictwo Lekarskie
ISBN-13978-83-200-3153-9
Język publikacjipolski
Informacja o sprzedawcyRavelo Sp. z o.o.

Ciekawe propozycje

Spis treści

[]. Zagadnienia ogólne    1
[].. Rozwój ginekologii od empirii do nauki – Zbigniew Słomko, Edmund Waszyński    1
[]... Cel i zakres informacji    1
[]..2. Ginekologia u zarania dziejów ludzkości    1
  1.1..1. Społeczeństwa pierwotne    2
  1.1.2.2. W starożytnym Egipcie    3
  1.1.2.. Wśród ludów semickich    3
  1.1.2.. W starożytnych Indiach    4
  1.1.2.5. W kręgu antycznej kultury Grecji i Rzymu    4
  1.1.3. Dalszy rozwój ginekologii na świecie    6
  1.1.3.1. Średniowiecze (500–1500)    6
  1.1.3.2. Odrodzenie (1450–1600)    7
  1.1.3.3. U progu nowożytnego położnictwa (1600–184)    7
  1.1.3.4. Dalszy rozwój nauki w dziedzinie położnictwa i ginekologii (od 147 r. do współczesności)    8
  1.1.4. Rozwój polskiej ginekologii    11
  1.1.4.1. Początki opieki położniczej w Polsce i pierwsze szkoły położnych    11
  1.1.4.2. Powstanie i rozwój ośrodków klinicznych    12
  1.1.4.3. Postępowy nurt położnictwa polskiego    13
  1.1.4.4. Postępowy nurt ginekologii polskiej    14
  1.1.4.5. Wkład ginekologów polskich w rozwój narzędzi i urządzeń lekarskich    15
  1.1.4.6. Twórcy polskiej ginekologii    16
  1.1.4.7. Ośrodki akademickie po drugiej wojnie światowej    20
  1.1.4.8. Instytuty naukowe i kliniczne    23
  1.1.4.9. Historia medycyny perinatalnej w Polsce    26
  1.1.5. Laureaci Nagrody Nobla    33
  1.1.6. Chronologia ważniejszych wydarzeń w historii położnictwa i ginekologii na świecie    33
  1.1.7. Chronologia ważniejszych wydarzeń w historii położnictwa i ginekologii w Polsce    39
  1.2. Epidemiologia ginekologiczna – Krzysztof Tomasz Niemiec, Michał Troszyński    42
  1.2.1. Istotne definicje    42
  1.2.2. Rodzaje badań    45
  1.2.2.1. Badanie eksperymentalne (clinical trial)    45
  1.2.2.2. Badania obserwacyjne (nieeksperymentalne)    45
  1.2.2.3. Hierarchia dowodów naukowych    46
  1.2.3. Kontrola w położnictwie i w ginekologii    47
  1.2.3.1. Co podlega kontroli?    47
  1.2.3.2. Cykl kontroli i analizy w położnictwie i ginekologii    48
  1.2.3.3. Organizacja kontroli    48
  1.2.3.4. Częste przyczyny niepowodzenia kontroli    48
  1.3. Podstawy metodologii badań biomedycznych – Zbyszko Malewski    49
  1.3.1. Strategia badań naukowych    49
  1.3.2. Podstawowe pojęcia metodologiczne    50
  1.3.3. Pomiar    51
  1.3.4. Błąd pomiaru    53
  1.3.4.1. Błędy grube    53
  1.3.4.2. Błąd przypadkowy (losowy)    53
  1.3.4.3. Błąd systematyczny    55
  1.3.5. Badanie populacji biologicznej    55
  1.3.5.1. Pomiar w biologii    55
  1.3.5.2. Rozkład zmiennej (cechy) populacji biologicznej    56
  1.3.6. Badania naukowe w medycynie klinicznej    58
  1.3.6.1. Podział błędów systematycznych występujących w badaniach klinicznych    60
  1.4. Sytuacja demograficzna Polski na tle zmian ludnościowych w Europie – Michał Troszyński, Krzysztof Tomasz Niemiec    63
  1.4.1. Rozwój demograficzny ludności Polski    63
  1.4.2. Sytuacja demograficzna Polski w okresie po 1989 r    65
  1.4.3. Kierunki rozwoju podstawowych procesów ludnościowych    66
  1.4.4. Europa a Polska – stan i perspektywy demograficzne 1980–2050    66
  1.4.5. Sytuacja demograficzna w wybranych krajach w roku 1990 i 2002    68
  1.4.6. Antykoncepcja i planowanie rodziny    68
  1.4.7. Emigracja w Polsce po 1989 r    71
  1.4.8. Znaczenie dziecka w rodzinie    71
  1.4.9. Miary reprodukcji ludności    72
  1.4.9.1. Współczynnik przyrostu naturalnego    73
  1.4.9.2. Współczynnik dynamiki demograficznej    73
  1.4.9.3. Współczynniki dzietności oraz reprodukcji brutto i netto    73
  1.5. Higiena kobiety – Edmund Waszyński    74
  1.5.1. Wprowadzenie    74
  1.5.2. Higiena a zdrowie kobiety    74
  1.5.3. Higiena okresu pokwitania    74
  1.5.3.1. Higiena osobista    74
  1.5.4. Higiena w okresie rozrodczym kobiety    76
  1.5.4.1. Higiena osobista    76
  1.5.4.2. Higiena żywienia (odżywiania)    78
  1.5.4.3. Higiena pracy    79
  1.5.5. Higiena okresu przekwitania i okresu starości    82
  1.6. Mechanizmy antyoksydacyjne – Bożena Leszczyńska-Gorzelak, Zbigniew Słomko, Dorota Darmochwał-Kolarz    83
  1.6.1. Wstęp    83
  1.6.2. Enzymatyczne i nieenzymatyczne mechanizmy antyoksydacyjne    85
  1.7. Podstawy genetyki dla ginekologów – Maciej Krawczyński, Anna Latos-Bieleńska    89
  1.7.1. Zagadnienia ogólne    89
  1.7.1.1. Organizacja materiału genetycznego człowieka    89
  1.7.1.2. Choroby uwarunkowane genetycznie    91
  1.7.1.3. Badania w kierunku chorób uwarunkowanych genetycznie    97
  1.7.2. Wybrane zagadnienia kliniczne    100
  1.7.2.1. Determinacja i różnicowanie płci    100
  1.7.2.2. Genetyczne zaburzenia determinacji i różnicowania płci    102
  1.7.2.3. Genetyczne przyczyny niepłodności i ich diagnostyka    104
  1.7.2.4. Przedwczesne wygasanie czynności jajników (POF)    106
  1.7.2.5. Genetyczne przyczyny poronień i ich diagnostyka    107
  1.7.2.6. Poradnictwo genetyczne    108
  2. Budowa i wady rozwojowe żeńskich narządów płciowych    111
  2.1. Budowa narządów płciowych żeńskich – Helena Kędzia    111
  2.1.1. Jajnik    111
  2.1.2. Jajowód    115
  2.1.3. Macica    115
  2.1.4. Pochwa    118
  2.1.5. Srom    118
  2.1.6. Krocze    119
  2.1.7. Dno miednicy    119
  2.1.8. Miednica kostna    119
  2.1.9. Unaczynienie narządów płciowych    120
  2.1.10. Unerwienie narządów płciowych    121
  2.2. Wady rozwojowe żeńskich narządów płciowych – Zbyszko Malewski    121
  2.2.1. Prawidłowy rozwój układu moczowo-płciowego    121
  2.2.1.1. Rozwój układu moczowego    122
  2.2.1.2. Rozwój żeńskiego układu płciowego    122
  2.2.2. Postacie kliniczne zaburzeń rozwojowych żeńskich narządów płciowych    124
  2.2.2.1. Wady rozwojowe macicy    124
  2.2.2.2. Wady wrodzone pochwy    127
  3. Diagnostyka    131
  3.1. Badanie ginekologiczne – Romuald Biczysko    131
  3.1.1. Cel i zakres informacji    131
  3.1.2. Wywiady    132
  3.1.3. Badanie fizykalne ogólne    133
  3.1.4. Badanie jamy brzusznej    134
  3.1.5. Badanie ginekologiczne    135
  3.1.6. Badanie zestawione    136
  3.1.7. Rozpoznanie    137
  3.1.8. Laparoskopia diagnostyczna    138
  3.2. Metody diagnostyki obrazowej w ginekologii – Iwona Szpakowska-Rzymska    139
  3.2.1. Radiologia konwencjonalna    139
  3.2.2. Mammografia diagnostyczna i skriningowa    145
  3.2.3. Tomografia komputerowa (TK)    147
  3.2.4. Tomografia rezonansu magnetycznego (MR)    148
  3.2.5. Inne metody obrazowania    149
  3.3. Badanie ultrasonograficzne w ginekologii – Jacek Brązert, Marek Spaczyński, Marek Pietryga    150
  3.3.1. Badanie ultrasonograficzne macicy    150
  3.3.2. Badanie ultrasonograficzne przydatków    153
  3.3.3. Diagnostyka ultrasonograficzna zmian rozrostowych jajnika    155
  3.4. Laparoskopowa diagnostyka ginekologiczna – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk, Robert Spaczyński, Anna Sokalska    160
  3.4.1. Macica    162
  3.4.2. Jajowody    162
  3.4.3. Jajniki    162
  3.4.4. Otrzewna miednicy mniejszej    163
  3.4.5. Jelita, wątroba i dolna powierzchnia przepony    163
  3.5. Podstawy diagnostyki andrologicznej – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk, Monika Serdyńska    166
  3.5.1. Wywiad    166
  3.5.2. Badanie kliniczne    166
  3.5.2.1. Ogólna budowa ciała    166
  3.5.2.2. Moszna, jądra i najądrza    167
  3.5.2.3. Powrózek nasienny    167
  3.5.2.4. Prącie    167
  3.5.2.5. Gruczoł krokowy (prostata, stercz)    168
  3.5.2.6. Gruczoły sutkowe    168
  3.5.3. Badanie nasienia    168
  3.5.3.1. Objętość, barwa i pH nasienia    169
  3.5.3.2. Koncentracja i całkowita liczba plemników w nasieniu    169
  3.5.3.3. Ruchliwość plemników    170
  3.5.3.4. Morfologia plemników    170
  3.5.3.5. Komórki okrągłe    170
  3.5.3.6. Aglutynacja i badania immunologiczne    171
  3.5.3.7. Komputerowa ocena nasienia    171
  3.5.3.8. Analiza biochemiczna nasienia    171
  3.5.3.9. Oznaczanie wolnych rodników    171
  3.5.4. Testy oceniające funkcję plemników    171
  3.5.4.1. Testy przenikania śluzu szyjkowego    172
  3.5.5. Diagnostyka endokrynologiczna    172
  3.5.6. Diagnostyka obrazowa    173
  3.5.6.1. Ultrasonografia    173
  3.5.6.2. Inne metody diagnostyki obrazowej    174
  3.5.7. Biopsja jąder    174
  3.5.8. Diagnostyka genetyczna    174
  3.6. Diagnostyka mikrobiologiczna – Anna Szumała-Kąkol    175
  3.6.1. Cel i zakres informacji    175
  3.6.2. Pobieranie i transport materiałów do laboratorium    175
  3.6.2.1. Informacje ogólne    176
  3.6.2.2. Pobieranie i transport materiałów do badań w kierunku bakterii, grzybów drożdżopodobnych i pierwotniaków    176
  3.6.2.3. Pobieranie i transport materiałów do badań wirusologicznych    182
  3.6.3. Interpretacja wyników posiewów ilościowych    183
  3.6.3.1. Interpretacja wyników ilościowego posiewu moczu    183
  3.6.3.2. Interpretacja wyników ilościowego posiewu cewników naczyniowych    184
  3.6.4. Określenie lekowrażliwości drobnoustrojów    185
  3.6.4.1. Lekowrażliwość i lekooporność drobnoustrojów – definicje    185
  3.6.4.2. Metody oznaczania lekowrażliwości    185
  3.6.4.3. Mechanizmy oporności drobnoustrojów i interpretacja antybiogramów    186
  3.6.4.4. Przewidywanie skuteczności antybiotykoterapii    188
  3.7. Diagnostyka osteoporozy – Tomasz Opala, Dorota Rabiega    190
  3.7.1. Badanie kliniczne    190
  3.7.2. Markery kostne    190
  3.7.2.1. Nowoczesne markery kościotworzenia    190
  3.7.2.2. Markery resorpcji    191
  3.7.3. Badania densytometryczne    191
  3.7.4. Kryterium diagnostyczne osteoporozy    192
  3.8. Cytodiagnostyka ginekologiczna – Andrzej Malarewicz    192
  3.8.1. Wstęp    192
  3.8.2. Technika pobierania i przygotowywania rozmazów cytologicznych    194
  3.8.3. Formułowanie rozpoznania cytologicznego .    195
  3.8.4. Klasyfikacja obrazów cytologicznych, System Bethesda 2001    195
  3.8.5. Składniki komórkowe prawidłowych rozmazów z szyjki macicy    196
  3.8.5.1. Komórki nabłonkowe    197
  3.8.5.2. Komórki pochodzenia pozanabłonkowego    198
  3.8.6. Wynik ujemny pod względem zmian śródnabłonkowych i złośliwych    199
  3.8.7. Cytodiagnostyka raka trzonu macicy    206
  3.8.8. Cytodiagnostyka płynu z jamy otrzewnej    208
  3.8.9. Zastosowanie mikroskopii fluorescencyjnej do cytodiagnostyki ginekologicznej    209
  3.8.9.1. Podstawy mikroskopii fluorescencyjnej    209
  3.8.9.2. Mikroskop fluorescencyjny    209
  3.8.9.3. Obrazy uzyskiwane w mikroskopie fluorescencyjnym    210
  3.8.9.4. Znaczenie mikroskopii fluorescencyjnej w cytodiagnostyce zmian szyjki macicy    211
  3.8.10. Podstawy mikroskopii fazowo-kontrastującej    211
  3.8.10.1. Cechy obrazów komórkowych fazowo-kontrastujących    212
  3.8.10.2. Przygotowywanie rozmazów cytologicznych do oglądania w kontraście fazowym    212
  3.8.10.3. Zastosowanie mikroskopii fazowo-kontrastującej w cytodiagnostyce ginekologicznej    213
  3.9. Diagnostyka morfologiczna – Helena Kędzia    214
  3.9.1. Badanie śródoperacyjne    214
  3.9.2. Preparaty histologiczne parafinowe    214
  3.9.2.1. Diagnostyka morfologiczna na podstawie preparatów parafinowych    215
  3.9.3. Barwienia dodatkowe specjalne    215
  3.9.4. Badania immunohistochemiczne    215
  3.9.5. Ocena biologicznej złośliwości nowotworów    216
  3.9.5.1. Markery proliferacji    217
  3.9.5.2. Ocena aktywności onkogenów i genów supresorowych    217
  3.9.5.3. Ocena mikromacierzy DNA w nowotworach złośliwych    217
  3.10. Histeroskopia – Stefan Sajdak    218
  3.10.1. Rozwój endoskopii macicy    218
  3.10.2. Technika badania endoskopowego macicy    219
  3.10.3. Wskazania i przeciwwskazania do endoskopii macicy    220
  3.10.4. Lokalizacja i usuwanie zmian wewnątrzmacicznych ograniczających płodność    221
  3.10.5. Rozrosty patologiczne endometrium, rak endometrium    222
  3.11. Kolposkopia – Andrzej Malarewicz, Witold Kędzia    224
  3.11.1. Część ogólna    224
  3.11.1.1. Wprowadzenie    224
  3.11.1.2. Wyposażenie gabinetu ginekologicznego w sprzęt kolposkopowy    224
  3.11.1.3. Technika badania kolposkopowego    225
  3.11.1.4. Pobieranie rozmazów cytologicznych i materiału do badania histologicznego    226
  3.11.1.5. Klasyfikacja morfologiczna zmian szyjki macicy    227
  3.11.1.6. Mianownictwo kolposkopowe zmian szyjki macicy    228
  3.11.2. Część szczegółowa    229
  3.11.2.1. Obrazy kolposkopowe prawidłowe    229
  3.11.2.2. Obrazy kolposkopowe nieprawidłowe (podejrzane), czyli nietypowa strefa przekształceń nabłonkowych    232
  3.11.2.3. Obrazy kolposkopowe niezadowalające (niejasne)    237
  3.11.2.4. Inne obrazy kolposkopowe    237
  3.11.2.5. Formułowanie rozpoznania kolposkopowego    247
  3.11.2.6. Obrazy kolposkopowe po zabiegach destrukcyjnych szyjki macicy    248
  3.11.2.7. Taktyka lekarza klinicysty wobec otrzymywanych wyników badań cytologicznych i kolposkopowych    249
  3.12. Diagnostyka endokrynologiczna – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski    251
  3.12.1. Badanie podmiotowe    251
  3.12.2. Badanie przedmiotowe    252
  3.12.2.1. Badanie ogólne    252
  3.12.2.2. Badanie ginekologiczne    254
  3.12.3. Pośrednie metody oceny obwodowego działania hormonów jajnikowych    254
  3.12.3.1. Pomiar podstawowej temperatury ciała (BBT)    254
  3.12.3.2. Ocena śluzu szyjkowego (skala Inslera)    255
  3.12.3.3. Rozmazy cytohormonalne    255
  3.12.3.4. Badanie histopatologiczne endometrium    256
  3.12.4. Diagnostyka hormonalna    256
  3.12.4.1. Gonadotropiny    256
  3.12.4.2. Prolaktyna (PRL)    256
  3.12.4.3. Estrogeny (estradiol, estron, estriol)    257
  3.12.4.4. Progesteron, progestageny (17-hydroksyprogesteron, pregnandiol)    257
  3.12.4.5. Androgeny    258
  3.12.4.6. Kortyzol, 17-hydroksyketosteroidy (17-OHCS)    258
  3.12.4.7. Białko wiążące steroidy płciowe (SHBG)    258
  3.12.5. Hormonalne testy czynnościowe    259
  3.12.6. Diagnostyka cytogenetyczna    260
  3.12.7. Diagnostyka obrazowa    260
  3.12.7.1. Ultrasonografia    260
  3.12.7.2. Diagnostyka radiologiczna    261
  3.12.7.3. Tomografia rezonansu magnetycznego (NMR)    261
  3.12.8. Diagnostyka zabiegowa    261
  3.12.8.1. Laparoskopia    261
  3.12.8.2. Histeroskopia    262
  4. Ginekologia wieku rozwojowego    263
  4.1. Ginekologia dziecięca i dziewczęca – Izabella Rzepka-Górska    263
  4.1.1. Wstęp    263
  4.1.2. Dojrzewanie płciowe    265
  4.1.2.1. Neuroendokrynologiczne aspekty dojrzewania płciowego    265
  4.1.2.2. Sygnał metaboliczny. Krytyczna masa ciała. Leptyna    265
  4.1.2.3. Wiek ginekologiczny i wiek kalendarzowy. Kryteria dojrzałości dziewcząt    266
  4.1.3. Zaburzenia rozwoju płciowego    273
  4.1.3.1. Przedwczesne dojrzewanie płciowe    273
  4.1.3.2. Opóźnione pokwitanie lub brak pokwitania    275
  4.1.3.3. Zahamowanie pokwitania lub zahamowanie rozwoju płciowego    276
  4.1.4. Guzy jajnika w wieku rozwojowym. Nowotwory jajnika u dziewcząt    277
  4.1.4.1. Fizjopatologia jajnika w różnych okresach życia. Torbiele czynnościowe    278
  4.1.4.2. Pierwotne nowotwory nabłonkowe    278
  4.1.4.3. Leczenie nowotworów jajnika u dziewcząt    280
  4.1.4.4. Endometrioza u młodocianych    280
  4.1.5. Prawidłowy i powikłany rozwój gruczołów sutkowych. Nowotwory piersi    281
  4.1.5.1. Fizjologiczne obrzmienie gruczołów sutkowych u noworodków    281
  4.1.5.2. Nieprawidłowości i zaburzenia rozwoju gruczołów sutkowych w okresie pokwitania    281
  4.1.5.3. Guzy nowotworowe gruczołów sutkowych    282
  4.1.6. Grupy i czynniki ryzyka w karcynogenezie raka szyjki macicy    283
  4.1.6.1. Zagadnienia dotyczące współżycia płciowego dziewcząt    283
  4.1.6.2. Nadżerka części pochwowej szyjki macicy w wieku rozwojowym    284
  4.1.7. Zapalenie narządów płciowych    285
  4.1.7.1. Zapalenia sromu i pochwy    285
  4.1.7.2. Stany zapalne przydatków    287
  4.1.8. Wady rozwojowe narządów płciowych    287
  4.1.8.1. Niedrożność błony dziewiczej    287
  4.1.8.2. Brak pochwy i macicy    288
  4.1.8.3. Macica podwójna ze szczątkową niedrożną pochwą    289
  4.1.8.4. Wrodzony brak dolnego odcinka pochwy    289
  4.1.8.5. Wrodzony brak szyjki macicy przy istniejącej pochwie    289
  4.1.8.6. Wrodzony brak szyjki macicy współistniejący z brakiem pochwy    290
  4.2. Zaburzenia determinacji i różnicowania płci – Stanisław Zajączek, Izabella Rzepka-Górska    291
  4.2.1. Genetyczne uwarunkowania płci    291
  4.2.1.1. Chromosomy płciowe    291
  4.2.1.2. Geny uczestniczące w determinacji i różnicowaniu płci    293
  4.2.1.3. Inne geny uczestniczące prawdopodobnie w rozwoju cech płciowych (WT1, SOX9)    294
  4.2.1.4. Geny enzymów metabolizujących hormony steroidowe    294
  4.2.1.5. Realizacja genetycznych uwarunkowań determinacji i różnicowania płci    294
  4.2.2. Zasady diagnostyki genetycznej zaburzeń determinacji i różnicowania płci    296
  4.2.3. Klinika zaburzeń różnicowania płci    296
  4.2.3.1. Dysgenezja gonad    296
  4.2.3.2. Zespół niewrażliwości na androgeny (androgen insensitivity syndrome)    298
  4.2.3.3. Wrodzony przerost nadnerczy    299
  5. Endometrioza    303
  5.1. Etiopatogeneza endometriozy – Jan Kotarski, Grzegorz Polak    303
  5.1.1. Czynniki ryzyka    303
  5.1.2. Teorie rozwoju endometriozy    304
  5.1.2.1. Endometrioza otrzewnej    305
  5.1.2.2. Endometrioza jajnikowa    306
  5.1.2.3. Adenomioza    307
  5.1.2.4. Głęboko naciekająca endometrioza (adenomioza przestrzeni zaotrzewnowej)    307
  5.2. Obraz kliniczny endometriozy – Antoni Palatyński    309
  5.2.1. Częstość występowania endometriozy i wiek chorych    309
  5.2.2. Czynniki zagrożenia chorobą    309
  5.2.3. Objawy i oznaki kliniczne    310
  5.2.4. Podział endometriozy    312
  5.2.5. Współistnienie endometriozy z innymi chorobami żeńskich narządów płciowych    314
  5.2.5.1. Endometrioza a ciąża ektopowa    314
  5.2.6. Endometrioza a przemiany złośliwe    317
  5.2.7. Wpływ ciąży na endometriozę    318
  5.2.8. Endometrioza a niepłodność    318
  5.2.8.1. Niepłodność mechaniczna    319
  5.2.8.2. Niepłodność czynnościowa    319
  5.2.8.3. Uszkodzenie funkcji jajnika    321
  5.3. Rozpoznawanie endometriozy – Antoni Palatyński    325
  5.3.1. Zasady rozpoznawania endometriozy    325
  5.3.1.1. Ocena makroskopowa ognisk endometriozy .    325
  5.3.1.2. Rozpoznanie histopatologiczne    325
  5.3.2. Endometrioza wewnątrz jamy otrzewnej    328
  5.3.2.1. Laparoskopia    328
  5.3.2.2. Laparotomia    335
  5.3.2.3. Nieinwazyjne metody diagnostyczne    337
  5.3.2.4. Podsumowanie    338
  5.3.3. Umiejscowienie endometriozy poza jamą otrzewnej    339
  5.3.3.1. Endometrioza sromu, krocza i pochwy    339
  5.3.3.2. Endometrioza szyjki macicy    339
  5.3.3.3. Endometrioza układu moczowego    340
  5.3.3.4. Endometrioza a cystitis interstitialis    341
  5.3.3.5. Endometrioza w bliznach powłok brzusznych    342
  5.3.3.6. Inne umiejscowienia endometriozy    343
  5.4. Leczenie endometriozy – Antoni Palatyński    345
  5.4.1. Leczenie chirurgiczne    345
  5.4.1.1. Chirurgia laparoskopowa    346
  5.4.1.2. Postępowanie chirurgiczne drogą laparotomii    347
  5.4.2. Leczenie hormonalne    349
  5.4.2.1. Ciąża rzekoma    350
  5.4.2.2. Leczenie danazolem    352
  5.4.2.3. Stosowanie agonistów gonadoliberyny    354
  5.4.3. Trójstopniowe postępowanie według Semma    356
  5.4.3.1. Trójstopniowe postępowanie a niepłodność    357
  6. Ginekologia endokrynologiczna    361
  6.1. Biosynteza hormonów, ich metabolizm i działanie – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski    361
  6.1.1. Steroidogeneza    361
  6.1.2. Teoria dwóch komórek    361
  6.1.3. Transport i metabolizm    364
  6.1.3.1. Estrogeny    364
  6.1.3.2. Progesteron    364
  6.1.3.3. Androgeny    365
  6.1.4. Mechanizm działania    365
  6.1.4.1. Budowa receptora steroidowego    365
  6.1.4.2. Aktywacja receptora    366
  6.1.4.3. Receptor estrogenowy    366
  6.1.4.4. Receptor progesteronowy    366
  6.1.4.5. Receptor androgenowy    367
  6.2. Receptory hormonalne – Witold Kędzia    368
  6.2.1. Wiadomości wstępne    368
  6.2.1.1. Definicja receptora    368
  6.2.1.2. Regulacja receptorowa w odpowiedzi na stymulację hormonalną    368
  6.2.1.3. Wiązanie receptor–hormon    369
  6.2.1.4. Ilościowe określenie powinowactwa receptora i hormonu    369
  6.2.1.5. Krzywa wiązania i wykres Scatcharda. Doświadczalne oznaczanie stałej dysocjacji    369
  6.2.1.6. Wiązanie hormonu z więcej niż jednym rodzajem receptora    371
  6.2.1.7. Regulacja liczby i funkcji receptorów    372
  6.2.2. Receptory błonowe    372
  6.2.2.1. Struktura białka receptorowego i mechanizm jego funkcjonowania    372
  6.2.2.2. Cykliczny AMP jako aktywator kinazy A    374
  6.2.2.3. Uwalnianie wewnątrzkomórkowych zasobów wapnia za pośrednictwem trifosforanu inozytolu    374
  6.2.2.4. Diacyloglicerol jako aktywator kinazy C    375
  6.2.2.5. Budowa receptora adrenergicznego    375
  6.2.2.6. Przemieszczenie receptora do wnętrza komórki Klatryna    375
  6.2.2.7. Wewnątrzkomórkowe działanie kinaz białkowych    376
  6.2.2.8. Receptor insulinowy    377
  6.2.2.9. GnRH. Kinaza białkowa C    377
  6.2.2.10. Onkogeny i funkcje receptora    377
  6.2.3. Receptory wewnątrzkomórkowe    378
  6.2.3.1. Model budowy receptora steroidowego    378
  6.2.3.2. Teoria funkcjonowania receptora    378
  6.2.3.3. Aktywacja    379
  6.2.3.4. Zmiany zachodzące w chromatynie    380
  6.2.3.5. Receptor estrogenowy i progesteronowy    381
  6.2.3.6. Receptor androgenowy    382
  6.2.3.7. Kliniczna wartość oznaczania receptorów steroidowych    383
  6.2.3.8. Receptory dla hormonów steroidowych w rakach endometrialnych i jasnokomórkowych o różnej lokalizacji    385
  6.2.3.9. Budowa receptora androgenowego potencjalnym czynnikiem inicjującym proces karcynogenezy    385
  6.2.3.10. Choroby dziedziczne uwarunkowane niewrażliwością receptora. Mutacja receptora androgenowego jako przyczyna braku wrażliwości na androgeny (zespół Morrisa, zespół Goldberga–Maxwella, zespół Reifensteina). Krzywica typu II    386
  6.2.3.11. Udział receptorów onkogennych w inicjacji procesu nowotworzenia    387
  6.3. Budowa i czynność jajnika – Artur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński    388
  6.3.1. Rozwój i budowa gonady żeńskiej    388
  6.3.2. Cykl jajnikowy    388
  6.3.2.1. Stadia rozwoju pęcherzykowego    389
  6.3.2.2. Ciałko żółte (corpus luteum)    390
  6.3.2.3. Mechanizmy regulujące procesy rekrutacji, selekcji i owulacji    390
  6.4. Fizjologia cyklicznych zmian endometriumArtur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński    391
  6.4.1. Unaczynienie endometrium    391
  6.4.2. Cykl endometrialny    391
  6.5. Neuroendokrynologia cyklu jajnikowego – Artur J. Jakimiuk, Krzysztof Kamiński    393
  6.5.1. Regulacja neurohormonalna osi podwzgórze–przysadka mózgowa–jajnik    393
  6.5.2. Hormony przedniego płata przysadki mózgowej    393
  6.5.3. Hormony jajnika    393
  6.5.4. Hormony tkankowe    394
  6.6. Fizjologia procesów doprowadzających do implantacji zapłodnionego jaja – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski    395
  6.6.1. Transport nasienia    395
  6.6.2. Transport komórki jajowej    396
  6.6.3. Proces zapłodnienia    396
  6.6.4. Implantacja i placentacja    397
  6.7. Determinacja płci – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski    399
  6.7.1. Prawidłowa determinacja płci    399
  6.7.1.1. Różnicowanie gonad    400
  6.7.1.2. Rozwój przewodów Müllera i Wolffa    400
  6.7.1.3. Rozwój zewnętrznych narządów płciowych    401
  6.7.2. Nieprawidłowa determinacja płci    401
  6.7.2.1. Nieprawidłowy rozwój gonad pierwotnych    401
  6.7.2.2. Nieprawidłowa determinacja gonad    401
  6.7.2.3. Obojnactwo rzekome męskie    403
  6.7.2.4. Obojnactwo rzekome żeńskie    404
  6.8. Zaburzenia miesiączkowania – Artur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński    406
  6.8.1. Terminologia i klasyfikacja zaburzeń miesiączkowania    406
  6.8.2. Czynnościowe krwawienia maciczne    406
  6.8.2.1. Diagnostyka czynnościowych krwawień macicznych    407
  6.8.2.2. Leczenie czynnościowych krwawień macicznych    408
  6.8.3. Brak miesiączki – pierwotny i wtórny    409
  6.8.3.1. Diagnostyka braku miesiączki    409
  6.8.3.2. Przyczyny braku miesiączki    409
  6.9. Brak owulacji – Artur J. Jakimiuk, Krzysztof Szafranko    417
  6.9.1. Patogeneza braku owulacji    417
  6.9.2. Zaburzenia podwzgórzowo-przysadkowe    418
  6.9.3. Zaburzenia sprzężenia zwrotnego    419
  6.9.4. Miejscowe czynniki w jajniku    420
  6.9.5. Rola androgenów w pęcherzyku jajnikowym    421
  6.9.6. Nadwaga    421
  6.9.7. Konsekwencje kliniczne długotrwałego braku owulacji    421
  6.9.8. Diagnostyka    421
  6.9.9. Leczenie    422
  6.9.10. Bolesne miesiączkowanie    423
  6.9.11. Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS – premenstrual syndrome)    423
  6.10. Zespoły hiperandrogenne – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski    424
  6.10.1. Objawy nadmiaru androgenów    424
  6.10.2. Przyczyny nadmiaru androgenów    424
  6.10.2.1. Zaburzenia endokrynologiczne z towarzyszącym hiperandrogenizmem    424
  6.10.2.2. Wrodzony niedobór enzymów steroidogenezy    424
  6.10.2.3. Nowotwory produkujące androgeny    425
  6.10.2.4. Stosowanie preparatów o działaniu androgennym    425
  6.10.3. Implikacje kliniczne metabolizmu androgenów    425
  6.10.4. Hirsutyzm    426
  6.10.4.1. Patofizjologia wzrostu włosów    426
  6.10.4.2. Leczenie hirsutyzmu    427
  7. Ginekologia geriatryczna    431
  7.1. Menopauza – Krzysztof Drews, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz, Wojciech Pieńkowski    431
  7.1.1. Wstęp    431
  7.1.2. Menopauza a objawy wypadowe    432
  7.1.3. Menopauza a układ sercowo-naczyniowy    435
  7.1.3.1. Składnik estrogenny w terapii hormonalnej    435
  7.1.3.2. Składnik gestagenny w terapii hormonalnej    436
  7.1.4. Powikłania zakrzepowe w okresie okołomenopauzalnym    437
  7.1.5. Wpływ menopauzy na wystąpienie osteoporozy    438
  7.1.6. Zmiany w układzie moczowo-płciowym    439
  7.1.7. Aspekty psychologiczne okresu okołomenopauzalnego życia kobiety    440
  7.1.8. Rak gruczołu sutkowego i endometrium w okresie menopauzy    441
  7.1.9. Terapia okresu przekwitania    442
  7.2. Osteoporoza – Tomasz Opala, Dorota Rabiega    450
  7.2.1. Rys historyczny badań nad osteoporozą    450
  7.2.2. Budowa tkanki kostnej    451
  7.2.2.1. Komórki tkanki kostnej    451
  7.2.2.2. Substancja międzykomórkowa kości    452
  7.2.3. Metabolizm tkanki kostnej    453
  7.2.4. Definicja osteoporozy    454
  7.2.5. Etiologia i patogeneza osteoporozy    454
  7.2.6. Wpływ estrogenów na metabolizm kostny    455
  7.2.7. Osteoporozy wtórne w ginekologii    456
  7.2.7.1. Analogi GnRH    456
  7.2.7.2. Histerektomia z przydatkami    457
  7.2.7.3. Radioterapia    458
  7.2.7.4. Chemioterapia    459
  7.2.8. Leczenie osteoporozy    459
  8. Niepłodność    465
  8.1. Epidemiologia niepłodności – Monika Serdyńska, Leszek Pawelczyk, Piotr Jędrzejczak    465
  8.1.1. Czynniki warunkujące zdolność rozrodczą    465
  8.2. Fizjologia cyklu płciowego – Leszek Pawelczyk, Beata Banaszewska, Robert Z. Spaczyński    470
  8.2.1. Cykl jajnikowy    471
  8.2.1.1. Faza folikularna    471
  8.2.1.2. Owulacja    473
  8.2.1.3. Faza lutealna    474
  8.2.2. Cykl endometrialny    474
  8.2.2.1. Faza miesiączkowa (1.–5. dzień cyklu)    474
  8.2.2.2. Faza proliferacyjna (wzrostowa) (6.–13. dzień cyklu)    474
  8.2.2.3. Faza sekrecyjna (wydzielnicza) (15.–28. dzień cyklu)    474
  8.2.3. Cykl szyjkowy    475
  8.3. Niepłodność żeńska – Piotr Jędrzejczak, Anna Sokalska    476
  8.3.1. Diagnostyka niepłodności    476
  8.3.1.1. Wywiad lekarski    476
  8.3.1.2. Badania w diagnostyce niepłodności    478
  8.4. Zespół policystycznych jajników (PCOS) – Beata Banaszewska, Robert Z. Spaczyński, Leszek Pawelczyk    485
  8.4.1. Etiopatogeneza PCOS    485
  8.4.1.1. Insulinooporność i hiperinsulinomia w patogenezie PCOS    486
  8.4.2. Rozpoznawanie PCOS    487
  8.4.2.1. Dodatkowe badania hormonalne    488
  8.4.2.2. Badania biochemiczne    489
  8.4.2.3. Ocena makroskopowa jajników    489
  8.4.3. Konsekwencje długofalowe PCOS    489
  8.4.3.1. Choroba niedokrwienna serca    490
  8.4.3.2. Cukrzyca    490
  8.4.3.3. Nadciśnienie    491
  8.4.3.4. Choroby nowotworowe    491
  8.4.4. Leczenie chorych z PCOS    491
  8.4.4.1. Leczenie kobiet planujących ciążę    491
  8.4.4.2. Leczenie kobiet nieplanujących ciąży    492
  8.4.4.3. Nowe metody leczenia PCOS    493
  8.5. Stymulacja jajeczkowania – Robert Z. Spaczyński, Krzysztof Derwich, Leszek Pawelczyk    495
  8.5.1. Cytrynian klomifenu    495
  8.5.1.1. Farmakologia i mechanizm działania    495
  8.5.1.2. Wskazania i dawkowanie    496
  8.5.1.3. Monitorowanie stymulacji jajeczkowania    496
  8.5.1.4. Powikłania i objawy uboczne    497
  8.5.2. Gonadotropiny egzogenne    497
  8.5.2.1. Rodzaje gonadotropin    497
  8.5.2.2. Wskazania do zastosowania    498
  8.5.2.3. Mechanizm działania    498
  8.5.2.4. Protokoły hiperstymulacji do programów zapłodnienia pozaustrojowego    499
  8.5.2.5. Monitorowanie stymulacji jajeczkowania    500
  8.5.2.6. Powikłania    501
  8.5.3. Egzogenny pulsacyjny GnRH    501
  8.5.4. Alternatywne metody stymulacji jajeczkowania    501
  8.6. Fizjologia męskich narządów płciowych – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk    502
  8.6.1. Budowa jąder    502
  8.6.1.1. Gruczoł śródmiąższowy    502
  8.6.1.2. Kanaliki plemnikotwórcze    502
  8.6.2. Czynność jąder    503
  8.6.2.1. Gametogeneza    503
  8.6.2.2. Apoptoza    504
  8.6.3. Hormonalna kontrola czynności jąder    504
  8.6.3.1. Funkcja gonadoliberyny    504
  8.6.3.2. Funkcja gonadotropin    505
  8.6.4. Czynniki działające miejscowo na czynność jąder    505
  8.6.5. Termoregulacja    505
  8.6.6. Immunologia jąder    506
  8.6.7. Synteza i rola androgenów    506
  8.6.8. Transport gamet męskich    507
  8.6.9. Erekcja i ejakulacja    508
  8.7. Niepłodność męska – Piotr Jędrzejczak, Monika Serdyńska    510
  8.7.1. Niepłodność przedjądrowa    510
  8.7.1.1. Leczenie    511
  8.7.2. Niepłodność jądrowa    511
  8.7.2.1. Wady dziedziczne i rozwojowe    511
  8.7.2.2. Wady nabyte    512
  8.7.2.3. Leczenie    513
  8.7.3. Niepłodność pozajądrowa    514
  8.7.3.1. Zaburzenia transportu nasienia    514
  8.7.3.2. Zaburzenia gruczołów dodatkowych    514
  8.7.3.3. Niezdolność do odbycia stosunku płciowego    515
  8.7.3.4. Zaburzenia ejakulacji    515
  8.7.3.5. Leczenie    515
  8.8. Metody wspomaganego rozrodu – Krzysztof Derwich, Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk    516
  8.8.1. Inseminacja domaciczna    516
  8.8.1.1. Inseminacja nasieniem dawcy    517
  8.8.2. Stymulacja jajeczkowania w cyklach z zastosowaniem ART    518
  8.8.3. Monitorowanie cyklu z zastosowaniem ART    518
  8.8.4. Zapłodnienie pozaustrojowe i transfer zarodka    519
  8.8.4.1. Protokół długi stymulacji    519
  8.8.4.2. Protokół krótki stymulacji    519
  8.8.4.3. Protokół ultrakrótki stymulacji    519
  8.8.4.4. Porównanie protokołów długich i krótkich    519
  8.8.4.5. Aspiracja pęcherzyków jajnikowych    519
  8.8.4.6. Laboratoryjne aspekty zapłodnienia pozaustrojowego    520
  8.8.4.7. Przygotowanie i ocena nasienia    520
  8.8.4.8. Przygotowanie i ocena komórek jajowych    520
  8.8.4.9. Media hodowlane    521
  8.8.4.10. Inseminacja    521
  8.8.4.11. Techniki mikromanipulacyjne    521
  8.8.4.12. Pozyskiwanie i kriokonserwacja plemników uzyskanych na drodze biopsji jądra    522
  8.8.4.13. Kriokonserwacja i przeszczepienie fragmentów jajnika    523
  8.8.4.14. Hodowla i ocena zarodków w warunkach in vitro    523
  8.8.4.15. Analiza zapłodnienia    523
  8.8.4.16. Ocena jakości zarodków    524
  8.8.4.17. Nieprawidłowości chromosomalne zarodków ludzkich    525
  8.8.4.18. Otwarcie częściowe osłonki przejrzystej zarodka    526
  8.8.4.19. Transfer zarodków    526
  8.8.4.20. Kriokonserwacja zarodków    527
  8.8.4.21. Dojrzewanie komórek jajowych w warunkach hodowli in vitro    527
  8.8.4.22. Suplementacja fazy lutealnej w cyklach z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego    528
  8.8.4.23. Wyniki zapłodnienia pozaustrojowego    528
  8.8.5. Powikłania w wyniku stosowania technik wspomaganego rozrodu    528
  8.8.5.1. Zespół hiperstymulacji jajników    528
  8.8.5.2. Ciąża wielopłodowa    530
  8.9. Laparoskopia w diagnostyce i leczeniu niepłodności – Leszek Pawelczyk, Beata Banaszewska    533
  8.9.1. Zmiany patologiczne w jajowodach i w miednicy mniejszej    533
  8.9.2. Zaburzenia owulacji    535
  8.9.3. Niewyjaśnione przyczyny niepłodności    536
  8.10. Aktualne rekomendacje postępowania z parą niepłodną – Leszek Pawelczyk, Anna Sokalska    537
  8.10.1. Badanie nasienia    537
  8.10.2. Ocena owulacji    537
  8.10.3. Ocena fazy lutealnej    538
  8.10.4. Badanie w kierunku Chlamydia trachomatis    540
  8.10.5. Test penetracyjny    540
  8.10.6. Ocena jajowodów    540
  8.10.7. Ocena jamy macicy    540
  8.11. Endometrioza jako przyczyna niepłodności – Leszek Pawelczyk, Piotr Jędrzejczak, Robert Z. Spaczyński    541
  8.11.1. Epidemiologia endometriozy niepłodnych kobiet    541
  8.11.2. Wpływ endometriozy na niepłodność – patomechanizmy    541
  8.11.3. Leczenie endometriozy a odzyskanie płodności    543
  8.12. Aspekty etyczne wspomaganego rozrodu – Zbigniew Słomko, Leszek Pawelczyk    546
  8.12.1. Metody wspomaganego rozrodu    546
  8.12.2. Macierzyństwo zastępcze    550
  8.12.2.1. Wskazania do macierzyństwa zastępczego    551
  8.12.2.2. Wskazania do macierzyństwa ciążowego zastępczego    552
  8.12.2.3. Rekomendacje Amerykańskiego Komitetu Etycznego    552
  8.12.2.4. Aspekty prawne    552
  8.12.2.5. Argumenty za i przeciw    554
  8.12.2.6. Aspekty religijne    555
  9. Ciąża ektopowa i poronienia    557
  9.1. Ciąża ektopowa – Zbigniew Słomko, Zbyszko Malewski    557
  9.1.1. Cel i zakres informacji    557
  9.1.2. Rys historyczny    557
  9.1.3. Epidemiologia    557
  9.1.4. Etiologia    558
  9.1.5. Ciąża jajowodowa    559
  9.1.6. Diagnostyka    559
  9.1.6.1. Oznaczanie ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej i inne badania biochemiczne .    560
  9.1.6.2. Badanie ultrasonograficzne w diagnostyce ciąży ektopowej    563
  9.1.6.3. Nakłucie zagłębienia odbytniczo-macicznego (zatoki Douglasa)    568
  9.1.6.4. Łyżeczkowanie ścian jamy macicy    568
  9.1.6.5. Kolpotomia    569
  9.1.6.6. Laparotomia    569
  9.1.7. Postępowanie lecznicze    569
  9.1.7.1. Leczenie operacyjne    569
  9.1.7.2. Leczenie nieoperacyjne    571
  9.1.8. Ciąża jajnikowa    574
  9.1.9. Ciąża szyjkowa    575
  9.1.10. Ciąża brzuszna    578
  9.2. Diagnostyka laparoskopowa i leczenie ciąży ektopowej – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk    581
  9.2.1. Obraz laparoskopowy ciąży ektopowej    581
  9.2.2. Laparoskopowe leczenie ciąży ektopowej    581
  9.2.3. Techniki operacji ciąży zlokalizowanej w bańce jajowodu    582
  9.2.4. Kontrola pooperacyjna    584
  9.2.5. Wyniki leczenia    584
  9.2.6. Inne lokalizacje ciąży ektopowej    585
  9.3. Poronienie samoistne – Zbyszko Malewski    586
  9.3.1. Podstawowe definicje i kryteria    586
  9.3.2. Częstość występowania    587
  9.3.3. Klasyfikacja    587
  9.3.3.1. Poronienie zagrażające (threatened abortion)    587
  9.3.3.2. Poronienie w toku (nieodwracalne, inevitable abortion)    588
  9.3.3.3. Poronienie dokonane niecałkowite (incomplete abortion)    588
  10. Metody planowania rodziny    589
  10.1. Metody i środki regulacji poczęć – Marian Obara, Zbigniew Słomko    589
  10.1.1. Wstęp    589
  10.1.2. Naturalne metody regulacji poczęć    591
  10.1.3. Wstrzemięźliwość płciowa    591
  10.1.4. Metoda rytmu    592
  10.1.5. Metoda termiczna    593
  10.1.6. Metoda obserwacji śluzu    594
  10.1.7. Metody objawowe    594
  10.1.8. Metoda objawowo-termiczna    595
  10.1.9. Testy i testery płodności wspomagające naturalne metody regulacji poczęć    595
  10.1.10. Metody współżycia jako sposób regulacji poczęć    597
  10.1.11. Karmienie piersią jako metoda regulacji poczęć    598
  10.1.12. Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna    598
  10.1.13. Dopochwowe środki antykoncepcyjne    601
  10.1.13.1. Środki mechaniczne    601
  10.1.13.2. Środki chemiczne    603
  10.1.13.3. Hormonalny krążek dopochwowy (Femring)    604
  10.1.14. Prezerwatywa dla mężczyzn    605
  10.1.15. Przyszłość antykoncepcji    606
  10.2. Antykoncepcja hormonalna – Krzysztof Drews, Wojciech Pieńkowski    607
  10.2.1. Wstęp    607
  10.2.2. Dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna    608
  10.2.2.1. Mechanizm działania DTA    608
  10.2.2.2. Najważniejsze efekty metaboliczne związane z zastosowaniem DTA    609
  10.2.2.3. Pozakoncepcyjne korzyści stosowania DTA    612
  10.2.3. Hormonalny plaster antykoncepcyjny    612
  10.2.4. Antykoncepcyjny krążek dopochwowy    612
  10.2.5. Iniekcje zawierające etynyloestradiol i gestagen    613
  10.2.6. Minitabletka gestagenna    613
  10.2.7. Iniekcje progestagenne    614
  10.2.8. Wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca gestagen    615
  10.2.9. Implanty zawierające gestageny    615
  10.2.10. Antykoncepcja postkoitalna    616
  10.2.11. Antykoncepcja hormonalna u mężczyzn    616
  10.3. Ubezpłodnienie – sterylizacja – Zbigniew Słomko    617
  10.3.1. Wstęp    617
  10.3.2. Histerektomia    618
  10.3.3. Sterylizacja podczas cięcia cesarskiego    618
  10.3.4. Minilaparotomia poporodowa    619
  10.3.5. Minilaparotomia    619
  10.3.6. Sterylizacja laparoskopowa    619
  10.3.7. Sterylizacja histeroskopowa    619
  10.3.8. Chirurgiczne techniki sterylizacji jajowodowej    619
  10.3.9. Metody antykoncepcji u mężczyzn    620
  11. Ginekologia onkologiczna    623
  11.1. Genetyka onkologiczna w ginekologii – Jan Lubiński, Tadeusz Dębniak, Grzegorz Kurzawski, Bohdan Górski, Jacek Gronwald, Tomasz Byrski, Tomasz Huzarski, Oleg Oszurek, Janusz Menkiszak, Izabella Rzepka-Górska, Józef Kładny, Janina Suchy, Cezary Cybulski    623
  11.1.1. Zasady dziedziczenia predyspozycji do nowotworów    623
  11.1.1.1. Jednogenowa predyspozycja do nowotworów    623
  11.1.1.2. Wielogenowa predyspozycja do nowotworów    625
  11.1.2. Analizy molekularne DNA i RNA w wykrywaniu dziedzicznych predyspozycji do nowotworów    625
  11.1.2.1. Wykrywanie nieznanych mutacji    626
  11.1.2.2. Wykrywanie znanych mutacji    627
  11.1.2.3. Testy MSH2 i MLH1    627
  11.1.2.4. Test BRCA1    628
  11.1.3. Dziedziczny rak piersi i jajnika    629
  11.1.3.1. Zespół BRCA1    629
  11.1.3.2. Zespół BRCA2    630
  11.1.3.3. Zespół BRCAX    631
  11.1.3.4. Zalecenia postępowania w rodzinach z wysokim ryzykiem dziedzicznego raka piersi/jajnika    631
  11.1.4. Zespół Lyncha    634
  11.1.4.1. Diagnostyka molekularna nosicielstwa mutacji w genach związanych z rozwojem HNPCC    635
  11.1.4.2. Opieka nad rodzinami z HNPCC    635
  11.1.5. Zespół MSH6    636
  11.1.5.1. Schemat badań kontrolnych    637
  11.1.5.2. Leczenie    637
  11.2. Epidemiologia i etiologia nowotworów narządów płciowych – Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia, Marek Spaczyński    638
  11.2.1. Epidemiologia    638
  11.2.1.1. Epidemiologia raka szyjki macicy    638
  11.2.1.2. Epidemiologia raka endometrium    639
  11.2.1.3. Epidemiologia raka jajnika    641
  11.2.1.4. Epidemiologia raka kosmówki    641
  11.2.1.5. Epidemiologia raka sromu    642
  11.2.1.6. Epidemiologia raka pochwy    642
  11.2.2. Etiologia nowotworów narządów płciowych    642
  11.2.2.1. Karcynogeneza    642
  11.2.2.2. Rola zakażenia wirusowego w etiologii raka szyjki macicy    643
  11.2.2.3. Etiologia raka endometrium    646
  11.2.2.4. Etiologia raka jajnika    646
  11.2.2.5. Zaburzenia genetyczne i zespoły dziedziczne w etiologii raka jajnika i raka endometrium    646
  11.2.2.6. Etiologia raka kosmówki    647
  11.2.2.7. Etiologia raka sromu    647
  11.2.2.8. Etiologia raka pochwy    647
  11.3. Wykrywanie nowotworów narządów płciowych – Witold Kędzia, Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński    648
  11.3.1. Badania skryningowe w onkologii ginekologicznej    648
  11.3.2. Wykrywanie raka szyjki macicy    648
  11.3.3. Wykrywanie raka endometrium    650
  11.3.4. Wykrywanie raka jajnika    651
  11.3.5. Wykrywanie raka kosmówki i przetrwałej choroby trofoblastycznej    651
  11.3.6. Wykrywanie nowotworów pochwy    651
  11.3.7. Wykrywanie nowotworów sromu    652
  11.4. Diagnostyka histopatologiczna – Witold Kędzia, Marek Spaczyński    652
  11.4.1. Nowotwory szyjki macicy    652
  11.4.2. Nowotwory trzonu macicy    652
  11.4.3. Nowotwory jajnika    653
  11.4.4. Nowotwory sromu    653
  11.4.5. Nowotwory pochwy    654
  11.4.6. Nowotwory trofoblastu    654
  11.4.7. Rola badania śródoperacyjnego    654
  11.5. Diagnostyka kliniczna – Marek Spaczyński, Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia    655
  11.5.1. Badanie kliniczne podmiotowe i przedmiotowe    655
  11.5.2. Badania obrazowe    655
  11.5.3. Diagnostyka biochemiczna    656
  11.5.4. Zabiegi diagnostyczne    657
  11.6. Stany przednowotworowe narządów płciowych – Witold Kędzia, Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński    658
  11.6.1. Wewnątrznabłonkowa neoplazja szyjki macicy (CIN)    658
  11.6.2. Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN)    659
  11.6.3. Stany przedrakowe pochwy    659
  11.7. Rak szyjki macicy – Witold Kędzia    660
  11.7.1. Rak płaskonabłonkowy inwazyjny    660
  11.7.2. Rak kliniczny    660
  11.7.3. Klasyfikacja raków szyjki macicy    661
  11.7.4. Obraz kliniczny    662
  11.7.5. Leczenie chorych    663
  11.7.5.1. Leczenie operacyjne    663
  11.7.5.2. Radioterapia    663
  11.7.5.3. Chemioterapia i radiochemioterapia    664
  11.7.6. Obserwacja i kontrola chorych po leczeniu    665
  11.7.7. Rokowanie    665
  11.7.8. Postępowanie u ciężarnych ze stanami przedrakowymi i rakiem szyjki macicy    665
  11.7.9. Niepowodzenia leczenia i powikłania    666
  11.8. Rak endometriumEwa Nowak-Markwitz    667
  11.8.1. Typy raka endometrium    667
  11.8.2. Objawy i rozwój raka endometrium    667
  11.8.3. Diagnostyka    668
  11.8.4. Klasyfikacja raka endometrium    668
  11.8.5. Czynniki prognostyczne    668
  11.8.6. Leczenie    669
  11.9. Niezłośliwe i złośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy – Witold Kędzia    670
  11.9.1. Niezłośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy    670
  11.9.2. Złośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy    670
  11.9.2.1. Epidemiologia i obraz kliniczny mięsaków    670
  11.10. Złośliwe nowotwory jajnika – Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia, Marek Spaczyński    672
  11.10.1. Rak jajnika    672
  11.10.1.1. Stopnie klinicznego zaawansowania    672
  11.10.1.2. Leczenie raka jajnika    673
  11.10.2. Nowotwory gonadalne jajnika    675
  11.10.3. Nowotwory germinalne jajnika    676
  11.11. Nowotwory pochwy – Ewa Nowak-Markwitz    677
  11.11.1. Nowotwory niezłośliwe pochwy    677
  11.11.2. Nowotwory złośliwe pochwy    677
  11.12. Nowotwory sromu – Witold Kędzia    678
  11.12.1. Nowotwory niezłośliwe sromu    678
  11.12.2. Nowotwory złośliwe sromu    678
  11.13. Nowotwory trofoblastu – Ewa Nowak-Markwitz    680
  11.13.1. Wprowadzenie    680
  11.13.2. Przetrwała choroba trofoblastyczna    680
  11.13.3. Rak kosmówki    681
  11.14. Powikłania po leczeniu nowotworów – Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński    682
  11.14.1. Następstwa i powikłania leczenia operacyjnego    682
  11.14.1.1. Powikłania ze strony układu moczowego    683
  11.14.1.2. Powikłania ze strony przewodu pokarmowego    683
  11.14.2. Następstwa i powikłania radioterapii    683
  11.14.3. Działania niepożądane i następstwa chemioterapii    684
  11.15. Zasady kontroli chorych po leczeniu nowotworów – Witold Kędzia, Marek Spaczyński    685
  11.15.1. Cele i zadania kontroli    685
  11.15.2. Kliniczne aspekty kontroli    685
  11.15.3. Organizacja wizyt kontrolnych    686
  11.15.4. Współistniejące choroby    686
  11.15.5. Metody diagnostyczne    686
  11.15.6. Zasady kontroli chorych na raka jajnika i jajowodu    687
  11.15.7. Zasady kontroli chorych na raka sromu    687
  11.15.8. Zasady kontroli chorych na raka szyjki macicy    687
  11.15.9. Zasady kontroli chorych na raka endometrium    688
  11.15.10. Zasady kontroli chorych na raka pochwy    688
  11.16. Rozpoznawanie i leczenie nawrotów nowotworów – Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński    689
  11.16.1. Wprowadzenie    689
  11.16.2. Nawroty raka sromu    689
  11.16.3. Nawroty raka pochwy    689
  11.16.4. Nawroty raka szyjki macicy    689
  11.16.5. Nawroty raka endometrium    690
  11.16.6. Nawroty raka jajnika    690
  11.17. Mięśniaki macicy – Anna Markowska, Zbigniew Słomko    691
  11.17.1. Epidemiologia    691
  11.17.2. Etiologia i etiopatogeneza    691
  11.17.2.1. Wiek i rasa    691
  11.17.2.2. Hormony i receptory hormonów    691
  11.17.2.3. Płodność i otyłość    691
  11.17.2.4. Cytokiny    692
  11.17.2.5. Zaburzenia genetyczne    692
  11.17.3. Histopatologia mięśniaków macicy    692
  11.17.4. Objawy kliniczne    693
  11.17.5. Badania różnicowe    693
  11.17.6. Ultrasonografia w diagnostyce mięśniaków macicy    694
  11.17.7. Leczenie mięśniaków macicy    694
  11.17.7.1. Leczenie zachowawcze    694
  11.17.7.2. Leczenie operacyjne    696
  11.17.8. Perinatalne aspekty mięśniaków macicy    697
  11.18. Rak szyjki macicy – aspekty perinatalne – Zbigniew Słomko, Witold Kędzia    700
  11.18.1. Wstęp    700
  11.18.2. Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy w ciąży    701
  11.18.2.1. Rak szyjki macicy w okresie perinatalnym    701
  11.18.2.2. Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy    702
  11.18.3. Ciąża u kobiety HPV-pozytywnej    702
  11.18.4. Częstość występowania raka szyjki macicy podczas ciąży    703
  11.18.5. Rozpoznawanie raka szyjki macicy w czasie ciąży    704
  11.18.6. Metody diagnostyczne    704
  11.18.6.1. Cytodiagnostyka w czasie ciąży    704
  11.18.6.2. Algorytm diagnostyczno-terapeutyczny. Interpretacja wybranych rozpoznań cytologicznych TBS u ciężarnych    705
  11.18.6.3. Znaczenie kolposkopowego badania szyjki macicy w czasie ciąży    706
  11.18.6.4. Czas rozpoznania w odniesieniu do okresu ciąży    707
  11.18.6.5. Rola konizacji w postępowaniu diagnostyczno-leczniczym    707
  11.18.6.6. Stopień kliniczny oraz typ histologiczny raka szyjki macicy w czasie ciąży    708
  11.18.7. CIN – postępowanie diagnostyczne i lecznicze w czasie ciąży    708
  11.18.8. Leczenie inwazyjnego raka szyjki macicy podczas ciąży    710
  11.18.8.1. Radioterapia raka szyjki macicy w czasie ciąży    711
  11.18.8.2. Chemioterapia raka szyjki macicy w ciąży    713
  11.18.9. Ogólne zasady postępowania w raku szyjki macicy podczas ciąży    715
  11.18.10. Rokowanie w raku szyjki macicy podczas ciąży    716
  12. Ginekologia operacyjna    719
  12.1. Autonomia pacjentki a leczenie operacyjne – Zbigniew Słomko, Krzysztof Kordel, Zygmunt Przybylski, Zbigniew Friebe    719
  12.1.1. Uprawnienia do wyrażenia zgody    722
  12.1.2. Działanie bez zgody i wbrew woli pacjentki    722
  12.1.3. Poszanowanie intymności i godności osobistej    723
  12.1.4. Tajemnica lekarska    724
  12.1.5. Udzielanie informacji chorej    724
  12.2. Zasady organizacji pracy oddziału operacyjnego w ginekologii – Rafał Watrowski, Zbigniew Friebe, Michał Pawlaczyk    728
  12.2.1. Organizacja i funkcjonowanie bloku operacyjnego    728
  12.2.1.1. Wprowadzenie    728
  12.2.1.2. Higiena bloku operacyjnego    729
  12.2.1.3. Systemowa prewencja błędów medycznych na bloku operacyjnym    734
  12.2.1.4. Harmonogramowanie pracy bloku operacyjnego    734
  12.2.1.5. Sposoby optymalizacji harmonogramowania pracy bloku    735
  12.2.1.6. Podsumowanie    735
  12.2.2. Instrumentarium ginekologiczno-chirurgiczne    735
  12.2.2.1. Wprowadzenie    735
  12.2.2.2. Instrumentarium tradycyjne    736
  12.2.2.3. Elektronarzędzia chirurgiczne w ginekologii    738
  12.2.2.4. Zastosowanie ultradźwięków w chirurgii ginekologicznej    740
  12.2.2.5. Zastosowanie laserów w chirurgii ginekologicznej    741
  12.2.2.6. Chirurgiczne zespalanie tkanek w ginekologii    742
  12.3. Przygotowanie chorej do operacji ginekologicznej – Zbigniew Friebe, Michał Gaca, Jan Kotarski    747
  12.3.1. Punkt widzenia anestezjologa    747
  12.3.1.1. Badania przedoperacyjne, ocena ryzyka, optymalizacja stanu pacjentki    747
  12.3.1.2. Schemat badań niezbędnych przed znieczuleniem do zabiegów w trybie zwykłym    747
  12.3.1.3. Ryzyko znieczulenia    748
  12.3.1.4. Optymalizacja stanu pacjentki    750
  12.3.1.5. Badania układu krążenia podczas kwalifikacji do zabiegów chirurgicznych    750
  12.3.1.6. Choroba niedokrwienna serca    750
  12.3.1.7. Zespół Mendelsona    750
  12.3.1.8. Wybór rodzaju znieczulenia    751
  12.3.1.9. Świadoma zgoda na znieczulenie i zabieg    751
  12.3.2. Przygotowanie pacjentki do leczenia operacyjnego na oddziale ginekologicznym    751
  12.3.2.1. Specyfika przygotowania przedoperacyjnego pacjentek z wysiłkowym nietrzymaniem moczu    754
  12.3.2.2. Specyfika przygotowania przedoperacyjnego pacjentek z rakiem jajnika    755
  12.4. Znieczulenie do operacji i leczenie bólu pooperacyjnego – Michał Gaca, Natalia Kokot    757
  12.4.1. Znieczulenie do operacji ginekologicznych    757
  12.4.2. Leczenie bólu pooperacyjnego    758
  12.4.2.1. Powstawanie i przewodzenie bólu    758
  12.4.2.2. Ból pooperacyjny    759
  12.4.2.3. Farmakoterapia bólu pooperacyjnego    760
  12.4.2.4. Metody analgezji pooperacyjnej    762
  12.4.3. Podsumowanie    764
  12.5. Ostra i przewlekła niedokrwistość – Michał Gaca    765
  12.5.1. Uzupełnianie krwią, preparatami krwi oraz płynami krwiozastępczymi    766
  12.6. Profilaktyka, diagnostyka i leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej – Michał Gaca    768
  12.7. Powikłania okresu okołooperacyjnego – Michał Gaca, Paweł Panieński    772
  12.7.1. Ryzyko znieczulenia    772
  12.7.1.1. Śmiertelność    772
  12.7.2. Epidemiologia powikłań    773
  12.7.2.1. Zaburzenia oddechowe    773
  12.7.2.2. Zaburzenia krążenia    775
  12.7.2.3. Rozsiana zatorowość płucna i zator tętnicy płucnej    776
  12.7.2.4. Pozostałe powikłania okołooperacyjne    777
  12.7.3. Nagłe zatrzymanie krążenia u dorosłych    781
  12.7.3.1. Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji odnośnie do postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia    781
  12.8. Powikłania leczenia operacyjnego w ginekologii – Zbigniew Friebe, Anna Paczkowska, Zbigniew Słomko    784
  12.8.1. Krwawienie jako powikłanie leczenia operacyjnego w ginekologii    785
  12.8.1.1. Śródoperacyjne czynniki zwiększające ryzyko krwawień    786
  12.8.1.2. Późne krwawienia po operacjach ginekologicznych    792
  12.8.2. Powikłania urologiczne w ginekologii operacyjnej    793
  12.8.2.1. Śródoperacyjne urazy dróg moczowych i przetoki    794
  12.8.2.2. Uszkodzenie pęcherza moczowego podczas histerektomii brzusznej    795
  12.8.2.3. Przetoki pęcherzowo-pochwowe    796
  12.8.2.4. Uszkodzenie moczowodu    797
  12.8.2.5. Urazy jelit jako powikłanie operacyjnego leczenia w ginekologii    797
  12.8.2.6. Śródoperacyjne uszkodzenia narządów jamy brzusznej    799
  12.9. Zapobieganie zakażeniom okołooperacyjnym w ginekologii – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Zbigniew Friebe    804
  12.9.1. Fakty i mity związane z organizacją pracy na sali operacyjnej    804
  12.9.2. Wpływ różnych technik chirurgicznych na występowanie zakażeń    805
  12.9.3. Klasyfikacje i czynniki ryzyka zakażenia miejsca operowanego    806
  12.9.4. Profilaktyka antybiotykowa    807
  12.10. Wycięcie macicy z dostępu brzusznego – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko, Rafał Watrowski    809
  12.10.1. Wycięcie macicy – kierunki rozwoju metod operacyjnych    809
  12.10.2. Kierunki dalszego rozwoju metod wycięcia macicy    813
  12.10.3. Brzuszne wycięcie macicy    814
  12.10.3.1. Zasady przygotowania pacjentki do operacji wycięcia macicy    817
  12.10.3.2. Częściowe (nadszyjkowe) czy całkowite wycięcie macicy?    824
  12.10.3.3. Technika operacyjna całkowitego brzusznego wycięcia macicy    825
  12.10.3.4. Powikłania związane z brzusznym wycięciem macicy    828
  12.11. Rozszerzone wycięcie macicy (histerektomia radykalna) – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko    831
  12.11.1. Klasyfikacje rozszerzonego wycięcia macicy    832
  12.11.2. Opis techniki rozszerzonego wycięcia macicy    834
  12.11.3. Przedoperacyjna ocena zaawansowania raka szyjki macicy    836
  12.11.4. Wskazania do rozszerzonego wycięcia macicy    837
  12.11.5. Powikłania związane z rozszerzonym wycięciem macicy    839
  12.11.5.1. Powikłania śródoperacyjne    839
  12.11.5.2. Powikłania pooperacyjne    839
  12.11.6. Wyniki leczenia wczesnych postaci raka szyjki macicy metodą rozszerzonego wycięcia macicy    840
  12.11.7. Rozwój nowych metod rozszerzonego wycięcia macicy    840
  12.11.7.1. Limfadenektomia laparoskopowa    841
  12.11.7.2. Chirurgiczne metody leczenia raka szyjki macicy zachowujące płodność    842
  12.11.7.3. Rozszerzone pochwowe wycięcie macicy w asyście laparoskopowej    842
  12.11.7.4. Postępowanie pooperacyjne    844
  12.12. Wtórna cytoredukcja brzuszna po operacjach onkologicznych w ginekologii – Zbigniew Friebe    845
  12.13. Wycięcie mięśniaków macicy za pomocą metod endoskopowych – Robert Z. Spaczyński, Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk    848
  12.13.1. Wskazania    849
  12.13.2. Przeciwwskazania    850
  12.13.3. Usunięcie mięśniaków na drodze laparoskopii i laparotomii – porównanie    850
  12.13.4. Porównanie powikłań po laparoskopowym i przezbrzusznym usunięciu mięśniaków    850
  12.13.4.1. Zrosty    850
  12.13.4.2. Blizna po usunięciu mięśniaków i ryzyko pęknięcia macicy    851
  12.13.4.3. Płodność    851
  12.13.5. Przygotowanie przedoperacyjne – analogi GnRH    851
  12.13.6. Technika operacyjna – laparoskopowa miomektomia    852
  12.13.6.1. Nacięcie macicy i wyłuszczenie mięśniaka    852
  12.13.6.2. Zamknięcie ścian macicy    852
  12.13.6.3. Wydobycie wyłuszczonego mięśniaka    852
  12.13.7. Miomektomia histeroskopowa    853
  12.14. Histerektomia pochwowa – Zbigniew Friebe, Michał Pawlaczyk    854
  12.14.1. Wskazania    855
  12.14.2. Opis techniki operacyjnej histerektomii pochwowej    857
  12.14.2.1. Otwarcie przedniego załamka pęcherzowo-macicznego otrzewnej    857
  12.14.2.2. Otwarcie tylnego załamka odbytniczo-macicznego otrzewnej    859
  12.14.2.3. Odcięcie macicy od pęczków naczyniowych, więzadeł iprzydatków    860
  12.14.3. Profilaktyczna oophorectomia lub salpingooophorectomia    862
  12.14.4. Powikłania związane z histerektomią pochwową    863
  12.15. Cytoredukcja wznowy raka sromu – Zbigniew Friebe    865
  12.15.1. Ocena cech charakteryzujących występowanie nawrotów raka sromu    865
  12.15.1.1. Właściwości nawrotów raka sromu    865
  12.15.1.2. Czas występowania nawrotów choroby    866
  12.15.2. Leczenie nawrotów raka sromu    866
  12.15.2.1. Leczenie chirurgiczne nawrotów raka sromu    866
  12.15.2.2. Chirurgia ultraradykalna w leczeniu nawrotów raka sromu    867
  12.15.2.3. Leczenie nawrotów w obrębie powierzchownych i głębokich węzłów chłonnych pachwinowych i udowych oraz miednicy    868
  12.15.2.4. Leczenie wznowy raka sromu w obrębie węzłów chłonnych miednicy i węzłów okołoaortalnych    868
  12.16. Operacyjne leczenie zaburzeń statyki narządów płciowych – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko    869
  12.16.1. Czynniki utrzymujące narządy płciowe w prawidłowym położeniu    871
  12.16.2. Teoria integralna – fizjologia i patologia aparatu stabilizującego narządy miednicy mniejszej kobiet    872
  12.16.3. System obiektywnej oceny wypadania narządu płciowego u kobiet POP-Q (pelvic organ prolapse qualification system)    875
  12.16.4. Operacyjne leczenie zaburzeń statyki narządów płciowych    877
  12.16.4.1. Leczenie operacyjne zaburzeń statyki kompartmentu przedniego – cystocele    877
  12.16.4.2. Leczenie operacyjne zaburzeń statyki kompartmentu środkowego    888
  12.16.4.3. Leczenie chirurgiczne kompartmentu tylnego – rectocele    895
  12.17. Operacyjna korekta wysiłkowego nieotrzymania moczu – Jan Kotarski    901
  12.17.1. Leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet    902
  12.17.2. Techniki operacyjne stosowane w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu    903
  12.17.2.1. TVT (tension-free vaginal tape) – beznapięciowa taśma pochwowa    903
  12.17.2.2. Operacje podwieszenia pochwy    904
  12.17.2.3. Operacje igłowe    905
  12.17.2.4. Ostrzykiwanie cewki moczowej (periurethral injections)    905
  12.17.2.5. Operacje pętlowe    906
  12.17.2.6. Techniki pętlowego podwieszenia cewki moczowej    906
  12.17.2.7. Sztuczny zwieracz cewki moczowej (artificial urinary sphincter)    906
  12.17.3. Leczenie nawrotu nietrzymania moczu    907
  12.18. Metody laparoskopowe w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet – Włodzimierz Baranowski    909
  12.18.1. Wskazania i przeciwwskazania    909
  12.18.2. Przygotowanie przedoperacyjne    909
  12.18.3. Technika operacyjna    909
  12.18.4. Efektywność kolposuspensji laparoskopowej w porównaniu z techniką klasyczną    911
  12.18.5. Podsumowanie    911
  12.18.5.1. Inne operacje laparoskopowe wykonywane u kobiet zWNM    912
  12.19. Operacje w leczeniu niepłodności – Leszek Pawelczyk, Anna Sokalska    913
  12.19.1. Czynnik maciczny    913
  12.19.2. Czynnik jajowodowy    915
  12.19.3. Czynnik jajnikowy    915
  12.19.3.1. Endometrioza    915
  12.19.4. Zrosty otrzewnowe    916
  12.20. Leczenie zaburzeń rozwoju żeńskich narządów płciowych oraz operacje rekonstrukcyjne wrodzonych wad żeńskich narządów płciowych – Zbigniew Friebe, Karina Kapczuk    918
  12.20.1. Rozwój narządów płciowych    918
  12.20.2. Wady macicy    919
  12.20.2.1. Diagnostyka    919
  12.20.2.2. Leczenie    920
  12.20.3. Wady pochwy    921
  12.20.3.1. Wrodzony brak pochwy    921
  12.20.4. Zarośnięcie błony dziewiczej    923
  12.20.5. Poprzeczne przegrody pochwy    924
  12.20.6. Podłużne przegrody pochwy    924
  12.20.7. Wady sromu    924
  12.21. Niedrożność jelit – Tomasz Kościński    926
  12.21.1. Wstęp    926
  12.21.2. Etiologia    926
  12.21.2.1. Niedrożność jelit wywołana patologią ginekologiczną    926
  12.21.2.2. Niedrożność współistniejąca ze schorzeniami ginekologicznymi    927
  12.21.2.3. Niedrożność spowodowana powikłaniami operacji ginekologicznych    927
  12.21.3. Diagnostyka    927
  12.21.3.1. Badanie kliniczne    927
  12.21.3.2. Badania radiologiczne    928
  12.21.4. Strategia postępowania terapeutycznego    928
  12.21.4.1. Leczenie zachowawcze    928
  12.21.4.2. Leczenie chirurgiczne    928
  12.22. Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego – Michał Drews, Konrad Matysiak    929
  12.22.1. Epidemiologia, etiologia, rozpoznanie    929
  12.22.2. Diagnostyka różnicowa    931
  12.22.3. Leczenie    931
  12.23. Zapalenie otrzewnej – Michał Drews, Konrad Matysiak    932
  12.23.1. Etiologia, rozpoznanie    932
  12.23.2. Diagnostyka różnicowa    933
  12.23.3. Postępowanie    934
  12.24. Urazy żeńskich narządów płciowych – Tomasz Kościński, Zbyszko Malewski    935
  12.24.1. Urazy związane z wypadkami    935
  12.24.1.1. Urazy tępe    936
  12.24.1.2. Urazy penetrujące struktury dna miednicy    936
  12.24.2. Urazy związane z porodem    938
  12.24.2.1. Zadawnione pęknięcie szyjki macicy    938
  12.24.2.2. Zadawnione pęknięcie krocza i struktur dna miednicy    939
  12.24.3. Urazy związane z czynnościami seksualnymi    941
  12.24.4. Postępowanie w przypadkach podejrzenia o popełnienie gwałtu    941
  12.24.4.1. Kwalifikacja prawna    941
  12.24.4.2. Aspekty psychologiczne    943
  12.24.4.3. Urazy fizyczne i postępowanie lekarskie    944
  12.24.4.4. Podsumowanie    946
  13. Zakażenia    949
  13.1. Zapobieganie zakażeniom szpitalnym na oddziałach ginekologicznych – Anna Szumała-Kąkol, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia, Waldemar Olszak    949
  13.1.1. Cel i zakres informacji    949
  13.1.2. Historia zwalczania zakażeń szpitalnych    949
  13.1.3. Zapobieganie zakażeniom na oddziałach ginekologicznych    950
  13.1.3.1. Organizacja oddziałów ginekologicznych    951
  13.1.3.2. Izolacja zakażonych pacjentów    952
  13.1.3.3. Postępowanie w przypadku zakażeń    953
  13.1.4. Aseptyka    954
  13.1.5. Antyseptyka    954
  13.1.5.1. Preparaty stosowane w antyseptyce    954
  13.1.5.2. Czynniki wpływające na aktywność antyseptyków    956
  13.1.5.3. Antyseptyka skóry rąk    957
  13.1.5.4. Antyseptyka pola operacyjnego    959
  13.1.6. Dezynfekcja    960
  13.1.6.1. Metody dezynfekcji    960
  13.1.7. Sterylizacja    962
  13.1.8. Postępowanie z bielizną szpitalną    964
  13.1.9. Postępowanie z odpadami zakaźnymi    965
  13.2. Zakażenia szpitalne – Anna Szumała-Kąkol, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia    967
  13.2.1. Cel i zakres informacji    967
  13.2.2. Definicje zakażeń szpitalnych    967
  13.2.3. Zakażenia szpitalne na oddziałach ginekologicznych    967
  13.2.4. Lekooporność szpitalnych szczepów drobnoustrojów    968
  13.2.5. System kontroli zakażeń szpitalnych    968
  13.2.5.1. Organizacja struktur odpowiedzialnych za kontrolę zakażeń    969
  13.2.5.2. Rejestracja zakażeń    969
  13.2.6. Zakażenia szpitalne w Polsce    970
  13.3. Prawidłowa flora kobiecych narządów płciowych – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec    971
  13.3.1. Flora zewnętrznych narządów płciowych    971
  13.3.2. Fizjologiczna biocenoza pochwy    972
  13.3.2.1. Podstawowe metody oceny flory pochwy    973
  13.3.2.2. Klasyfikacje stosowane w ocenie biocenozy pochwy    974
  13.3.3. Ekosystem bakteryjny szyjki macicy    975
  13.3.3.1. Metody diagnostyczne stosowane do oceny biocenozy szyjki macicy    976
  13.4. Zakażenia i zapalenia sromu i pochwy – Michał Pawlaczyk, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec    978
  13.4.1. Choroby zapalne sromu    978
  13.4.1.1. Choroby skóry sromu, które występują na sromie jako w jednej z możliwych lokalizacji    978
  13.4.1.2. Choroby typowe dla sromu i(lub) występujące w związku z patologią innych części układu płciowego albo nabyte drogą płciową    979
  13.4.2. Zapalenie pochwy    981
  13.4.2.1. Diagnostyka chorób infekcyjnych pochwy    981
  13.4.2.2. Rodzaje zakażeń pochwy    982
  13.4.2.3. Zasady prowadzenia terapii    983
  13.4.3. Bakteryjna waginoza    984
  13.4.3.1. Flora pochwy w stanie bakteryjnej waginozy    985
  13.4.3.2. Charakterystyka biochemiczna bakteryjnej waginozy    987
  13.4.3.3. Epidemiologia i diagnostyka    988
  13.4.3.4. Znaczenie kliniczne    990
  13.4.3.5. Leczenie    990
  13.5. Zapalenie wewnętrznych narządów płciowych – Michał Pawlaczyk, Zbigniew Słomko, Krzysztof Tomasz Niemiec, Krzysztof Drews    992
  13.5.1. Zapalenie szyjki macicy    992
  13.5.1.1. Zasady rozpoznawania    993
  13.5.1.2. Leczenie    994
  13.5.2. Zapalenie narządów miednicy mniejszej    994
  13.5.2.1. Patogeneza    995
  13.5.2.2. Etiologia, epidemiologia i czynniki ryzyka    996
  13.5.2.3. Objawy kliniczne i diagnostyka    998
  13.5.2.4. Leczenie    1001
  13.5.2.5. Następstwa    1002
  13.6. Choroby bakteryjne przenoszone drogą płciową – Krzysztof Tomasz Niemiec, Krzysztof Drews, Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk    1003
  13.6.1. Kiła    1003
  13.6.1.1. Etiologia i patogeneza    1003
  13.6.1.2. Epidemiologia    1004
  13.6.1.3. Przebieg kliniczny    1005
  13.6.1.4. Leczenie    1008
  13.6.2. Rzeżączka    1008
  13.6.2.1. Epidemiologia    1008
  13.6.2.2. Objawy kliniczne    1009
  13.6.2.3. Diagnostyka    1009
  13.6.2.4. Leczenie    1009
  13.7. Choroby grzybicze i pasożytnicze przenoszone drogą płciową – Krzysztof Drews, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Tomasz Niemiec    1011
  13.7.1. Rzęsistkowica    1011
  13.7.1.1. Epidemiologia    1011
  13.7.1.2. Objawy kliniczne    1011
  13.7.1.3. Diagnostyka    1012
  13.7.1.4. Leczenie    1012
  13.7.2. Grzybica    1012
  13.7.2.1. Epidemiologia    1013
  13.7.2.2. Etiologia i patogeneza    1014
  13.7.2.3. Objawy kliniczne    1016
  13.7.2.4. Metody diagnostyczne    1016
  13.7.2.5. Leczenie    1016
  13.8. Zakażenia wirusowe – Witold Kędzia, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews    1018
  13.8.1. Opryszczka narządów płciowych    1018
  13.8.1.1. Epidemiologia    1018
  13.8.1.2. Objawy kliniczne    1019
  13.8.1.3. Diagnostyka    1019
  13.8.1.4. Leczenie    1020
  13.8.2. Mięczak zakaźny    1020
  13.8.2.1. Epidemiologia    1020
  13.8.2.2. Objawy kliniczne    1020
  13.8.2.3. Diagnostyka    1020
  13.8.2.4. Leczenie    1021
  13.8.3. Ziarniniak pachwinowy    1021
  13.8.3.1. Epidemiologia    1021
  13.8.3.2. Objawy kliniczne    1021
  13.8.3.3. Diagnostyka    1021
  13.8.3.4. Leczenie    1022
  13.8.4. Wrzód miękki    1022
  13.8.4.1. Epidemiologia    1022
  13.8.4.2. Objawy kliniczne    1022
  13.8.4.3. Diagnostyka i leczenie    1022
  13.8.5. Brodawczak ludzki    1022
  13.8.5.1. Systematyka    1022
  13.8.5.2. Budowa    1023
  13.8.5.3. Epidemiologia    1023
  13.8.5.4. Cykl życiowy    1024
  13.8.5.5. Stadia zakażenia    1024
  13.8.5.6. Właściwości onkogenne    1024
  13.9. Problemy ginekologiczne u kobiet zakażonych HIV i chorych na AIDS – Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews, Michał Pawlaczyk    1026
  13.9.1. Wiadomości ogólne    1026
  13.9.2. Leczenie antyretrowirusowe    1028
  13.9.2.1. Inhibitory odwrotnej transkryptazy – analogi nukleozydowe    1030
  13.9.2.2. Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy    1030
  13.9.2.3. Inhibitory proteazy    1031
  13.9.2.4. Klasyfikacja Komisji Kontroli Leków i Żywności leków stosowanych podczas ciąży    1031
  13.9.2.5. Profilaktyka antyretrowirusowa w przypadkach ciąży wysokiego ryzyka    1032
  13.9.3. Postępowanie podczas porodu    1032
  13.9.4. Ginekologiczne aspekty profilaktyki zakażeń HIV/AIDS u kobiet    1033
  13.10. Zakażenia chlamydialne – Krzysztof Drews, Witold Kędzia, Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko    1037
  13.10.1. Epidemiologia    1037
  13.10.2. Etiologia i biomorfologia    1037
  13.10.3. Przebieg kliniczny    1038
  13.10.4. Diagnostyka    1038
  13.10.5. Leczenie    1039
  13.10.6. Profilaktyka    1039
  13.10.7. Zalecenia do przeprowadzenia badań przesiewowych    1040
  13.11. Podstawowe zasady profilaktyki i rozpoznawania chorób przenoszonych drogą płciową – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec    1043
  13.12. Układ odpornościowy – Bożena Leszczyńska-Gorzelak, Zbigniew Słomko, Dorota Darmochwał-Kolarz    1046
  13.12.1. Wstęp    1046
  13.12.1.1. Rodzaje odpowiedzi immunologicznej    1046
  13.12.1.2. Komórki o naturalnej cytotoksyczności (komórki NK)    1047
  13.12.1.3. Monocyty i makrofagi    1048
  13.12.1.4. Lokalna odpowiedź immunologiczna    1048
  13.12.1.5. Cytokiny i limfokiny    1049
  13.12.1.6. Programowana śmierć komórki    1052
  13.12.2. Funkcjonowanie układu immunologicznego w czasie ciąży    1053
  13.12.2.1. Czynniki immunoregulacyjne doczesnej    1054
  13.12.2.2. Systemowe mechanizmy immunoregulacyjne – cytokiny typu Th1 i Th2    1055
  13.12.2.3. Hipotezy dotyczące działania cytokin w czasie ciąży    1056
  13.12.2.4. Czynniki immunoregulacyjne trofoblastu    1056
  13.12.2.5. Pozostałe antygeny trofoblastu    1056
  13.13. Wstrząs septyczny – Zdzisław Kruszyński    1059
  13.13.1. Definicja i epidemiologia    1059
  13.13.1.1. Definicje stanów septycznych    1059
  13.13.1.2. Epidemiologia i śmiertelność    1060
  13.13.2. Etiopatogeneza    1061
  13.13.2.1. Czynniki etiologiczne    1061
  13.13.2.2. Mediatory    1061
  13.13.2.3. Wstrząs septyczny i SIRS    1062
  13.13.2.4. Układ krzepnięcia we wstrząsie septycznym    1062
  13.13.3. Zaburzenia narządowe we wstrząsie septycznym    1063
  13.13.3.1. Mechanizm zaburzeń    1063
  13.13.3.2. Układ krążenia    1063
  13.13.3.3. Płuca    1063
  13.13.3.4. Układ pokarmowy    1064
  13.13.3.5. Nerki    1064
  13.13.4. Rozpoznanie i monitorowanie    1064
  13.13.5. Resuscytacja układu krążenia    1066
  13.13.5.1. Przetaczanie płynów    1066
  13.13.5.2. Aminy katecholowe    1068
  13.13.5.3. Przywrócenie ciśnienia perfuzji    1069
  13.13.5.4. Usprawnienie krążenia trzewnego    1070
  13.13.6. Modulacja odpowiedzi zapalnej    1071
  13.13.6.1. Kortykosteroidy    1071
  13.13.6.2. Kontrola glikemii    1072
  13.13.6.3. Modulacja kaskady krzepnięcia    1072
  13.13.6.4. Immunoglobuliny    1073
  13.13.7. Inne elementy terapii    1073
  13.13.7.1. Leczenie zaburzeń oddychania    1073
  13.13.7.2. Antybiotykoterapia    1074
  13.13.7.3. Leczenie żywieniowe    1075
  13.13.7.4. Terapia nerkozastępcza    1076
  13.13.7.5. Zaburzenia krzepnięcia    1076
  13.13.8. Zespół wstrząsu toksycznego    1076
  13.13.8.1. Etiopatogeneza    1077
  13.13.8.2. Rozpoznanie    1077
  13.13.8.3. Leczenie    1077
  13.14. Antykobiotykoterapia w zakażeniach ginekologicznych – Krzysztof Drews, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz    1078
  13.14.1. Wstęp    1078
  13.14.2. Zapalenie narządów miednicy mniejszej    1079
  13.14.3. Infekcje dolnych odcinków dróg rodnych    1080
  13.14.3.1. Nierzeżączkowe zakażenie cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu    1081
  13.14.3.2. Rzeżączkowe zakażenie cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu    1081
  13.14.3.3. Zakażenia pochwy    1082
  13.14.3.4. Zapalenie gruczołu przedsionkowego większego (Bartholina)    1083
  13.14.4. Zakażenia pooperacyjne    1083
  13.15. Szczepionka przeciwko zakażeniom HPV – Witold Kędzia    1085
  14. Seksuologia    1089
  14.1. Seksuologia – wybrane zagadnienia – Lechosław Gapik    1089
  14.1.1. Cel i zakres tematyczny    1089
  14.1.2. Psychospołeczne uwarunkowania zachowań seksualnych    1089
  14.1.2.1. Ogólna charakterystyka uwarunkowań reakcji seksualnych    1089
  14.1.2.2. Identyfikacja z płcią i podejmowanie roli płci    1091
  14.1.2.3. Związek rozwoju emocjonalnego z rozwojem seksualnym    1096
  14.1.2.4. Socjalizacja zachowań seksualnych    1099
  14.1.3. Seksualność człowieka w normie    1100
  14.1.3.1. Podstawowe pojęcia    1100
  14.1.3.2. Psychofizjologia reakcji seksualnych    1101
  14.1.3.3. Rozwój doświadczeń seksualnych    1106
  14.1.3.4. Dobór seksualny a małżeństwo    1108
  14.1.4. Patologia seksualna    1112
  14.1.4.1. Pojęcie i granice normy seksualnej    1112
  14.1.4.2. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych    1113
  14.1.5. Diagnostyka i terapia seksuologiczna (podstawowe informacje)    1115
  14.1.5.1. Badanie seksuologiczne    1115
  14.1.5.2. Terapia seksuologiczna    1117
  14.2. Etiologia i leczenie zaburzeń wzwodu prącia – Roland Dadej, Zbigniew Kwias    1120
  14.2.1. Fizjologia wzwodu    1120
  14.2.2. Mechanizm neurologiczny    1121
  14.2.3. Mediatory i modulatory wzwodu    1121
  14.2.4. Fazy wzwodu w ujęciu hemodynamicznym (mechanizmy naczyniowe)    1122
  14.2.5. Epidemiologia zaburzeń erekcji    1122
  14.2.6. Patofizjologia wzwodu prącia    1123
  14.2.7. Czynniki etiologiczne zaburzeń wzwodu    1124
  14.2.8. Diagnostyka dysfunkcji erekcyjnej    1124
  14.2.9. Strategia postępowania leczniczego    1125
  14.2.9.1. Poradnictwo psychologiczne    1125
  14.2.9.2. Leczenie farmakologiczne    1125
  14.2.9.3. Aparaty próżniowe    1128
  14.2.9.4. Leczenie chirurgiczne    1128
  15. Ginekologia urologiczna    1129
  15.1. Anatomia układu moczowego – Piotr Cieśliński, Zbigniew Kwias, Roland Dadej    1129
  15.1.1. Nerki    1129
  15.1.2. Moczowód    1130
  15.1.3. Pęcherz moczowy    1131
  15.1.4. Cewka moczowa żeńska    1132
  15.2. Embriologia układu moczowego – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak    1132
  15.2.1. Przednercze    1132
  15.2.2. Śródnercze    1132
  15.2.3. Nerka właściwa    1133
  15.2.4. Wrodzone wady nerki i moczowodu    1133
  15.2.5. Pęcherz moczowy i cewka    1134
  15.3. Fizjologia układu moczowego – Paweł Kalwas, Zbigniew Kwias    1135
  15.3.1. Fizjologia nerki    1135
  15.3.2. Miedniczka nerkowa    1138
  15.3.3. Moczowód    1138
  15.3.4. Pęcherz moczowy    1138
  15.3.5. Cewka moczowa    1138
  15.3.6. Oddawanie moczu    1139
  15.4. Badanie układu moczowego – Zbigniew Kwias, Roland Dadej, Paweł Kalwas    1140
  15.4.1. Objawy chorób urologicznych    1140
  15.4.1.1. Dolegliwości bólowe    1140
  15.4.1.2. Podwyższona temperatura ciała    1140
  15.4.1.3. Powiększenie badanego narządu    1141
  15.4.1.4. Zaburzenia w oddawaniu moczu    1141
  15.4.2. Badania laboratoryjne    1142
  15.4.3. Badanie przedmiotowe    1143
  15.4.4. Narzędzia urologiczne    1143
  15.4.4.1. Cewniki    1144
  15.4.4.2. Wziernikowanie pęcherza moczowego (cystoskopia)    1146
  15.4.5. Badania urodynamiczne    1148
  15.4.6. Diagnostyczne metody obrazowania narządów układu moczowego    1148
  15.4.6.1. Badania radiologiczne    1148
  15.4.6.2. Jądrowy rezonans magnetyczny    1149
  15.4.6.3. Ultrasonografia    1149
  15.5. Przygotowanie do operacji i postępowanie pooperacyjne – Piotr Cieśliński, Zbigniew Kwias    1150
  15.5.1. Przygotowanie do zabiegu    1150
  15.5.2. Ocena morfologii układu moczowego i wydolności nerek    1151
  15.5.3. Postępowanie pooperacyjne    1151
  15.6. Podstawowe zabiegi urologiczne pomocne w ginekologii – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak    1152
  15.6.1. Cewnikowanie pęcherza moczowego    1152
  15.6.2. Punkcyjna nadłonowa przetoka pęcherzowa    1153
  15.6.3. Nefrostomia punkcyjna przezskórna (punkcyjna przetoka nerkowa)    1154
  15.6.4. Cewnikowanie moczowodu podczas cystoskopii    1154
  15.7. Obrażenia układu moczowego powstałe podczas operacji i zabiegów ginekologicznych – Zbigniew Kwias, Roland Dadej, Wojciech Cieślikowski, Ryszard Prędki    1155
  15.7.1. Uszkodzenie pęcherza moczowego    1155
  15.7.2. Uszkodzenie pęcherza w czasie operacji z dostępu brzusznego    1156
  15.7.3. Uszkodzenie pęcherza podczas cięcia cesarskiego    1156
  15.7.4. Uszkodzenie pęcherza w operacjach drogą pochwową    1156
  15.7.5. Przeoczone podczas zabiegu operacyjnego uszkodzenie pęcherza    1157
  15.7.6. Doraźne zaopatrzenie uszkodzonego pęcherza moczowego    1157
  15.7.7. Uszkodzenie moczowodów    1157
  15.7.8. Kiedy dochodzi do uszkodzenia moczowodów?    1158
  15.7.9. Postępowanie w przypadku uszkodzenia moczowodów    1159
  15.7.10. Zaopatrywanie zamkniętych uszkodzeń moczowodów    1159
  15.7.11. Zaopatrywanie otwartych uszkodzeń moczowodu    1160
  15.7.12. Przeoczone uszkodzenia moczowodów    1161
  15.7.13. Przetoki moczowe    1161
  15.7.14. Przetoki położnicze    1162
  15.7.15. Przetoki pęcherzowo-maciczne    1162
  15.7.16. Przetoki cewkowo-pochwowe    1162
  15.7.17. Przetoki występujące po zabiegach ginekologicznych    1162
  15.7.18. Przetoki pęcherzowo-pochwowe    1162
  15.7.19. Przetoki pęcherzowo-jelitowe    1163
  15.7.20. Przetoki moczowodowo-pochwowe    1163
  15.7.21. Leczenie przetok moczowych    1163
  15.7.22. Leczenie przetok pęcherzowo-macicznych    1163
  15.7.23. Leczenie przetok cewkowo-pochwowych    1164
  15.7.24. Leczenie przetok pęcherzowo-pochwowych    1164
  15.7.25. Leczenie przetok moczowodowo-pochwowych    1166
  15.7.25.1. Leczenie jednostronnej przetoki moczowodowo-pochwowej    1166
  15.7.25.2. Leczenie obustronnych przetok moczowodowo-pochwowych    1167
  15.8. Powikłania popromienne w obrębie miednicy mniejszej – Tomasz Stachowski, Piotr Milecki, Zbigniew Kwias    1168
  15.8.1. Klasyfikacja objawów ubocznych w radioterapii    1168
  15.8.2. Radiobiologiczne podstawy powikłań popromiennych    1169
  15.8.2.1. Pęcherz moczowy i cewka moczowa    1170
  15.8.2.2. Moczowody    1171
  15.9. Choroby cewki moczowej u kobiet – Tomasz Stachowski, Zbigniew Kwias    1172
  15.9.1. Wprowadzenie    1172
  15.9.2. Podział chorób cewki moczowej    1172
  15.9.2.1. Wady wrodzone    1172
  15.9.2.2. Urazy cewki moczowej u kobiet    1172
  15.9.2.3. Zapalenia cewki moczowej    1173
  15.9.2.4. Zmiany chorobowe zewnętrznego ujścia cewki    1173
  15.9.2.5. Zmiany chorobowe wewnętrznego ujścia cewki i odcinka środkowego    1174
  15.9.2.6. Nowotwory żeńskiej cewki moczowej    1174
  15.9.2.7. Dysfunkcja zwieracza zewnętrznego cewki moczowej    1175
  15.10. Zakażenia układu moczowego – Andrzej Antczak, Zbigniew Kwias, Roland Dadej    1176
  15.10.1. Drogi szerzenia się infekcji układu moczowego    1176
  15.10.2. Zapalenie cewki moczowej (urethritis)    1176
  15.10.3. Zapalenie pęcherza moczowego (cystitis)    1177
  15.10.4. Odmiedniczkowe zapalenie nerek    1178
  15.10.4.1. Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek    1178
  15.10.4.2. Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek    1178
  15.10.5. Czyrak gromadny nerki    1178
  15.10.6. Martwica brodawek nerkowych    1179
  15.10.7. Ropień przynerkowy lub okołonerkowy    1179
  15.10.8. Profilaktyka zakażeń układu moczowego    1179
  15.10.9. Zakażenia szpitalne    1179
  15.10.10. Farmakoterapia zakażeń układu moczowego    1179
  15.11. Wysiłkowe nietrzymanie moczu – Roland Dadej, Zbigniew Kwias, Piotr Cieśliński    1180
  15.11.1. Mechanizm nietrzymania moczu    1180
  15.11.2. Podział (wg Komitetu Standaryzacji International Continence Society)    1181
  15.11.2.1. Wysiłkowe nietrzymanie moczu (WNM, genuine stress incontinence, GSI)    1181
  15.11.2.2. Nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego (urge incontinence, mictio imperativa)    1182
  15.11.2.3. Postać mieszana nietrzymania moczu    1182
  15.11.2.4. Nietrzymanie moczu z przepełnienia (ischuria paradoxa, overflow incontinence)    1182
  15.11.3. Zasady postępowania    1182
  15.11.3.1. Ocena objawów i dolegliwości    1182
  15.11.3.2. Badanie przedmiotowe    1182
  15.11.3.3. Dodatkowe badania obrazowe    1183
  15.11.3.4. Obiektywna ocena nietrzymania moczu – badanie urodynamiczne (UD)    1183
  15.11.4. Leczenie nietrzymania moczu    1184
  15.11.4.1. Leczenie zachowawcze    1184
  15.11.4.2. Leczenie farmakologiczne WNM    1185
  15.11.4.3. Leczenie operacyjne    1185
  15.11.5. Estrogeny a nietrzymanie moczu    1187
  15.12. Moczenie moczowodowe – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak    1187
  15.12.1. Obraz kliniczny    1187
  15.12.2. Leczenie    1188
  15.13.1. Wstęp    1188
  15.13.1.1. Fizjologia pęcherza i zwieraczy    1188
  15.13.1.2. Rodzaje zaburzeń czynności dolnych dróg moczowych    1188
  15.13.2. Sposoby oddawania moczu pacjenta leczonego neurologicznie    1190
  15.13.3. Diagnostyka pęcherza neurogennego    1191
  15.13.3.1. Wywiady    1191
  15.13.3.2. Badanie kliniczne    1191
  15.13.3.3. Badania laboratoryjne    1191
  15.13.3.4. Badania obrazowe    1191
  15.13.3.5. Badania urodynamiczne    1191
  15.13.4. Urodynamiczny podział zaburzeń czynności układu moczowego    1194
  15.13.4.1. Arefleksja wypieracza z czynnościową przeszkodą    1195
  15.13.4.2. Arefleksja wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej    1195
  15.13.4.3. Hiperrefleksja wypieracza z dyssynergią wypieraczowo-zwieraczową    1195
  15.13.4.4. Hiperrefleksja mięśnia wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej    1196
  15.13.4.5. Znaczenie prognostyczne badań urodynamicznych    1196
  15.13.5. Powikłania pęcherza neurogennego    1196
  15.13.6. Leczenie    1196
  15.13.6.1. Leczenie zachowawcze    1196
  15.13.6.2. Leczenie fizykalne    1197
  15.13.6.3. Leczenie farmakologiczne    1197
  15.13.6.4. Leczenie operacyjne    1198
  15.13.7. Kontrola odległa u pacjentów z pęcherzem neurogennym    1198
  15.14. Zabiegi laparoskopowe w leczeniu chorób urologicznych – Andrzej Antczak, Tomasz Stachowski, Piotr Nowaczkiewicz    1199
  16. Choroby sutka    1203
  16.1. Epidemiologia i skrining raka gruczołów sutkowych – Zbigniew Słomko    1203
  16.1.1. Wprowadzenie    1203
  16.1.2. Epidemiologia    1204
  16.1.2.1. Metody statystycznego opracowania i prezentacji danych epidemiologicznych    1204
  16.1.2.2. Zgony oraz zachorowania na nowotwory złośliwe w Polsce    1205
  16.1.2.3. Ocena ryzyka wystąpienia raka sutka    1207
  16.1.3. Skrining raka gruczołów sutkowych    1209
  16.2. Złośliwe nowotwory sutka – obraz morfologiczny – Helena Kędzia    1213
  16.2.1. Nowotwory nabłonkowe    1213
  16.2.1.1. Ocena stopnia złośliwości raka sutka    1214
  16.2.2. Nowotwory mezenchymalne    1214
  16.2.3. Nowotwory nabłonkowo-mezenchymalne    1215
  16.3. Biopsja zmian ogniskowych sutka – Stefan Sajdak    1215
  16.3.1. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa    1216
  16.3.1.1. Technika wykonywania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej    1216
  16.3.2. Biopsja gruboigłowa    1216
  16.3.3. Biopsja rdzeniowa    1217
  16.3.4. Biopsja mammotomiczna    1217
  16.3.4.1. Biopsja mammotomiczna wykonywana pod kontrolą ultrasonografu    1217
  16.3.4.2. Biopsja mammotomiczna stereotaktyczna    1218
  16.3.5. Biopsja chirurgiczna otwarta    1218
  16.3.5.1. Biopsja skórna    1219
  16.3.6. Biopsja węzła wartownika    1219
  16.4. Hormonalna terapia zastępcza a rak sutka – Stefan Sajdak    1219
  16.5. Markery nowotworowe w raku sutka – Marek Chuchracki, Izabela Nehyba-Humbla    1220
  16.5.1. Markery biochemiczne i nowotworowe wykorzystywane w diagnostyce raka sutka    1221
  16.5.1.1. Markery biochemiczne    1221
  16.5.1.2. Markery nowotworowe    1221
  16.5.2. Komórkowe markery nowotworowe    1222
  16.5.3. Nieswoiste markery raka sutka    1223
  16.6. Obustronny rak sutka – Sylwia Grodecka-Gazdecka, Małgorzata Mazur-Roszak    1223
  16.6.1. Czynniki ryzyka zachorowania na obustronnego raka sutka    1224
  16.6.2. Diagnostyka obustronnego raka sutka    1225
  16.6.3. Czynniki rokownicze    1226
  16.6.4. Leczenie i profilaktyka obustronnego raka sutka    1226
  16.7. Rak sutka związany z ciążą – Maria Litwiniuk, Sylwia Grodecka-Gazdecka    1229
  16.7.1. Epidemiologia    1229
  16.7.2. Rozpoznanie raka sutka u kobiet w ciąży    1229
  16.7.2.1. Badania obrazowe    1230
  16.7.3. Leczenie raka sutka u kobiet w ciąży    1230
  16.7.3.1. Leczenie operacyjne    1230
  16.7.3.2. Chemioterapia    1231
  16.7.3.3. Hormonoterapia    1232
  16.7.3.4. Immunoterapia    1232
  16.7.3.5. Radioterapia    1232
  16.7.4. Rokowanie    1232
  16.7.5. Przerzuty do łożyska    1232
  16.7.6. Rak sutka a ciąża    1232
  16.7.6.1. Wpływ ciąży i karmienia piersią na ryzyko zachorowania na raka sutka    1232
  16.7.6.2. Wpływ przebytej wcześniej ciąży na rokowanie u pacjentek z rakiem sutka    1233
  16.7.6.3. Ciąża po leczeniu raka sutka    1233
  16.7.6.4. Karmienie piersią po leczeniu raka sutka    1234
  16.8. Leczenie raka gruczołu sutkowego – Sylwia Grodecka-Gazdecka    1235
  16.8.1. Chore z rozpoznaniem raka przedinwazyjnego (stopień 0)    1236
  16.8.2. Chore w I i II stopniu zaawansowania    1237
  16.8.2.1. Leczenie chirurgiczne    1238
  16.8.2.2. Leczenie uzupełniające    1240
  16.8.3. Chore na pierwotnie miejscowo zaawansowanego raka sutka    1244
  16.8.3.1. Niepowodzenia po leczeniu – wznowa miejscowa, lokoregionalna i rozsiew choroby    1245
  16.8.4. Chore na raka w stadium rozsiewu (stopień IV)    1246
  16.8.5. Podsumowanie    1248
  16.9. Operacje odtwórcze po amputacji sutka – Artur Gromadziński, Sylwia Grodecka-Gazdecka    1250
  16.9.1. Wskazania    1250
  16.9.2. Przeciwwskazania    1251
  16.9.3. Rodzaje zabiegów rekonstrukcyjnych    1251
  16.9.3.1. Rekonstrukcja jednoczesna    1251
  16.9.3.2. Rekonstrukcja odroczona    1252
  16.9.3.3. Operacje z wykorzystaniem implantów    1252
  16.9.3.4. Rekonstrukcja z wykorzystaniem tkanek własnych    1253
  16.10. Psychologiczna i społeczna sytuacja pacjentki z nowotworem złośliwym sutka w trakcie leczenia i po jego zakończeniu – Małgorzata Adamczak    1254
  16.10.1. Psychiczne obciążenie diagnozą    1254
  16.10.2. Problem utraty piersi    1255
  16.10.3. Jakość życia po leczeniu    1256
  16.10.4. Źródła wsparcia psychicznego    1257
  17. Prawno-etyczne problemy w ginekologii    1259
  17.1. Zasady i wartości etyczne w ginekologii – Zbigniew Słomko, Edmund Waszyński    1259
  17.1.1. Zasada nieszkodzenia w etyce medycyny    1262
  17.2. Zagadnienia prawno-medyczne – Zygmund Przybylski, Zbigniew Słomko    1264
  17.2.1. Cel i zakres informacji    1264
  17.2.2. Podstawowe wiadomości z dziedziny prawa    1264
  17.2.3. Błąd lekarski    1264
  17.2.3.1. Błąd rozpoznania (diagnostyczny)    1265
  17.2.3.2. Błąd leczenia (terapeutyczny)    1265
  17.2.3.3. Błąd techniczny    1265
  17.2.3.4. Błąd organizacyjny    1266
  17.2.3.5. Niepowodzenia lekarskie    1266
  17.2.4. Odpowiedzialność karna lekarza    1266
  17.2.4.1. Odpowiedzialność karna lekarza za przestępstwa niebędące błędami lekarskimi    1266
  17.2.5. Odpowiedzialność lekarza za wykroczenia    1267
  17.2.6. Odpowiedzialność cywilna lekarza    1268
  17.2.7. Odpowiedzialność zawodowa lekarza    1269
  17.2.8. Odpowiedzialność karno-administracyjna i służbowa    1269
  17.2.9. Inne zagadnienia prawne    1269
  17.2.9.1. Zgoda pacjenta na zabieg lekarski    1269
  17.2.9.2. Tajemnica lekarska    1270
  17.2.9.3. Eksperyment medyczny    1270
  17.2.9.4. Przerywanie ciąży    1271
  17.2.9.5. Ubezpłodnienie    1274
  17.2.9.6. Sztuczna prokreacja    1275
  17.2.9.7. Lekarz jako biegły sądowy    1276
  17.3. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy – Krzysztof Kordel, Zbigniew Słomko    1277
  Kontrola i ocena przyswajania informacji naukowych – Romuald Dębski, Zbigniew Słomko    1283
  Skorowidz    1321
RozwińZwiń
W celu zapewnienia wysokiej jakości świadczonych przez nas usług, nasz portal internetowy wykorzystuje informacje przechowywane w przeglądarce internetowej w formie tzw. „cookies”. Poruszając się po naszej stronie internetowej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas „cookies”. Informacje o przechowywaniu „cookies”, warunkach ich przechowywania i uzyskiwania dostępu do nich znajdują się w Regulaminie.

Nie pokazuj więcej tego powiadomienia