Ginekologia. TOM 1 i 2

Ginekologia. TOM 1 i 2

1 opinia

Format:

ibuk

WYBIERZ RODZAJ DOSTĘPU

 

Dostęp online przez myIBUK

WYBIERZ DŁUGOŚĆ DOSTĘPU

6,15

Wypożycz na 24h i opłać sms-em

130,20

cena zawiera podatek VAT

ZAPŁAĆ SMS-EM

TA KSIĄŻKA JEST W ABONAMENCIE

Już od 19,90 zł miesięcznie za 5 ebooków!

WYBIERZ SWÓJ ABONAMENT

Jest to nowoczesny podręcznik, w którym szczegółowo opisano zagadnienia z zakresu ginekologii. Obecne, dwutomowe wydanie zostało znacznie zmienione i rozszerzone o nowe rozdziały. Szczegółowo przedstawiono problemy m.in. ginekologii endokrynologicznej, onkologicznej, urologicznej, leczenia niepłodności oraz metod planowania rodziny. Opisano nowe metody diagnostyki ginekologicznej i leczenia. Wiele uwagi poświęcono epidemiologii. Obszernie omówiono prawno-etyczne problemy w ginekologii.


Dużym walorem książki jest bogaty materiał ilustracyjny. Wartość dydaktyczną podnosi zamieszczony na końcu podręcznika zestaw pytań do samodzielnego sprawdzenia stopnia opanowania materiału.


Liczba stron1418
WydawcaPZWL Wydawnictwo Lekarskie
ISBN-13978-83-200-3153-9
Język publikacjipolski
Informacja o sprzedawcyRavelo Sp. z o.o.

Ciekawe propozycje

Spis treści

  Spis treści TOMU 1
  
  Przedmowa do wydania II VII
  Z przedmowy do wydania I IX
  
  1. Zagadnienia ogólne     1
  
  1.1. Rozwój ginekologii od empirii do nauki – Zbigniew Słomko, Edmund Waszyński     1
  1.1.1. Cel i zakres informacji     1
  1.1.2. Ginekologia u zarania dziejów ludzkości     1
  1.1.2.1. Społeczeństwa pierwotne     2
  1.1.2.2. W starożytnym Egipcie     3
  1.1.2.3. Wśród ludów semickich     3
  1.1.2.4. W starożytnych Indiach     4
  1.1.2.5. W kręgu antycznej kultury Grecji i Rzymu     4
  1.1.3. Dalszy rozwój ginekologii na świecie     6
  1.1.3.1. Średniowiecze (500–1500)     6
  1.1.3.2. Odrodzenie (1450–1600)     7
  1.1.3.3. U progu nowożytnego położnictwa (1600–1847)     7
  1.1.3.4. Dalszy rozwój nauki w dziedzinie położnictwa i ginekologii (od 1847 r. do współczesności)    8
  1.1.4. Rozwój polskiej ginekologii     11
  1.1.4.1. Początki opieki położniczej w Polsce i pierwsze szkoły położnych     11
  1.1.4.2. Powstanie i rozwój ośrodków klinicznych     12
  1.1.4.3. Postępowy nurt położnictwa polskiego     13
  1.1.4.4. Postępowy nurt ginekologii polskiej     14
  1.1.4.5. Wkład ginekologów polskich w rozwój narzędzi i urządzeń lekarskich     15
  1.1.4.6. Twórcy polskiej ginekologii     16
  1.1.4.7. Ośrodki akademickie po drugiej wojnie światowej     20
  1.1.4.8. Instytuty naukowe i kliniczne     23
  1.1.4.9. Historia medycyny perinatalnej w Polsce     26
  1.1.5. Laureaci Nagrody Nobla     33
  1.1.6. Chronologia ważniejszych wydarzeń w historii położnictwa i ginekologii na świecie     33
  1.1.7. Chronologia ważniejszych wydarzeń w historii położnictwa i ginekologii w Polsce     39
  1.2. Epidemiologia ginekologiczna – Krzysztof Tomasz Niemiec, Michał Troszyński    42
  1.2.1. Istotne definicje     42
  1.2.2. Rodzaje badań     45
  1.2.2.1. Badanie eksperymentalne (clinical trial)     45
  1.2.2.2. Badania obserwacyjne (nieeksperymentalne)    45
  1.2.2.3. Hierarchia dowodów naukowych     46
  1.2.3. Kontrola w położnictwie i w ginekologii     47
  1.2.3.1. Co podlega kontroli?     47
  1.2.3.2. Cykl kontroli i analizy w położnictwie i ginekologii     48
  1.2.3.3. Organizacja kontroli     48
  1.2.3.4. Częste przyczyny niepowodzenia kontroli     48
  1.3. Podstawy metodologii badań biomedycznych – Zbyszko Malewski     49
  1.3.1. Strategia badań naukowych     49
  1.3.2. Podstawowe pojęcia metodologiczne     50
  1.3.3. Pomiar     51
  1.3.4. Błąd pomiaru     53
  1.3.4.1. Błędy grube     53
  1.3.4.2. Błąd przypadkowy (losowy)     53
  1.3.4.3. Błąd systematyczny     55
  1.3.5. Badanie populacji biologicznej     55
  1.3.5.1. Pomiar w biologii     55
  1.3.5.2. Rozkład zmiennej (cechy) populacji biologicznej     56
  1.3.6. Badania naukowe w medycynie klinicznej     58
  1.3.6.1. Podział błędów systematycznych występujących w badaniach klinicznych     60
  1.4. Sytuacja demograficzna Polski na tle zmian ludnościowych w Europie – Michał Troszyński, Krzysztof Tomasz Niemiec    63
  1.4.1. Rozwój demograficzny ludności Polski     63
  1.4.2. Sytuacja demograficzna Polski w okresie po 1989 r     65
  1.4.3. Kierunki rozwoju podstawowych procesów ludnościowych     66
  1.4.4. Europa a Polska – stan i perspektywy demograficzne 1980–2050     66
  1.4.5. Sytuacja demograficzna w wybranych krajach w roku 1990 i 2002     68
  1.4.6. Antykoncepcja i planowanie rodziny     68
  1.4.7. Emigracja w Polsce po 1989 r     71
  1.4.8. Znaczenie dziecka w rodzinie     71
  1.4.9. Miary reprodukcji ludności     72
  1.4.9.1. Współczynnik przyrostu naturalnego     73
  1.4.9.2. Współczynnik dynamiki demograficznej     73
  1.4.9.3. Współczynniki dzietności oraz reprodukcji brutto i netto     73
  1.5. Higiena kobiety – Edmund Waszyński     74
  1.5.1. Wprowadzenie     74
  1.5.2. Higiena a zdrowie kobiety     74
  1.5.3. Higiena okresu pokwitania     74
  1.5.3.1. Higiena osobista     74
  1.5.4. Higiena w okresie rozrodczym kobiety     76
  1.5.4.1. Higiena osobista     76
  1.5.4.2. Higiena żywienia (odżywiania)     78
  1.5.4.3. Higiena pracy     79
  1.5.5. Higiena okresu przekwitania i okresu starości    82
  1.6. Mechanizmy antyoksydacyjne – Bożena Leszczyńska-Gorzelak, Zbigniew Słomko, Dorota Darmochwał-Kolarz    83
  1.6.1. Wstęp     83
  1.6.2. Enzymatyczne i nieenzymatyczne mechanizmy antyoksydacyjne     85
  1.7. Podstawy genetyki dla ginekologów – Maciej Krawczyński, Anna Latos-Bieleńska    89
  1.7.1. Zagadnienia ogólne     89
  1.7.1.1. Organizacja materiału genetycznego człowieka    89
  1.7.1.2. Choroby uwarunkowane genetycznie     91
  1.7.1.3. Badania w kierunku chorób uwarunkowanych genetycznie     97
  1.7.2. Wybrane zagadnienia kliniczne     100
  1.7.2.1. Determinacja i różnicowanie płci     100
  1.7.2.2. Genetyczne zaburzenia determinacji i różnicowania płci     102
  1.7.2.3. Genetyczne przyczyny niepłodności i ich diagnostyka     104
  1.7.2.4. Przedwczesne wygasanie czynności jajników (POF)     106
  1.7.2.5. Genetyczne przyczyny poronień i ich diagnostyka     107
  1.7.2.6. Poradnictwo genetyczne     108
  
  2. Budowa i wady rozwojowe żeńskich narządów płciowych     111
  
  2.1. Budowa narządów płciowych żeńskich – Helena Kędzia     111
  2.1.1. Jajnik     111
  2.1.2. Jajowód     115
  2.1.3. Macica     115
  2.1.4. Pochwa     118
  2.1.5. Srom     118
  2.1.6. Krocze     119
  2.1.7. Dno miednicy     119
  2.1.8. Miednica kostna     119
  2.1.9. Unaczynienie narządów płciowych     120
  2.1.10. Unerwienie narządów płciowych     121
  2.2. Wady rozwojowe żeńskich narządów płciowych – Zbyszko Malewski     121
  2.2.1. Prawidłowy rozwój układu moczowo-płciowego    121
  2.2.1.1. Rozwój układu moczowego     122
  2.2.1.2. Rozwój żeńskiego układu płciowego     122
  2.2.2. Postacie kliniczne zaburzeń rozwojowych żeńskich narządów płciowych     124
  2.2.2.1. Wady rozwojowe macicy     124
  2.2.2.2. Wady wrodzone pochwy     127
  
  3. Diagnostyka     131
  
  3.1. Badanie ginekologiczne – Romuald Biczysko    131
  3.1.1. Cel i zakres informacji     131
  3.1.2. Wywiady     132
  3.1.3. Badanie fizykalne ogólne     133
  3.1.4. Badanie jamy brzusznej     134
  3.1.5. Badanie ginekologiczne     135
  3.1.6. Badanie zestawione     136
  3.1.7. Rozpoznanie     137
  3.1.8. Laparoskopia diagnostyczna     138
  3.2. Metody diagnostyki obrazowej w ginekologii – Iwona Szpakowska-Rzymska     139
  3.2.1. Radiologia konwencjonalna     139
  3.2.2. Mammografia diagnostyczna i skriningowa     145
  3.2.3. Tomografia komputerowa (TK)     147
  3.2.4. Tomografia rezonansu magnetycznego (MR)     148
  3.2.5. Inne metody obrazowania     149
  3.3. Badanie ultrasonograficzne w ginekologii – Jacek Brązert, Marek Spaczyński, Marek Pietryga     150
  3.3.1. Badanie ultrasonograficzne macicy     150
  3.3.2. Badanie ultrasonograficzne przydatków     153
  3.3.3. Diagnostyka ultrasonograficzna zmian rozrostowych jajnika     155
  3.4. Laparoskopowa diagnostyka ginekologiczna – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk, Robert Spaczyński, Anna Sokalska     160
  3.4.1. Macica     162
  3.4.2. Jajowody     162
  3.4.3. Jajniki     162
  3.4.4. Otrzewna miednicy mniejszej     163
  3.4.5. Jelita, wątroba i dolna powierzchnia przepony    163
  3.5. Podstawy diagnostyki andrologicznej – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk, Monika Serdyńska     166
  3.5.1. Wywiad     166
  3.5.2. Badanie kliniczne     166
  3.5.2.1. Ogólna budowa ciała     166
  3.5.2.2. Moszna, jądra i najądrza     167
  3.5.2.3. Powrózek nasienny     167
  3.5.2.4. Prącie     167
  3.5.2.5. Gruczoł krokowy (prostata, stercz)     168
  3.5.2.6. Gruczoły sutkowe     168
  3.5.3. Badanie nasienia     168
  3.5.3.1. Objętość, barwa i pH nasienia     169
  3.5.3.2. Koncentracja i całkowita liczba plemników w nasieniu     169
  3.5.3.3. Ruchliwość plemników     170
  3.5.3.4. Morfologia plemników     170
  3.5.3.5. Komórki okrągłe     170
  3.5.3.6. Aglutynacja i badania immunologiczne     171
  3.5.3.7. Komputerowa ocena nasienia     171
  3.5.3.8. Analiza biochemiczna nasienia     171
  3.5.3.9. Oznaczanie wolnych rodników     171
  3.5.4. Testy oceniające funkcję plemników     171
  3.5.4.1. Testy przenikania śluzu szyjkowego     172
  3.5.5. Diagnostyka endokrynologiczna     172
  3.5.6. Diagnostyka obrazowa     173
  3.5.6.1. Ultrasonografia     173
  3.5.6.2. Inne metody diagnostyki obrazowej     174
  3.5.7. Biopsja jąder     174
  3.5.8. Diagnostyka genetyczna     174
  3.6. Diagnostyka mikrobiologiczna – Anna Szumała-Kąkol     175
  3.6.1. Cel i zakres informacji     175
  3.6.2. Pobieranie i transport materiałów do laboratorium     175
  3.6.2.1. Informacje ogólne     176
  3.6.2.2. Pobieranie i transport materiałów do badań w kierunku bakterii, grzybów drożdżopodobnych i pierwotniaków     176
  3.6.2.3. Pobieranie i transport materiałów do badań wirusologicznych     182
  3.6.3. Interpretacja wyników posiewów ilościowych    183
  3.6.3.1. Interpretacja wyników ilościowego posiewu moczu     183
  3.6.3.2. Interpretacja wyników ilościowego posiewu cewników naczyniowych     184
  3.6.4. Określenie lekowrażliwości drobnoustrojów     185
  3.6.4.1. Lekowrażliwość i lekooporność drobnoustrojów – definicje     185
  3.6.4.2. Metody oznaczania lekowrażliwości     185
  3.6.4.3. Mechanizmy oporności drobnoustrojów i interpretacja antybiogramów     186
  3.6.4.4. Przewidywanie skuteczności antybiotykoterapii    188
  3.7. Diagnostyka osteoporozy – Tomasz Opala, Dorota Rabiega     190
  3.7.1. Badanie kliniczne     190
  3.7.2. Markery kostne     190
  3.7.2.1. Nowoczesne markery kościotworzenia     190
  3.7.2.2. Markery resorpcji     191
  3.7.3. Badania densytometryczne     191
  3.7.4. Kryterium diagnostyczne osteoporozy     192
  3.8. Cytodiagnostyka ginekologiczna – Andrzej Malarewicz     192
  3.8.1. Wstęp     192
  3.8.2. Technika pobierania i przygotowywania rozmazów cytologicznych     194
  3.8.3. Formułowanie rozpoznania cytologicznego .    195
  3.8.4. Klasyfikacja obrazów cytologicznych, System Bethesda 2001     195
  3.8.5. Składniki komórkowe prawidłowych rozmazów z szyjki macicy     196
  3.8.5.1. Komórki nabłonkowe     197
  3.8.5.2. Komórki pochodzenia pozanabłonkowego     198
  3.8.6. Wynik ujemny pod względem zmian śródnabłonkowych i złośliwych     199
  3.8.7. Cytodiagnostyka raka trzonu macicy     206
  3.8.8. Cytodiagnostyka płynu z jamy otrzewnej     208
  3.8.9. Zastosowanie mikroskopii fluorescencyjnej do cytodiagnostyki ginekologicznej     209
  3.8.9.1. Podstawy mikroskopii fluorescencyjnej     209
  3.8.9.2. Mikroskop fluorescencyjny     209
  3.8.9.3. Obrazy uzyskiwane w mikroskopie fluorescencyjnym     210
  3.8.9.4. Znaczenie mikroskopii fluorescencyjnej w cytodiagnostyce zmian szyjki macicy     211
  3.8.10. Podstawy mikroskopii fazowo-kontrastującej    211
  3.8.10.1. Cechy obrazów komórkowych fazowo-kontrastujących     212
  3.8.10.2. Przygotowywanie rozmazów cytologicznych do oglądania w kontraście fazowym     212
  3.8.10.3. Zastosowanie mikroskopii fazowo-kontrastującej w cytodiagnostyce ginekologicznej     213
  3.9. Diagnostyka morfologiczna – Helena Kędzia    214
  3.9.1. Badanie śródoperacyjne     214
  3.9.2. Preparaty histologiczne parafinowe     214
  3.9.2.1. Diagnostyka morfologiczna na podstawie preparatów parafinowych     215
  3.9.3. Barwienia dodatkowe specjalne     215
  3.9.4. Badania immunohistochemiczne     215
  3.9.5. Ocena biologicznej złośliwości nowotworów    216
  3.9.5.1. Markery proliferacji     217
  3.9.5.2. Ocena aktywności onkogenów i genów supresorowych     217
  3.9.5.3. Ocena mikromacierzy DNA w nowotworach złośliwych     217
  3.10. Histeroskopia – Stefan Sajdak     218
  3.10.1. Rozwój endoskopii macicy     218
  3.10.2. Technika badania endoskopowego macicy     219
  3.10.3. Wskazania i przeciwwskazania do endoskopii macicy     220
  3.10.4. Lokalizacja i usuwanie zmian wewnątrzmacicznych ograniczających płodność    221
  3.10.5. Rozrosty patologiczne endometrium, rak endometrium     222
  3.11. Kolposkopia – Andrzej Malarewicz, Witold Kędzia     224
  3.11.1. Część ogólna     224
  3.11.1.1. Wprowadzenie     224
  3.11.1.2. Wyposażenie gabinetu ginekologicznego w sprzęt kolposkopowy     224
  3.11.1.3. Technika badania kolposkopowego     225
  3.11.1.4. Pobieranie rozmazów cytologicznych i materiału do badania histologicznego     226
  3.11.1.5. Klasyfikacja morfologiczna zmian szyjki macicy     227
  3.11.1.6. Mianownictwo kolposkopowe zmian szyjki macicy     228
  3.11.2. Część szczegółowa     229
  3.11.2.1. Obrazy kolposkopowe prawidłowe     229
  3.11.2.2. Obrazy kolposkopowe nieprawidłowe (podejrzane), czyli nietypowa strefa przekształceń nabłonkowych     232
  3.11.2.3. Obrazy kolposkopowe niezadowalające (niejasne)     237
  3.11.2.4. Inne obrazy kolposkopowe     237
  3.11.2.5. Formułowanie rozpoznania kolposkopowego    247
  3.11.2.6. Obrazy kolposkopowe po zabiegach destrukcyjnych szyjki macicy     248
  3.11.2.7. Taktyka lekarza klinicysty wobec otrzymywanych wyników badań cytologicznych i kolposkopowych     249
  3.12. Diagnostyka endokrynologiczna – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski     251
  3.12.1. Badanie podmiotowe     251
  3.12.2. Badanie przedmiotowe     252
  3.12.2.1. Badanie ogólne     252
  3.12.2.2. Badanie ginekologiczne     254
  3.12.3. Pośrednie metody oceny obwodowego działania hormonów jajnikowych     254
  3.12.3.1. Pomiar podstawowej temperatury ciała (BBT)    254
  3.12.3.2. Ocena śluzu szyjkowego (skala Inslera)     255
  3.12.3.3. Rozmazy cytohormonalne     255
  3.12.3.4. Badanie histopatologiczne endometrium     256
  3.12.4. Diagnostyka hormonalna     256
  3.12.4.1. Gonadotropiny     256
  3.12.4.2. Prolaktyna (PRL)     256
  3.12.4.3. Estrogeny (estradiol, estron, estriol)     257
  3.12.4.4. Progesteron, progestageny (17-hydroksyprogesteron, pregnandiol)     257
  3.12.4.5. Androgeny     258
  3.12.4.6. Kortyzol, 17-hydroksyketosteroidy (17-OHCS)    258
  3.12.4.7. Białko wiążące steroidy płciowe (SHBG)     258
  3.12.5. Hormonalne testy czynnościowe     259
  3.12.6. Diagnostyka cytogenetyczna     260
  3.12.7. Diagnostyka obrazowa     260
  3.12.7.1. Ultrasonografia     260
  3.12.7.2. Diagnostyka radiologiczna     261
  3.12.7.3. Tomografia rezonansu magnetycznego (NMR)    261
  3.12.8. Diagnostyka zabiegowa     261
  3.12.8.1. Laparoskopia     261
  3.12.8.2. Histeroskopia     262
  
  4. Ginekologia wieku rozwojowego     263
  
  4.1. Ginekologia dziecięca i dziewczęca – Izabella Rzepka-Górska     263
  4.1.1. Wstęp     263
  4.1.2. Dojrzewanie płciowe     265
  4.1.2.1. Neuroendokrynologiczne aspekty dojrzewania płciowego     265
  4.1.2.2. Sygnał metaboliczny. Krytyczna masa ciała. Leptyna     265
  4.1.2.3. Wiek ginekologiczny i wiek kalendarzowy. Kryteria dojrzałości dziewcząt     266
  4.1.3. Zaburzenia rozwoju płciowego     273
  4.1.3.1. Przedwczesne dojrzewanie płciowe     273
  4.1.3.2. Opóźnione pokwitanie lub brak pokwitania     275
  4.1.3.3. Zahamowanie pokwitania lub zahamowanie rozwoju płciowego     276
  4.1.4. Guzy jajnika w wieku rozwojowym. Nowotwory jajnika u dziewcząt     277
  4.1.4.1. Fizjopatologia jajnika w różnych okresach życia. Torbiele czynnościowe     278
  4.1.4.2. Pierwotne nowotwory nabłonkowe     278
  4.1.4.3. Leczenie nowotworów jajnika u dziewcząt     280
  4.1.4.4. Endometrioza u młodocianych     280
  4.1.5. Prawidłowy i powikłany rozwój gruczołów sutkowych. Nowotwory piersi     281
  4.1.5.1. Fizjologiczne obrzmienie gruczołów sutkowych u noworodków     281
  4.1.5.2. Nieprawidłowości i zaburzenia rozwoju gruczołów sutkowych w okresie pokwitania     281
  4.1.5.3. Guzy nowotworowe gruczołów sutkowych     282
  4.1.6. Grupy i czynniki ryzyka w karcynogenezie raka szyjki macicy     283
  4.1.6.1. Zagadnienia dotyczące współżycia płciowego dziewcząt     283
  4.1.6.2. Nadżerka części pochwowej szyjki macicy w wieku rozwojowym     284
  4.1.7. Zapalenie narządów płciowych     285
  4.1.7.1. Zapalenia sromu i pochwy     285
  4.1.7.2. Stany zapalne przydatków     287
  4.1.8. Wady rozwojowe narządów płciowych     287
  4.1.8.1. Niedrożność błony dziewiczej     287
  4.1.8.2. Brak pochwy i macicy     288
  4.1.8.3. Macica podwójna ze szczątkową niedrożną pochwą     289
  4.1.8.4. Wrodzony brak dolnego odcinka pochwy     289
  4.1.8.5. Wrodzony brak szyjki macicy przy istniejącej pochwie     289
  4.1.8.6. Wrodzony brak szyjki macicy współistniejący z brakiem pochwy     290
  4.2. Zaburzenia determinacji i różnicowania płci – Stanisław Zajączek, Izabella Rzepka-Górska     291
  4.2.1. Genetyczne uwarunkowania płci     291
  4.2.1.1. Chromosomy płciowe     291
  4.2.1.2. Geny uczestniczące w determinacji i różnicowaniu płci     293
  4.2.1.3. Inne geny uczestniczące prawdopodobnie w rozwoju cech płciowych (WT1, SOX9)     294
  4.2.1.4. Geny enzymów metabolizujących hormony steroidowe     294
  4.2.1.5. Realizacja genetycznych uwarunkowań determinacji i różnicowania płci     294
  4.2.2. Zasady diagnostyki genetycznej zaburzeń determinacji i różnicowania płci     296
  4.2.3. Klinika zaburzeń różnicowania płci     296
  4.2.3.1. Dysgenezja gonad     296
  4.2.3.2. Zespół niewrażliwości na androgeny (androgen insensitivity syndrome)     298
  4.2.3.3. Wrodzony przerost nadnerczy     299
  
  5. Endometrioza     303
  
  5.1. Etiopatogeneza endometriozy – Jan Kotarski, Grzegorz Polak     303
  5.1.1. Czynniki ryzyka     303
  5.1.2. Teorie rozwoju endometriozy     304
  5.1.2.1. Endometrioza otrzewnej     305
  5.1.2.2. Endometrioza jajnikowa     306
  5.1.2.3. Adenomioza     307
  5.1.2.4. Głęboko naciekająca endometrioza (adenomioza przestrzeni zaotrzewnowej)     307
  5.2. Obraz kliniczny endometriozy – Antoni Palatyński     309
  5.2.1. Częstość występowania endometriozy i wiek chorych     309
  5.2.2. Czynniki zagrożenia chorobą     309
  5.2.3. Objawy i oznaki kliniczne     310
  5.2.4. Podział endometriozy     312
  5.2.5. Współistnienie endometriozy z innymi chorobami żeńskich narządów płciowych     314
  5.2.5.1. Endometrioza a ciąża ektopowa     314
  5.2.6. Endometrioza a przemiany złośliwe     317
  5.2.7. Wpływ ciąży na endometriozę     318
  5.2.8. Endometrioza a niepłodność     318
  5.2.8.1. Niepłodność mechaniczna     319
  5.2.8.2. Niepłodność czynnościowa     319
  5.2.8.3. Uszkodzenie funkcji jajnika     321
  5.3. Rozpoznawanie endometriozy – Antoni Palatyński     325
  5.3.1. Zasady rozpoznawania endometriozy     325
  5.3.1.1. Ocena makroskopowa ognisk endometriozy .    325
  5.3.1.2. Rozpoznanie histopatologiczne     325
  5.3.2. Endometrioza wewnątrz jamy otrzewnej     328
  5.3.2.1. Laparoskopia     328
  5.3.2.2. Laparotomia     335
  5.3.2.3. Nieinwazyjne metody diagnostyczne     337
  5.3.2.4. Podsumowanie     338
  5.3.3. Umiejscowienie endometriozy poza jamą otrzewnej     339
  5.3.3.1. Endometrioza sromu, krocza i pochwy     339
  5.3.3.2. Endometrioza szyjki macicy     339
  5.3.3.3. Endometrioza układu moczowego     340
  5.3.3.4. Endometrioza a cystitis interstitialis     341
  5.3.3.5. Endometrioza w bliznach powłok brzusznych    342
  5.3.3.6. Inne umiejscowienia endometriozy     343
  5.4. Leczenie endometriozy – Antoni Palatyński     345
  5.4.1. Leczenie chirurgiczne     345
  5.4.1.1. Chirurgia laparoskopowa     346
  5.4.1.2. Postępowanie chirurgiczne drogą laparotomii    347
  5.4.2. Leczenie hormonalne     349
  5.4.2.1. Ciąża rzekoma     350
  5.4.2.2. Leczenie danazolem     352
  5.4.2.3. Stosowanie agonistów gonadoliberyny     354
  5.4.3. Trójstopniowe postępowanie według Semma     356
  5.4.3.1. Trójstopniowe postępowanie a niepłodność     357
  
  6. Ginekologia endokrynologiczna     361
  
  6.1. Biosynteza hormonów, ich metabolizm i działanie – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski     361
  6.1.1. Steroidogeneza     361
  6.1.2. Teoria dwóch komórek     361
  6.1.3. Transport i metabolizm     364
  6.1.3.1. Estrogeny     364
  6.1.3.2. Progesteron     364
  6.1.3.3. Androgeny     365
  6.1.4. Mechanizm działania     365
  6.1.4.1. Budowa receptora steroidowego     365
  6.1.4.2. Aktywacja receptora     366
  6.1.4.3. Receptor estrogenowy     366
  6.1.4.4. Receptor progesteronowy     366
  6.1.4.5. Receptor androgenowy     367
  6.2. Receptory hormonalne – Witold Kędzia     368
  6.2.1. Wiadomości wstępne     368
  6.2.1.1. Definicja receptora     368
  6.2.1.2. Regulacja receptorowa w odpowiedzi na stymulację hormonalną     368
  6.2.1.3. Wiązanie receptor–hormon     369
  6.2.1.4. Ilościowe określenie powinowactwa receptora i hormonu     369
  6.2.1.5. Krzywa wiązania i wykres Scatcharda. Doświadczalne oznaczanie stałej dysocjacji     369
  6.2.1.6. Wiązanie hormonu z więcej niż jednym rodzajem receptora     371
  6.2.1.7. Regulacja liczby i funkcji receptorów     372
  6.2.2. Receptory błonowe     372
  6.2.2.1. Struktura białka receptorowego i mechanizm jego funkcjonowania     372
  6.2.2.2. Cykliczny AMP jako aktywator kinazy A     374
  6.2.2.3. Uwalnianie wewnątrzkomórkowych zasobów wapnia za pośrednictwem trifosforanu inozytolu     374
  6.2.2.4. Diacyloglicerol jako aktywator kinazy C     375
  6.2.2.5. Budowa receptora adrenergicznego     375
  6.2.2.6. Przemieszczenie receptora do wnętrza komórki Klatryna     375
  6.2.2.7. Wewnątrzkomórkowe działanie kinaz białkowych     376
  6.2.2.8. Receptor insulinowy     377
  6.2.2.9. GnRH. Kinaza białkowa C     377
  6.2.2.10. Onkogeny i funkcje receptora     377
  6.2.3. Receptory wewnątrzkomórkowe     378
  6.2.3.1. Model budowy receptora steroidowego     378
  6.2.3.2. Teoria funkcjonowania receptora     378
  6.2.3.3. Aktywacja     379
  6.2.3.4. Zmiany zachodzące w chromatynie     380
  6.2.3.5. Receptor estrogenowy i progesteronowy     381
  6.2.3.6. Receptor androgenowy     382
  6.2.3.7. Kliniczna wartość oznaczania receptorów steroidowych     383
  6.2.3.8. Receptory dla hormonów steroidowych w rakach endometrialnych i jasnokomórkowych o różnej lokalizacji     385
  6.2.3.9. Budowa receptora androgenowego potencjalnym czynnikiem inicjującym proces karcynogenezy     385
  6.2.3.10. Choroby dziedziczne uwarunkowane niewrażliwością receptora. Mutacja receptora androgenowego jako przyczyna braku wrażliwości na androgeny (zespół Morrisa, zespół Goldberga–Maxwella, zespół Reifensteina). Krzywica typu II     386
  6.2.3.11. Udział receptorów onkogennych w inicjacji procesu nowotworzenia     387
  6.3. Budowa i czynność jajnika – Artur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński     388
  6.3.1. Rozwój i budowa gonady żeńskiej     388
  6.3.2. Cykl jajnikowy     388
  6.3.2.1. Stadia rozwoju pęcherzykowego     389
  6.3.2.2. Ciałko żółte (corpus luteum)     390
  6.3.2.3. Mechanizmy regulujące procesy rekrutacji, selekcji i owulacji     390
  6.4. Fizjologia cyklicznych zmian endometriumArtur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński     391
  6.4.1. Unaczynienie endometrium     391
  6.4.2. Cykl endometrialny     391
  6.5. Neuroendokrynologia cyklu jajnikowego – Artur J. Jakimiuk, Krzysztof Kamiński     393
  6.5.1. Regulacja neurohormonalna osi podwzgórze–przysadka mózgowa–jajnik     393
  6.5.2. Hormony przedniego płata przysadki mózgowej    393
  6.5.3. Hormony jajnika     393
  6.5.4. Hormony tkankowe     394
  6.6. Fizjologia procesów doprowadzających do implantacji zapłodnionego jaja – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski     395
  6.6.1. Transport nasienia     395
  6.6.2. Transport komórki jajowej     396
  6.6.3. Proces zapłodnienia     396
  6.6.4. Implantacja i placentacja     397
  6.7. Determinacja płci – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski     399
  6.7.1. Prawidłowa determinacja płci     399
  6.7.1.1. Różnicowanie gonad     400
  6.7.1.2. Rozwój przewodów Müllera i Wolffa     400
  6.7.1.3. Rozwój zewnętrznych narządów płciowych     401
  6.7.2. Nieprawidłowa determinacja płci     401
  6.7.2.1. Nieprawidłowy rozwój gonad pierwotnych     401
  6.7.2.2. Nieprawidłowa determinacja gonad     401
  6.7.2.3. Obojnactwo rzekome męskie     403
  6.7.2.4. Obojnactwo rzekome żeńskie     404
  6.8. Zaburzenia miesiączkowania – Artur J. Jakimiuk, Anna Fritz, Krzysztof Kamiński     406
  6.8.1. Terminologia i klasyfikacja zaburzeń miesiączkowania     406
  6.8.2. Czynnościowe krwawienia maciczne     406
  6.8.2.1. Diagnostyka czynnościowych krwawień macicznych     407
  6.8.2.2. Leczenie czynnościowych krwawień macicznych     408
  6.8.3. Brak miesiączki – pierwotny i wtórny     409
  6.8.3.1. Diagnostyka braku miesiączki     409
  6.8.3.2. Przyczyny braku miesiączki     409
  6.9. Brak owulacji – Artur J. Jakimiuk, Krzysztof Szafranko     417
  6.9.1. Patogeneza braku owulacji     417
  6.9.2. Zaburzenia podwzgórzowo-przysadkowe     418
  6.9.3. Zaburzenia sprzężenia zwrotnego     419
  6.9.4. Miejscowe czynniki w jajniku     420
  6.9.5. Rola androgenów w pęcherzyku jajnikowym    421
  6.9.6. Nadwaga     421
  6.9.7. Konsekwencje kliniczne długotrwałego braku owulacji     421
  6.9.8. Diagnostyka     421
  6.9.9. Leczenie     422
  6.9.10. Bolesne miesiączkowanie     423
  6.9.11. Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS – premenstrual syndrome)     423
  6.10. Zespoły hiperandrogenne – Artur J. Jakimiuk, Wojciech Grzybowski     424
  6.10.1. Objawy nadmiaru androgenów     424
  6.10.2. Przyczyny nadmiaru androgenów     424
  6.10.2.1. Zaburzenia endokrynologiczne z towarzyszącym hiperandrogenizmem     424
  6.10.2.2. Wrodzony niedobór enzymów steroidogenezy    424
  6.10.2.3. Nowotwory produkujące androgeny     425
  6.10.2.4. Stosowanie preparatów o działaniu androgennym     425
  6.10.3. Implikacje kliniczne metabolizmu androgenów    425
  6.10.4. Hirsutyzm     426
  6.10.4.1. Patofizjologia wzrostu włosów     426
  6.10.4.2. Leczenie hirsutyzmu     427
  
  7. Ginekologia geriatryczna     431
  
  7.1. Menopauza – Krzysztof Drews, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz, Wojciech Pieńkowski     431
  7.1.1. Wstęp     431
  7.1.2. Menopauza a objawy wypadowe     432
  7.1.3. Menopauza a układ sercowo-naczyniowy     435
  7.1.3.1. Składnik estrogenny w terapii hormonalnej     435
  7.1.3.2. Składnik gestagenny w terapii hormonalnej     436
  7.1.4. Powikłania zakrzepowe w okresie okołomenopauzalnym     437
  7.1.5. Wpływ menopauzy na wystąpienie osteoporozy    438
  7.1.6. Zmiany w układzie moczowo-płciowym     439
  7.1.7. Aspekty psychologiczne okresu okołomenopauzalnego życia kobiety     440
  7.1.8. Rak gruczołu sutkowego i endometrium w okresie menopauzy     441
  7.1.9. Terapia okresu przekwitania     442
  7.2. Osteoporoza – Tomasz Opala, Dorota Rabiega    450
  7.2.1. Rys historyczny badań nad osteoporozą     450
  7.2.2. Budowa tkanki kostnej     451
  7.2.2.1. Komórki tkanki kostnej     451
  7.2.2.2. Substancja międzykomórkowa kości     452
  7.2.3. Metabolizm tkanki kostnej     453
  7.2.4. Definicja osteoporozy     454
  7.2.5. Etiologia i patogeneza osteoporozy     454
  7.2.6. Wpływ estrogenów na metabolizm kostny     455
  7.2.7. Osteoporozy wtórne w ginekologii     456
  7.2.7.1. Analogi GnRH     456
  7.2.7.2. Histerektomia z przydatkami     457
  7.2.7.3. Radioterapia     458
  7.2.7.4. Chemioterapia     459
  7.2.8. Leczenie osteoporozy     459
  
  8. Niepłodność     465
  
  8.1. Epidemiologia niepłodności – Monika Serdyńska, Leszek Pawelczyk, Piotr Jędrzejczak     465
  8.1.1. Czynniki warunkujące zdolność rozrodczą     465
  8.2. Fizjologia cyklu płciowego – Leszek Pawelczyk, Beata Banaszewska, Robert Z. Spaczyński     470
  8.2.1. Cykl jajnikowy     471
  8.2.1.1. Faza folikularna     471
  8.2.1.2. Owulacja     473
  8.2.1.3. Faza lutealna     474
  8.2.2. Cykl endometrialny     474
  8.2.2.1. Faza miesiączkowa (1.–5. dzień cyklu)     474
  8.2.2.2. Faza proliferacyjna (wzrostowa) (6.–13. dzień cyklu)     474
  8.2.2.3. Faza sekrecyjna (wydzielnicza) (15.–28. dzień cyklu)     474
  8.2.3. Cykl szyjkowy     475
  8.3. Niepłodność żeńska – Piotr Jędrzejczak, Anna Sokalska     476
  8.3.1. Diagnostyka niepłodności     476
  8.3.1.1. Wywiad lekarski     476
  8.3.1.2. Badania w diagnostyce niepłodności     478
  8.4. Zespół policystycznych jajników (PCOS) – Beata Banaszewska, Robert Z. Spaczyński, Leszek Pawelczyk     485
  8.4.1. Etiopatogeneza PCOS     485
  8.4.1.1. Insulinooporność i hiperinsulinomia w patogenezie PCOS     486
  8.4.2. Rozpoznawanie PCOS     487
  8.4.2.1. Dodatkowe badania hormonalne     488
  8.4.2.2. Badania biochemiczne     489
  8.4.2.3. Ocena makroskopowa jajników     489
  8.4.3. Konsekwencje długofalowe PCOS     489
  8.4.3.1. Choroba niedokrwienna serca     490
  8.4.3.2. Cukrzyca     490
  8.4.3.3. Nadciśnienie     491
  8.4.3.4. Choroby nowotworowe     491
  8.4.4. Leczenie chorych z PCOS     491
  8.4.4.1. Leczenie kobiet planujących ciążę     491
  8.4.4.2. Leczenie kobiet nieplanujących ciąży     492
  8.4.4.3. Nowe metody leczenia PCOS     493
  8.5. Stymulacja jajeczkowania – Robert Z. Spaczyński, Krzysztof Derwich, Leszek Pawelczyk     495
  8.5.1. Cytrynian klomifenu     495
  8.5.1.1. Farmakologia i mechanizm działania     495
  8.5.1.2. Wskazania i dawkowanie     496
  8.5.1.3. Monitorowanie stymulacji jajeczkowania     496
  8.5.1.4. Powikłania i objawy uboczne     497
  8.5.2. Gonadotropiny egzogenne     497
  8.5.2.1. Rodzaje gonadotropin     497
  8.5.2.2. Wskazania do zastosowania     498
  8.5.2.3. Mechanizm działania     498
  8.5.2.4. Protokoły hiperstymulacji do programów zapłodnienia pozaustrojowego     499
  8.5.2.5. Monitorowanie stymulacji jajeczkowania     500
  8.5.2.6. Powikłania     501
  8.5.3. Egzogenny pulsacyjny GnRH     501
  8.5.4. Alternatywne metody stymulacji jajeczkowania     501
  8.6. Fizjologia męskich narządów płciowych – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk     502
  8.6.1. Budowa jąder     502
  8.6.1.1. Gruczoł śródmiąższowy     502
  8.6.1.2. Kanaliki plemnikotwórcze     502
  8.6.2. Czynność jąder     503
  8.6.2.1. Gametogeneza     503
  8.6.2.2. Apoptoza     504
  8.6.3. Hormonalna kontrola czynności jąder     504
  8.6.3.1. Funkcja gonadoliberyny     504
  8.6.3.2. Funkcja gonadotropin     505
  8.6.4. Czynniki działające miejscowo na czynność jąder     505
  8.6.5. Termoregulacja     505
  8.6.6. Immunologia jąder     506
  8.6.7. Synteza i rola androgenów     506
  8.6.8. Transport gamet męskich     507
  8.6.9. Erekcja i ejakulacja     508
  8.7. Niepłodność męska – Piotr Jędrzejczak, Monika Serdyńska     510
  8.7.1. Niepłodność przedjądrowa     510
  8.7.1.1. Leczenie     511
  8.7.2. Niepłodność jądrowa     511
  8.7.2.1. Wady dziedziczne i rozwojowe     511
  8.7.2.2. Wady nabyte     512
  8.7.2.3. Leczenie     513
  8.7.3. Niepłodność pozajądrowa     514
  8.7.3.1. Zaburzenia transportu nasienia     514
  8.7.3.2. Zaburzenia gruczołów dodatkowych     514
  8.7.3.3. Niezdolność do odbycia stosunku płciowego     515
  8.7.3.4. Zaburzenia ejakulacji     515
  8.7.3.5. Leczenie     515
  8.8. Metody wspomaganego rozrodu – Krzysztof Derwich, Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk     516
  8.8.1. Inseminacja domaciczna     516
  8.8.1.1. Inseminacja nasieniem dawcy     517
  8.8.2. Stymulacja jajeczkowania w cyklach z zastosowaniem ART     518
  8.8.3. Monitorowanie cyklu z zastosowaniem ART    518
  8.8.4. Zapłodnienie pozaustrojowe i transfer zarodka     519
  8.8.4.1. Protokół długi stymulacji     519
  8.8.4.2. Protokół krótki stymulacji     519
  8.8.4.3. Protokół ultrakrótki stymulacji     519
  8.8.4.4. Porównanie protokołów długich i krótkich     519
  8.8.4.5. Aspiracja pęcherzyków jajnikowych     519
  8.8.4.6. Laboratoryjne aspekty zapłodnienia pozaustrojowego     520
  8.8.4.7. Przygotowanie i ocena nasienia     520
  8.8.4.8. Przygotowanie i ocena komórek jajowych     520
  8.8.4.9. Media hodowlane     521
  8.8.4.10. Inseminacja     521
  8.8.4.11. Techniki mikromanipulacyjne     521
  8.8.4.12. Pozyskiwanie i kriokonserwacja plemników uzyskanych na drodze biopsji jądra     522
  8.8.4.13. Kriokonserwacja i przeszczepienie fragmentów jajnika     523
  8.8.4.14. Hodowla i ocena zarodków w warunkach in vitro     523
  8.8.4.15. Analiza zapłodnienia     523
  8.8.4.16. Ocena jakości zarodków     524
  8.8.4.17. Nieprawidłowości chromosomalne zarodków ludzkich     525
  8.8.4.18. Otwarcie częściowe osłonki przejrzystej zarodka    526
  8.8.4.19. Transfer zarodków     526
  8.8.4.20. Kriokonserwacja zarodków     527
  8.8.4.21. Dojrzewanie komórek jajowych w warunkach hodowli in vitro     527
  8.8.4.22. Suplementacja fazy lutealnej w cyklach z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego    528
  8.8.4.23. Wyniki zapłodnienia pozaustrojowego     528
  8.8.5. Powikłania w wyniku stosowania technik wspomaganego rozrodu     528
  8.8.5.1. Zespół hiperstymulacji jajników     528
  8.8.5.2. Ciąża wielopłodowa     530
  8.9. Laparoskopia w diagnostyce i leczeniu niepłodności – Leszek Pawelczyk, Beata Banaszewska     533
  8.9.1. Zmiany patologiczne w jajowodach i w miednicy mniejszej     533
  8.9.2. Zaburzenia owulacji     535
  8.9.3. Niewyjaśnione przyczyny niepłodności     536
  8.10. Aktualne rekomendacje postępowania z parą niepłodną – Leszek Pawelczyk, Anna Sokalska     537
  8.10.1. Badanie nasienia     537
  8.10.2. Ocena owulacji     537
  8.10.3. Ocena fazy lutealnej     538
  8.10.4. Badanie w kierunku Chlamydia trachomatis     540
  8.10.5. Test penetracyjny     540
  8.10.6. Ocena jajowodów     540
  8.10.7. Ocena jamy macicy     540
  8.11. Endometrioza jako przyczyna niepłodności – Leszek Pawelczyk, Piotr Jędrzejczak, Robert Z. Spaczyński     541
  8.11.1. Epidemiologia endometriozy niepłodnych kobiet     541
  8.11.2. Wpływ endometriozy na niepłodność – patomechanizmy     541
  8.11.3. Leczenie endometriozy a odzyskanie płodności     543
  8.12. Aspekty etyczne wspomaganego rozrodu – Zbigniew Słomko, Leszek Pawelczyk     546
  8.12.1. Metody wspomaganego rozrodu     546
  8.12.2. Macierzyństwo zastępcze     550
  8.12.2.1. Wskazania do macierzyństwa zastępczego     551
  8.12.2.2. Wskazania do macierzyństwa ciążowego zastępczego     552
  8.12.2.3. Rekomendacje Amerykańskiego Komitetu Etycznego     552
  8.12.2.4. Aspekty prawne     552
  8.12.2.5. Argumenty za i przeciw     554
  8.12.2.6. Aspekty religijne     555
  
  9. Ciąża ektopowa i poronienia     557
  
  9.1. Ciąża ektopowa – Zbigniew Słomko, Zbyszko Malewski     557
  9.1.1. Cel i zakres informacji     557
  9.1.2. Rys historyczny     557
  9.1.3. Epidemiologia     557
  9.1.4. Etiologia     558
  9.1.5. Ciąża jajowodowa     559
  9.1.6. Diagnostyka     559
  9.1.6.1. Oznaczanie ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej i inne badania biochemiczne .    560
  9.1.6.2. Badanie ultrasonograficzne w diagnostyce ciąży ektopowej     563
  9.1.6.3. Nakłucie zagłębienia odbytniczo-macicznego (zatoki Douglasa)     568
  9.1.6.4. Łyżeczkowanie ścian jamy macicy     568
  9.1.6.5. Kolpotomia     569
  9.1.6.6. Laparotomia     569
  9.1.7. Postępowanie lecznicze     569
  9.1.7.1. Leczenie operacyjne     569
  9.1.7.2. Leczenie nieoperacyjne     571
  9.1.8. Ciąża jajnikowa     574
  9.1.9. Ciąża szyjkowa     575
  9.1.10. Ciąża brzuszna     578
  9.2. Diagnostyka laparoskopowa i leczenie ciąży ektopowej – Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk     581
  9.2.1. Obraz laparoskopowy ciąży ektopowej     581
  9.2.2. Laparoskopowe leczenie ciąży ektopowej     581
  9.2.3. Techniki operacji ciąży zlokalizowanej w bańce jajowodu     582
  9.2.4. Kontrola pooperacyjna     584
  9.2.5. Wyniki leczenia     584
  9.2.6. Inne lokalizacje ciąży ektopowej     585
  9.3. Poronienie samoistne – Zbyszko Malewski     586
  9.3.1. Podstawowe definicje i kryteria     586
  9.3.2. Częstość występowania     587
  9.3.3. Klasyfikacja     587
  9.3.3.1. Poronienie zagrażające (threatened abortion)    587
  9.3.3.2. Poronienie w toku (nieodwracalne, inevitable abortion)     588
  9.3.3.3. Poronienie dokonane niecałkowite (incomplete abortion)     588
  
  10. Metody planowania rodziny     589
  
  10.1. Metody i środki regulacji poczęć – Marian Obara, Zbigniew Słomko     589
  10.1.1. Wstęp     589
  10.1.2. Naturalne metody regulacji poczęć     591
  10.1.3. Wstrzemięźliwość płciowa     591
  10.1.4. Metoda rytmu     592
  10.1.5. Metoda termiczna     593
  10.1.6. Metoda obserwacji śluzu     594
  10.1.7. Metody objawowe     594
  10.1.8. Metoda objawowo-termiczna     595
  10.1.9. Testy i testery płodności wspomagające naturalne metody regulacji poczęć     595
  10.1.10. Metody współżycia jako sposób regulacji poczęć    597
  10.1.11. Karmienie piersią jako metoda regulacji poczęć    598
  10.1.12. Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna    598
  10.1.13. Dopochwowe środki antykoncepcyjne     601
  10.1.13.1. Środki mechaniczne     601
  10.1.13.2. Środki chemiczne     603
  10.1.13.3. Hormonalny krążek dopochwowy (Femring)     604
  10.1.14. Prezerwatywa dla mężczyzn     605
  10.1.15. Przyszłość antykoncepcji     606
  10.2. Antykoncepcja hormonalna – Krzysztof Drews, Wojciech Pieńkowski     607
  10.2.1. Wstęp     607
  10.2.2. Dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna     608
  10.2.2.1. Mechanizm działania DTA     608
  10.2.2.2. Najważniejsze efekty metaboliczne związane z zastosowaniem DTA     609
  10.2.2.3. Pozakoncepcyjne korzyści stosowania DTA     612
  10.2.3. Hormonalny plaster antykoncepcyjny     612
  10.2.4. Antykoncepcyjny krążek dopochwowy     612
  10.2.5. Iniekcje zawierające etynyloestradiol i gestagen    613
  10.2.6. Minitabletka gestagenna     613
  10.2.7. Iniekcje progestagenne     614
  10.2.8. Wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca gestagen     615
  10.2.9. Implanty zawierające gestageny     615
  10.2.10. Antykoncepcja postkoitalna     616
  10.2.11. Antykoncepcja hormonalna u mężczyzn     616
  10.3. Ubezpłodnienie – sterylizacja – Zbigniew Słomko    617
  10.3.1. Wstęp     617
  10.3.2. Histerektomia     618
  10.3.3. Sterylizacja podczas cięcia cesarskiego     618
  10.3.4. Minilaparotomia poporodowa     619
  10.3.5. Minilaparotomia     619
  10.3.6. Sterylizacja laparoskopowa     619
  10.3.7. Sterylizacja histeroskopowa     619
  10.3.8. Chirurgiczne techniki sterylizacji jajowodowej    619
  10.3.9. Metody antykoncepcji u mężczyzn     620
  
  
  
  Spis treści TOMU 2
  
  
  
  11. Ginekologia onkologiczna     623
  
  11.1. Genetyka onkologiczna w ginekologii – Jan Lubiński, Tadeusz Dębniak, Grzegorz Kurzawski, Bohdan Górski, Jacek Gronwald, Tomasz Byrski, Tomasz Huzarski, Oleg Oszurek, Janusz Menkiszak, Izabella Rzepka-Górska, Józef Kładny, Janina Suchy, Cezary Cybulski     623
  11.1.1. Zasady dziedziczenia predyspozycji do nowotworów     623
  11.1.1.1. Jednogenowa predyspozycja do nowotworów    623
  11.1.1.2. Wielogenowa predyspozycja do nowotworów    625
  11.1.2. Analizy molekularne DNA i RNA w wykrywaniu dziedzicznych predyspozycji do nowotworów     625
  11.1.2.1. Wykrywanie nieznanych mutacji     626
  11.1.2.2. Wykrywanie znanych mutacji     627
  11.1.2.3. Testy MSH2 i MLH1     627
  11.1.2.4. Test BRCA1     628
  11.1.3. Dziedziczny rak piersi i jajnika     629
  11.1.3.1. Zespół BRCA1     629
  11.1.3.2. Zespół BRCA2     630
  11.1.3.3. Zespół BRCAX     631
  11.1.3.4. Zalecenia postępowania w rodzinach z wysokim ryzykiem dziedzicznego raka piersi/jajnika     631
  11.1.4. Zespół Lyncha     634
  11.1.4.1. Diagnostyka molekularna nosicielstwa mutacji w genach związanych z rozwojem HNPCC     635
  11.1.4.2. Opieka nad rodzinami z HNPCC     635
  11.1.5. Zespół MSH6     636
  11.1.5.1. Schemat badań kontrolnych     637
  11.1.5.2. Leczenie     637
  11.2. Epidemiologia i etiologia nowotworów narządów płciowych – Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia, Marek Spaczyński     638
  11.2.1. Epidemiologia     638
  11.2.1.1. Epidemiologia raka szyjki macicy     638
  11.2.1.2. Epidemiologia raka endometrium     639
  11.2.1.3. Epidemiologia raka jajnika     641
  11.2.1.4. Epidemiologia raka kosmówki     641
  11.2.1.5. Epidemiologia raka sromu     642
  11.2.1.6. Epidemiologia raka pochwy     642
  11.2.2. Etiologia nowotworów narządów płciowych     642
  11.2.2.1. Karcynogeneza     642
  11.2.2.2. Rola zakażenia wirusowego w etiologii raka szyjki macicy     643
  11.2.2.3. Etiologia raka endometrium     646
  11.2.2.4. Etiologia raka jajnika     646
  11.2.2.5. Zaburzenia genetyczne i zespoły dziedziczne w etiologii raka jajnika i raka endometrium     646
  11.2.2.6. Etiologia raka kosmówki     647
  11.2.2.7. Etiologia raka sromu     647
  11.2.2.8. Etiologia raka pochwy     647
  11.3. Wykrywanie nowotworów narządów płciowych – Witold Kędzia, Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński     648
  11.3.1. Badania skryningowe w onkologii ginekologicznej     648
  11.3.2. Wykrywanie raka szyjki macicy     648
  11.3.3. Wykrywanie raka endometrium     650
  11.3.4. Wykrywanie raka jajnika     651
  11.3.5. Wykrywanie raka kosmówki i przetrwałej choroby trofoblastycznej     651
  11.3.6. Wykrywanie nowotworów pochwy     651
  11.3.7. Wykrywanie nowotworów sromu     652
  11.4. Diagnostyka histopatologiczna – Witold Kędzia, Marek Spaczyński     652
  11.4.1. Nowotwory szyjki macicy     652
  11.4.2. Nowotwory trzonu macicy     652
  11.4.3. Nowotwory jajnika     653
  11.4.4. Nowotwory sromu     653
  11.4.5. Nowotwory pochwy     654
  11.4.6. Nowotwory trofoblastu     654
  11.4.7. Rola badania śródoperacyjnego     654
  11.5. Diagnostyka kliniczna – Marek Spaczyński, Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia     655
  11.5.1. Badanie kliniczne podmiotowe i przedmiotowe    655
  11.5.2. Badania obrazowe     655
  11.5.3. Diagnostyka biochemiczna     656
  11.5.4. Zabiegi diagnostyczne     657
  11.6. Stany przednowotworowe narządów płciowych – Witold Kędzia, Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński     658
  11.6.1. Wewnątrznabłonkowa neoplazja szyjki macicy (CIN)     658
  11.6.2. Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN)     659
  11.6.3. Stany przedrakowe pochwy     659
  11.7. Rak szyjki macicy – Witold Kędzia     660
  11.7.1. Rak płaskonabłonkowy inwazyjny     660
  11.7.2. Rak kliniczny     660
  11.7.3. Klasyfikacja raków szyjki macicy     661
  11.7.4. Obraz kliniczny     662
  11.7.5. Leczenie chorych     663
  11.7.5.1. Leczenie operacyjne     663
  11.7.5.2. Radioterapia     663
  11.7.5.3. Chemioterapia i radiochemioterapia     664
  11.7.6. Obserwacja i kontrola chorych po leczeniu     665
  11.7.7. Rokowanie     665
  11.7.8. Postępowanie u ciężarnych ze stanami przedrakowymi i rakiem szyjki macicy     665
  11.7.9. Niepowodzenia leczenia i powikłania     666
  11.8. Rak endometriumEwa Nowak-Markwitz     667
  11.8.1. Typy raka endometrium     667
  11.8.2. Objawy i rozwój raka endometrium     667
  11.8.3. Diagnostyka     668
  11.8.4. Klasyfikacja raka endometrium     668
  11.8.5. Czynniki prognostyczne     668
  11.8.6. Leczenie     669
  11.9. Niezłośliwe i złośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy – Witold Kędzia    670
  11.9.1. Niezłośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy     670
  11.9.2. Złośliwe nowotwory mezenchymalne trzonu macicy     670
  11.9.2.1. Epidemiologia i obraz kliniczny mięsaków     670
  11.10. Złośliwe nowotwory jajnika – Ewa Nowak-Markwitz, Witold Kędzia, Marek Spaczyński    672
  11.10.1. Rak jajnika     672
  11.10.1.1. Stopnie klinicznego zaawansowania     672
  11.10.1.2. Leczenie raka jajnika     673
  11.10.2. Nowotwory gonadalne jajnika     675
  11.10.3. Nowotwory germinalne jajnika     676
  11.11. Nowotwory pochwy – Ewa Nowak-Markwitz    677
  11.11.1. Nowotwory niezłośliwe pochwy     677
  11.11.2. Nowotwory złośliwe pochwy     677
  11.12. Nowotwory sromu – Witold Kędzia     678
  11.12.1. Nowotwory niezłośliwe sromu     678
  11.12.2. Nowotwory złośliwe sromu     678
  11.13. Nowotwory trofoblastu – Ewa Nowak-Markwitz    680
  11.13.1. Wprowadzenie     680
  11.13.2. Przetrwała choroba trofoblastyczna     680
  11.13.3. Rak kosmówki     681
  11.14. Powikłania po leczeniu nowotworów – Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński     682
  11.14.1. Następstwa i powikłania leczenia operacyjnego    682
  11.14.1.1. Powikłania ze strony układu moczowego     683
  11.14.1.2. Powikłania ze strony przewodu pokarmowego    683
  11.14.2. Następstwa i powikłania radioterapii     683
  11.14.3. Działania niepożądane i następstwa chemioterapii     684
  11.15. Zasady kontroli chorych po leczeniu nowotworów – Witold Kędzia, Marek Spaczyński     685
  11.15.1. Cele i zadania kontroli     685
  11.15.2. Kliniczne aspekty kontroli     685
  11.15.3. Organizacja wizyt kontrolnych     686
  11.15.4. Współistniejące choroby     686
  11.15.5. Metody diagnostyczne     686
  11.15.6. Zasady kontroli chorych na raka jajnika i jajowodu     687
  11.15.7. Zasady kontroli chorych na raka sromu     687
  11.15.8. Zasady kontroli chorych na raka szyjki macicy    687
  11.15.9. Zasady kontroli chorych na raka endometrium    688
  11.15.10. Zasady kontroli chorych na raka pochwy     688
  11.16. Rozpoznawanie i leczenie nawrotów nowotworów – Ewa Nowak-Markwitz, Marek Spaczyński     689
  11.16.1. Wprowadzenie     689
  11.16.2. Nawroty raka sromu     689
  11.16.3. Nawroty raka pochwy     689
  11.16.4. Nawroty raka szyjki macicy     689
  11.16.5. Nawroty raka endometrium     690
  11.16.6. Nawroty raka jajnika     690
  11.17. Mięśniaki macicy – Anna Markowska, Zbigniew Słomko     691
  11.17.1. Epidemiologia     691
  11.17.2. Etiologia i etiopatogeneza     691
  11.17.2.1. Wiek i rasa     691
  11.17.2.2. Hormony i receptory hormonów     691
  11.17.2.3. Płodność i otyłość     691
  11.17.2.4. Cytokiny     692
  11.17.2.5. Zaburzenia genetyczne     692
  11.17.3. Histopatologia mięśniaków macicy     692
  11.17.4. Objawy kliniczne     693
  11.17.5. Badania różnicowe     693
  11.17.6. Ultrasonografia w diagnostyce mięśniaków macicy     694
  11.17.7. Leczenie mięśniaków macicy     694
  11.17.7.1. Leczenie zachowawcze     694
  11.17.7.2. Leczenie operacyjne     696
  11.17.8. Perinatalne aspekty mięśniaków macicy     697
  11.18. Rak szyjki macicy – aspekty perinatalne – Zbigniew Słomko, Witold Kędzia     700
  11.18.1. Wstęp     700
  11.18.2. Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy w ciąży     701
  11.18.2.1. Rak szyjki macicy w okresie perinatalnym     701
  11.18.2.2. Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy    702
  11.18.3. Ciąża u kobiety HPV-pozytywnej     702
  11.18.4. Częstość występowania raka szyjki macicy podczas ciąży     703
  11.18.5. Rozpoznawanie raka szyjki macicy w czasie ciąży     704
  11.18.6. Metody diagnostyczne     704
  11.18.6.1. Cytodiagnostyka w czasie ciąży     704
  11.18.6.2. Algorytm diagnostyczno-terapeutyczny. Interpretacja wybranych rozpoznań cytologicznych TBS u ciężarnych     705
  11.18.6.3. Znaczenie kolposkopowego badania szyjki macicy w czasie ciąży     706
  11.18.6.4. Czas rozpoznania w odniesieniu do okresu ciąży     707
  11.18.6.5. Rola konizacji w postępowaniu diagnostyczno-leczniczym     707
  11.18.6.6. Stopień kliniczny oraz typ histologiczny raka szyjki macicy w czasie ciąży     708
  11.18.7. CIN – postępowanie diagnostyczne i lecznicze w czasie ciąży     708
  11.18.8. Leczenie inwazyjnego raka szyjki macicy podczas ciąży     710
  11.18.8.1. Radioterapia raka szyjki macicy w czasie ciąży    711
  11.18.8.2. Chemioterapia raka szyjki macicy w ciąży     713
  11.18.9. Ogólne zasady postępowania w raku szyjki macicy podczas ciąży     715
  11.18.10. Rokowanie w raku szyjki macicy podczas ciąży    716
  
  12. Ginekologia operacyjna     719
  
  12.1. Autonomia pacjentki a leczenie operacyjne – Zbigniew Słomko, Krzysztof Kordel, Zygmunt Przybylski, Zbigniew Friebe     719
  12.1.1. Uprawnienia do wyrażenia zgody     722
  12.1.2. Działanie bez zgody i wbrew woli pacjentki     722
  12.1.3. Poszanowanie intymności i godności osobistej    723
  12.1.4. Tajemnica lekarska     724
  12.1.5. Udzielanie informacji chorej     724
  12.2. Zasady organizacji pracy oddziału operacyjnego w ginekologii – Rafał Watrowski, Zbigniew Friebe, Michał Pawlaczyk     728
  12.2.1. Organizacja i funkcjonowanie bloku operacyjnego     728
  12.2.1.1. Wprowadzenie     728
  12.2.1.2. Higiena bloku operacyjnego     729
  12.2.1.3. Systemowa prewencja błędów medycznych na bloku operacyjnym     734
  12.2.1.4. Harmonogramowanie pracy bloku operacyjnego    734
  12.2.1.5. Sposoby optymalizacji harmonogramowania pracy bloku     735
  12.2.1.6. Podsumowanie     735
  12.2.2. Instrumentarium ginekologiczno-chirurgiczne    735
  12.2.2.1. Wprowadzenie     735
  12.2.2.2. Instrumentarium tradycyjne     736
  12.2.2.3. Elektronarzędzia chirurgiczne w ginekologii     738
  12.2.2.4. Zastosowanie ultradźwięków w chirurgii ginekologicznej     740
  12.2.2.5. Zastosowanie laserów w chirurgii ginekologicznej     741
  12.2.2.6. Chirurgiczne zespalanie tkanek w ginekologii    742
  12.3. Przygotowanie chorej do operacji ginekologicznej – Zbigniew Friebe, Michał Gaca, Jan Kotarski     747
  12.3.1. Punkt widzenia anestezjologa     747
  12.3.1.1. Badania przedoperacyjne, ocena ryzyka, optymalizacja stanu pacjentki     747
  12.3.1.2. Schemat badań niezbędnych przed znieczuleniem do zabiegów w trybie zwykłym     747
  12.3.1.3. Ryzyko znieczulenia     748
  12.3.1.4. Optymalizacja stanu pacjentki     750
  12.3.1.5. Badania układu krążenia podczas kwalifikacji do zabiegów chirurgicznych     750
  12.3.1.6. Choroba niedokrwienna serca     750
  12.3.1.7. Zespół Mendelsona     750
  12.3.1.8. Wybór rodzaju znieczulenia     751
  12.3.1.9. Świadoma zgoda na znieczulenie i zabieg     751
  12.3.2. Przygotowanie pacjentki do leczenia operacyjnego na oddziale ginekologicznym     751
  12.3.2.1. Specyfika przygotowania przedoperacyjnego pacjentek z wysiłkowym nietrzymaniem moczu    754
  12.3.2.2. Specyfika przygotowania przedoperacyjnego pacjentek z rakiem jajnika     755
  12.4. Znieczulenie do operacji i leczenie bólu pooperacyjnego – Michał Gaca, Natalia Kokot     757
  12.4.1. Znieczulenie do operacji ginekologicznych     757
  12.4.2. Leczenie bólu pooperacyjnego     758
  12.4.2.1. Powstawanie i przewodzenie bólu     758
  12.4.2.2. Ból pooperacyjny     759
  12.4.2.3. Farmakoterapia bólu pooperacyjnego     760
  12.4.2.4. Metody analgezji pooperacyjnej     762
  12.4.3. Podsumowanie     764
  12.5. Ostra i przewlekła niedokrwistość – Michał Gaca     765
  12.5.1. Uzupełnianie krwią, preparatami krwi oraz płynami krwiozastępczymi     766
  12.6. Profilaktyka, diagnostyka i leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej – Michał Gaca    768
  12.7. Powikłania okresu okołooperacyjnego – Michał Gaca, Paweł Panieński     772
  12.7.1. Ryzyko znieczulenia     772
  12.7.1.1. Śmiertelność     772
  12.7.2. Epidemiologia powikłań     773
  12.7.2.1. Zaburzenia oddechowe     773
  12.7.2.2. Zaburzenia krążenia     775
  12.7.2.3. Rozsiana zatorowość płucna i zator tętnicy płucnej     776
  12.7.2.4. Pozostałe powikłania okołooperacyjne     777
  12.7.3. Nagłe zatrzymanie krążenia u dorosłych     781
  12.7.3.1. Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji odnośnie do postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia     781
  12.8. Powikłania leczenia operacyjnego w ginekologii – Zbigniew Friebe, Anna Paczkowska, Zbigniew Słomko     784
  12.8.1. Krwawienie jako powikłanie leczenia operacyjnego w ginekologii     785
  12.8.1.1. Śródoperacyjne czynniki zwiększające ryzyko krwawień     786
  12.8.1.2. Późne krwawienia po operacjach ginekologicznych     792
  12.8.2. Powikłania urologiczne w ginekologii operacyjnej     793
  12.8.2.1. Śródoperacyjne urazy dróg moczowych i przetoki     794
  12.8.2.2. Uszkodzenie pęcherza moczowego podczas histerektomii brzusznej     795
  12.8.2.3. Przetoki pęcherzowo-pochwowe     796
  12.8.2.4. Uszkodzenie moczowodu     797
  12.8.2.5. Urazy jelit jako powikłanie operacyjnego leczenia w ginekologii     797
  12.8.2.6. Śródoperacyjne uszkodzenia narządów jamy brzusznej     799
  12.9. Zapobieganie zakażeniom okołooperacyjnym w ginekologii – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Zbigniew Friebe     804
  12.9.1. Fakty i mity związane z organizacją pracy na sali operacyjnej     804
  12.9.2. Wpływ różnych technik chirurgicznych na występowanie zakażeń     805
  12.9.3. Klasyfikacje i czynniki ryzyka zakażenia miejsca operowanego     806
  12.9.4. Profilaktyka antybiotykowa     807
  12.10. Wycięcie macicy z dostępu brzusznego – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko, Rafał Watrowski     809
  12.10.1. Wycięcie macicy – kierunki rozwoju metod operacyjnych     809
  12.10.2. Kierunki dalszego rozwoju metod wycięcia macicy     813
  12.10.3. Brzuszne wycięcie macicy     814
  12.10.3.1. Zasady przygotowania pacjentki do operacji wycięcia macicy     817
  12.10.3.2. Częściowe (nadszyjkowe) czy całkowite wycięcie macicy?     824
  12.10.3.3. Technika operacyjna całkowitego brzusznego wycięcia macicy     825
  12.10.3.4. Powikłania związane z brzusznym wycięciem macicy     828
  12.11. Rozszerzone wycięcie macicy (histerektomia radykalna) – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko     831
  12.11.1. Klasyfikacje rozszerzonego wycięcia macicy    832
  12.11.2. Opis techniki rozszerzonego wycięcia macicy    834
  12.11.3. Przedoperacyjna ocena zaawansowania raka szyjki macicy     836
  12.11.4. Wskazania do rozszerzonego wycięcia macicy    837
  12.11.5. Powikłania związane z rozszerzonym wycięciem macicy     839
  12.11.5.1. Powikłania śródoperacyjne     839
  12.11.5.2. Powikłania pooperacyjne     839
  12.11.6. Wyniki leczenia wczesnych postaci raka szyjki macicy metodą rozszerzonego wycięcia macicy     840
  12.11.7. Rozwój nowych metod rozszerzonego wycięcia macicy     840
  12.11.7.1. Limfadenektomia laparoskopowa     841
  12.11.7.2. Chirurgiczne metody leczenia raka szyjki macicy zachowujące płodność     842
  12.11.7.3. Rozszerzone pochwowe wycięcie macicy w asyście laparoskopowej     842
  12.11.7.4. Postępowanie pooperacyjne     844
  12.12. Wtórna cytoredukcja brzuszna po operacjach onkologicznych w ginekologii – Zbigniew Friebe     845
  12.13. Wycięcie mięśniaków macicy za pomocą metod endoskopowych – Robert Z. Spaczyński, Piotr Jędrzejczak, Leszek Pawelczyk     848
  12.13.1. Wskazania     849
  12.13.2. Przeciwwskazania     850
  12.13.3. Usunięcie mięśniaków na drodze laparoskopii i laparotomii – porównanie     850
  12.13.4. Porównanie powikłań po laparoskopowym i przezbrzusznym usunięciu mięśniaków     850
  12.13.4.1. Zrosty     850
  12.13.4.2. Blizna po usunięciu mięśniaków i ryzyko pęknięcia macicy     851
  12.13.4.3. Płodność     851
  12.13.5. Przygotowanie przedoperacyjne – analogi GnRH     851
  12.13.6. Technika operacyjna – laparoskopowa miomektomia     852
  12.13.6.1. Nacięcie macicy i wyłuszczenie mięśniaka     852
  12.13.6.2. Zamknięcie ścian macicy     852
  12.13.6.3. Wydobycie wyłuszczonego mięśniaka     852
  12.13.7. Miomektomia histeroskopowa     853
  12.14. Histerektomia pochwowa – Zbigniew Friebe, Michał Pawlaczyk     854
  12.14.1. Wskazania     855
  12.14.2. Opis techniki operacyjnej histerektomii pochwowej     857
  12.14.2.1. Otwarcie przedniego załamka pęcherzowo-macicznego otrzewnej     857
  12.14.2.2. Otwarcie tylnego załamka odbytniczo-macicznego otrzewnej     859
  12.14.2.3. Odcięcie macicy od pęczków naczyniowych, więzadeł iprzydatków     860
  12.14.3. Profilaktyczna oophorectomia lub salpingooophorectomia     862
  12.14.4. Powikłania związane z histerektomią pochwową     863
  12.15. Cytoredukcja wznowy raka sromu – Zbigniew Friebe     865
  12.15.1. Ocena cech charakteryzujących występowanie nawrotów raka sromu     865
  12.15.1.1. Właściwości nawrotów raka sromu     865
  12.15.1.2. Czas występowania nawrotów choroby     866
  12.15.2. Leczenie nawrotów raka sromu     866
  12.15.2.1. Leczenie chirurgiczne nawrotów raka sromu     866
  12.15.2.2. Chirurgia ultraradykalna w leczeniu nawrotów raka sromu     867
  12.15.2.3. Leczenie nawrotów w obrębie powierzchownych i głębokich węzłów chłonnych pachwinowych i udowych oraz miednicy     868
  12.15.2.4. Leczenie wznowy raka sromu w obrębie węzłów chłonnych miednicy i węzłów okołoaortalnych     868
  12.16. Operacyjne leczenie zaburzeń statyki narządów płciowych – Zbigniew Friebe, Zbigniew Słomko     869
  12.16.1. Czynniki utrzymujące narządy płciowe w prawidłowym położeniu     871
  12.16.2. Teoria integralna – fizjologia i patologia aparatu stabilizującego narządy miednicy mniejszej kobiet     872
  12.16.3. System obiektywnej oceny wypadania narządu płciowego u kobiet POP-Q (pelvic organ prolapse qualification system)     875
  12.16.4. Operacyjne leczenie zaburzeń statyki narządów płciowych     877
  12.16.4.1. Leczenie operacyjne zaburzeń statyki kompartmentu przedniego – cystocele     877
  12.16.4.2. Leczenie operacyjne zaburzeń statyki kompartmentu środkowego     888
  12.16.4.3. Leczenie chirurgiczne kompartmentu tylnego – rectocele     895
  12.17. Operacyjna korekta wysiłkowego nieotrzymania moczu – Jan Kotarski     901
  12.17.1. Leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet     902
  12.17.2. Techniki operacyjne stosowane w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu     903
  12.17.2.1. TVT (tension-free vaginal tape) – beznapięciowa taśma pochwowa     903
  12.17.2.2. Operacje podwieszenia pochwy     904
  12.17.2.3. Operacje igłowe     905
  12.17.2.4. Ostrzykiwanie cewki moczowej (periurethral injections)     905
  12.17.2.5. Operacje pętlowe     906
  12.17.2.6. Techniki pętlowego podwieszenia cewki moczowej     906
  12.17.2.7. Sztuczny zwieracz cewki moczowej (artificial urinary sphincter)     906
  12.17.3. Leczenie nawrotu nietrzymania moczu     907
  12.18. Metody laparoskopowe w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet – Włodzimierz Baranowski     909
  12.18.1. Wskazania i przeciwwskazania     909
  12.18.2. Przygotowanie przedoperacyjne     909
  12.18.3. Technika operacyjna     909
  12.18.4. Efektywność kolposuspensji laparoskopowej w porównaniu z techniką klasyczną     911
  12.18.5. Podsumowanie     911
  12.18.5.1. Inne operacje laparoskopowe wykonywane u kobiet zWNM     912
  12.19. Operacje w leczeniu niepłodności – Leszek Pawelczyk, Anna Sokalska     913
  12.19.1. Czynnik maciczny     913
  12.19.2. Czynnik jajowodowy     915
  12.19.3. Czynnik jajnikowy     915
  12.19.3.1. Endometrioza     915
  12.19.4. Zrosty otrzewnowe     916
  12.20. Leczenie zaburzeń rozwoju żeńskich narządów płciowych oraz operacje rekonstrukcyjne wrodzonych wad żeńskich narządów płciowych – Zbigniew Friebe, Karina Kapczuk     918
  12.20.1. Rozwój narządów płciowych     918
  12.20.2. Wady macicy     919
  12.20.2.1. Diagnostyka     919
  12.20.2.2. Leczenie     920
  12.20.3. Wady pochwy     921
  12.20.3.1. Wrodzony brak pochwy     921
  12.20.4. Zarośnięcie błony dziewiczej     923
  12.20.5. Poprzeczne przegrody pochwy     924
  12.20.6. Podłużne przegrody pochwy     924
  12.20.7. Wady sromu     924
  12.21. Niedrożność jelit – Tomasz Kościński     926
  12.21.1. Wstęp     926
  12.21.2. Etiologia     926
  12.21.2.1. Niedrożność jelit wywołana patologią ginekologiczną     926
  12.21.2.2. Niedrożność współistniejąca ze schorzeniami ginekologicznymi     927
  12.21.2.3. Niedrożność spowodowana powikłaniami operacji ginekologicznych     927
  12.21.3. Diagnostyka     927
  12.21.3.1. Badanie kliniczne     927
  12.21.3.2. Badania radiologiczne     928
  12.21.4. Strategia postępowania terapeutycznego     928
  12.21.4.1. Leczenie zachowawcze     928
  12.21.4.2. Leczenie chirurgiczne     928
  12.22. Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego – Michał Drews, Konrad Matysiak     929
  12.22.1. Epidemiologia, etiologia, rozpoznanie     929
  12.22.2. Diagnostyka różnicowa     931
  12.22.3. Leczenie     931
  12.23. Zapalenie otrzewnej – Michał Drews, Konrad Matysiak     932
  12.23.1. Etiologia, rozpoznanie     932
  12.23.2. Diagnostyka różnicowa     933
  12.23.3. Postępowanie     934
  12.24. Urazy żeńskich narządów płciowych – Tomasz Kościński, Zbyszko Malewski     935
  12.24.1. Urazy związane z wypadkami     935
  12.24.1.1. Urazy tępe     936
  12.24.1.2. Urazy penetrujące struktury dna miednicy     936
  12.24.2. Urazy związane z porodem     938
  12.24.2.1. Zadawnione pęknięcie szyjki macicy     938
  12.24.2.2. Zadawnione pęknięcie krocza i struktur dna miednicy     939
  12.24.3. Urazy związane z czynnościami seksualnymi    941
  12.24.4. Postępowanie w przypadkach podejrzenia o popełnienie gwałtu     941
  12.24.4.1. Kwalifikacja prawna     941
  12.24.4.2. Aspekty psychologiczne     943
  12.24.4.3. Urazy fizyczne i postępowanie lekarskie     944
  12.24.4.4. Podsumowanie     946
  
  13. Zakażenia     949
  
  13.1. Zapobieganie zakażeniom szpitalnym na oddziałach ginekologicznych – Anna Szumała-Kąkol, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia, Waldemar Olszak     949
  13.1.1. Cel i zakres informacji     949
  13.1.2. Historia zwalczania zakażeń szpitalnych     949
  13.1.3. Zapobieganie zakażeniom na oddziałach ginekologicznych     950
  13.1.3.1. Organizacja oddziałów ginekologicznych     951
  13.1.3.2. Izolacja zakażonych pacjentów     952
  13.1.3.3. Postępowanie w przypadku zakażeń     953
  13.1.4. Aseptyka     954
  13.1.5. Antyseptyka     954
  13.1.5.1. Preparaty stosowane w antyseptyce     954
  13.1.5.2. Czynniki wpływające na aktywność antyseptyków     956
  13.1.5.3. Antyseptyka skóry rąk     957
  13.1.5.4. Antyseptyka pola operacyjnego     959
  13.1.6. Dezynfekcja     960
  13.1.6.1. Metody dezynfekcji     960
  13.1.7. Sterylizacja     962
  13.1.8. Postępowanie z bielizną szpitalną     964
  13.1.9. Postępowanie z odpadami zakaźnymi     965
  13.2. Zakażenia szpitalne – Anna Szumała-Kąkol, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia     967
  13.2.1. Cel i zakres informacji     967
  13.2.2. Definicje zakażeń szpitalnych     967
  13.2.3. Zakażenia szpitalne na oddziałach ginekologicznych     967
  13.2.4. Lekooporność szpitalnych szczepów drobnoustrojów     968
  13.2.5. System kontroli zakażeń szpitalnych     968
  13.2.5.1. Organizacja struktur odpowiedzialnych za kontrolę zakażeń     969
  13.2.5.2. Rejestracja zakażeń     969
  13.2.6. Zakażenia szpitalne w Polsce     970
  13.3. Prawidłowa flora kobiecych narządów płciowych – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec     971
  13.3.1. Flora zewnętrznych narządów płciowych     971
  13.3.2. Fizjologiczna biocenoza pochwy     972
  13.3.2.1. Podstawowe metody oceny flory pochwy     973
  13.3.2.2. Klasyfikacje stosowane w ocenie biocenozy pochwy     974
  13.3.3. Ekosystem bakteryjny szyjki macicy     975
  13.3.3.1. Metody diagnostyczne stosowane do oceny biocenozy szyjki macicy     976
  13.4. Zakażenia i zapalenia sromu i pochwy – Michał Pawlaczyk, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec     978
  13.4.1. Choroby zapalne sromu     978
  13.4.1.1. Choroby skóry sromu, które występują na sromie jako w jednej z możliwych lokalizacji    978
  13.4.1.2. Choroby typowe dla sromu i(lub) występujące w związku z patologią innych części układu płciowego albo nabyte drogą płciową     979
  13.4.2. Zapalenie pochwy     981
  13.4.2.1. Diagnostyka chorób infekcyjnych pochwy     981
  13.4.2.2. Rodzaje zakażeń pochwy     982
  13.4.2.3. Zasady prowadzenia terapii     983
  13.4.3. Bakteryjna waginoza     984
  13.4.3.1. Flora pochwy w stanie bakteryjnej waginozy    985
  13.4.3.2. Charakterystyka biochemiczna bakteryjnej waginozy     987
  13.4.3.3. Epidemiologia i diagnostyka     988
  13.4.3.4. Znaczenie kliniczne     990
  13.4.3.5. Leczenie     990
  13.5. Zapalenie wewnętrznych narządów płciowych – Michał Pawlaczyk, Zbigniew Słomko, Krzysztof Tomasz Niemiec, Krzysztof Drews     992
  13.5.1. Zapalenie szyjki macicy     992
  13.5.1.1. Zasady rozpoznawania     993
  13.5.1.2. Leczenie     994
  13.5.2. Zapalenie narządów miednicy mniejszej     994
  13.5.2.1. Patogeneza     995
  13.5.2.2. Etiologia, epidemiologia i czynniki ryzyka     996
  13.5.2.3. Objawy kliniczne i diagnostyka     998
  13.5.2.4. Leczenie     1001
  13.5.2.5. Następstwa     1002
  13.6. Choroby bakteryjne przenoszone drogą płciową – Krzysztof Tomasz Niemiec, Krzysztof Drews, Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk     1003
  13.6.1. Kiła     1003
  13.6.1.1. Etiologia i patogeneza     1003
  13.6.1.2. Epidemiologia     1004
  13.6.1.3. Przebieg kliniczny     1005
  13.6.1.4. Leczenie     1008
  13.6.2. Rzeżączka     1008
  13.6.2.1. Epidemiologia     1008
  13.6.2.2. Objawy kliniczne     1009
  13.6.2.3. Diagnostyka     1009
  13.6.2.4. Leczenie     1009
  13.7. Choroby grzybicze i pasożytnicze przenoszone drogą płciową – Krzysztof Drews, Zbigniew Słomko, Witold Kędzia, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Tomasz Niemiec     1011
  13.7.1. Rzęsistkowica     1011
  13.7.1.1. Epidemiologia     1011
  13.7.1.2. Objawy kliniczne     1011
  13.7.1.3. Diagnostyka     1012
  13.7.1.4. Leczenie     1012
  13.7.2. Grzybica     1012
  13.7.2.1. Epidemiologia     1013
  13.7.2.2. Etiologia i patogeneza     1014
  13.7.2.3. Objawy kliniczne     1016
  13.7.2.4. Metody diagnostyczne     1016
  13.7.2.5. Leczenie     1016
  13.8. Zakażenia wirusowe – Witold Kędzia, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews     1018
  13.8.1. Opryszczka narządów płciowych     1018
  13.8.1.1. Epidemiologia     1018
  13.8.1.2. Objawy kliniczne     1019
  13.8.1.3. Diagnostyka     1019
  13.8.1.4. Leczenie     1020
  13.8.2. Mięczak zakaźny     1020
  13.8.2.1. Epidemiologia     1020
  13.8.2.2. Objawy kliniczne     1020
  13.8.2.3. Diagnostyka     1020
  13.8.2.4. Leczenie     1021
  13.8.3. Ziarniniak pachwinowy     1021
  13.8.3.1. Epidemiologia     1021
  13.8.3.2. Objawy kliniczne     1021
  13.8.3.3. Diagnostyka     1021
  13.8.3.4. Leczenie     1022
  13.8.4. Wrzód miękki     1022
  13.8.4.1. Epidemiologia     1022
  13.8.4.2. Objawy kliniczne     1022
  13.8.4.3. Diagnostyka i leczenie     1022
  13.8.5. Brodawczak ludzki     1022
  13.8.5.1. Systematyka     1022
  13.8.5.2. Budowa     1023
  13.8.5.3. Epidemiologia     1023
  13.8.5.4. Cykl życiowy     1024
  13.8.5.5. Stadia zakażenia     1024
  13.8.5.6. Właściwości onkogenne     1024
  13.9. Problemy ginekologiczne u kobiet zakażonych HIV i chorych na AIDS – Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko, Krzysztof Drews, Michał Pawlaczyk     1026
  13.9.1. Wiadomości ogólne     1026
  13.9.2. Leczenie antyretrowirusowe     1028
  13.9.2.1. Inhibitory odwrotnej transkryptazy – analogi nukleozydowe     1030
  13.9.2.2. Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy     1030
  13.9.2.3. Inhibitory proteazy     1031
  13.9.2.4. Klasyfikacja Komisji Kontroli Leków i Żywności leków stosowanych podczas ciąży    1031
  13.9.2.5. Profilaktyka antyretrowirusowa w przypadkach ciąży wysokiego ryzyka     1032
  13.9.3. Postępowanie podczas porodu     1032
  13.9.4. Ginekologiczne aspekty profilaktyki zakażeń HIV/AIDS u kobiet     1033
  13.10. Zakażenia chlamydialne – Krzysztof Drews, Witold Kędzia, Krzysztof Tomasz Niemiec, Zbigniew Słomko     1037
  13.10.1. Epidemiologia     1037
  13.10.2. Etiologia i biomorfologia     1037
  13.10.3. Przebieg kliniczny     1038
  13.10.4. Diagnostyka     1038
  13.10.5. Leczenie     1039
  13.10.6. Profilaktyka     1039
  13.10.7. Zalecenia do przeprowadzenia badań przesiewowych     1040
  13.11. Podstawowe zasady profilaktyki i rozpoznawania chorób przenoszonych drogą płciową – Zbigniew Słomko, Michał Pawlaczyk, Krzysztof Drews, Krzysztof Tomasz Niemiec     1043
  13.12. Układ odpornościowy – Bożena Leszczyńska-Gorzelak, Zbigniew Słomko, Dorota Darmochwał-Kolarz     1046
  13.12.1. Wstęp     1046
  13.12.1.1. Rodzaje odpowiedzi immunologicznej     1046
  13.12.1.2. Komórki o naturalnej cytotoksyczności (komórki NK)     1047
  13.12.1.3. Monocyty i makrofagi     1048
  13.12.1.4. Lokalna odpowiedź immunologiczna     1048
  13.12.1.5. Cytokiny i limfokiny     1049
  13.12.1.6. Programowana śmierć komórki     1052
  13.12.2. Funkcjonowanie układu immunologicznego w czasie ciąży     1053
  13.12.2.1. Czynniki immunoregulacyjne doczesnej     1054
  13.12.2.2. Systemowe mechanizmy immunoregulacyjne – cytokiny typu Th1 i Th2     1055
  13.12.2.3. Hipotezy dotyczące działania cytokin w czasie ciąży     1056
  13.12.2.4. Czynniki immunoregulacyjne trofoblastu     1056
  13.12.2.5. Pozostałe antygeny trofoblastu     1056
  13.13. Wstrząs septyczny – Zdzisław Kruszyński     1059
  13.13.1. Definicja i epidemiologia     1059
  13.13.1.1. Definicje stanów septycznych     1059
  13.13.1.2. Epidemiologia i śmiertelność     1060
  13.13.2. Etiopatogeneza     1061
  13.13.2.1. Czynniki etiologiczne     1061
  13.13.2.2. Mediatory     1061
  13.13.2.3. Wstrząs septyczny i SIRS     1062
  13.13.2.4. Układ krzepnięcia we wstrząsie septycznym     1062
  13.13.3. Zaburzenia narządowe we wstrząsie septycznym    1063
  13.13.3.1. Mechanizm zaburzeń     1063
  13.13.3.2. Układ krążenia     1063
  13.13.3.3. Płuca     1063
  13.13.3.4. Układ pokarmowy     1064
  13.13.3.5. Nerki     1064
  13.13.4. Rozpoznanie i monitorowanie     1064
  13.13.5. Resuscytacja układu krążenia     1066
  13.13.5.1. Przetaczanie płynów     1066
  13.13.5.2. Aminy katecholowe     1068
  13.13.5.3. Przywrócenie ciśnienia perfuzji     1069
  13.13.5.4. Usprawnienie krążenia trzewnego     1070
  13.13.6. Modulacja odpowiedzi zapalnej     1071
  13.13.6.1. Kortykosteroidy     1071
  13.13.6.2. Kontrola glikemii     1072
  13.13.6.3. Modulacja kaskady krzepnięcia     1072
  13.13.6.4. Immunoglobuliny     1073
  13.13.7. Inne elementy terapii     1073
  13.13.7.1. Leczenie zaburzeń oddychania     1073
  13.13.7.2. Antybiotykoterapia     1074
  13.13.7.3. Leczenie żywieniowe     1075
  13.13.7.4. Terapia nerkozastępcza     1076
  13.13.7.5. Zaburzenia krzepnięcia     1076
  13.13.8. Zespół wstrząsu toksycznego     1076
  13.13.8.1. Etiopatogeneza     1077
  13.13.8.2. Rozpoznanie     1077
  13.13.8.3. Leczenie     1077
  13.14. Antykobiotykoterapia w zakażeniach ginekologicznych – Krzysztof Drews, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz     1078
  13.14.1. Wstęp     1078
  13.14.2. Zapalenie narządów miednicy mniejszej     1079
  13.14.3. Infekcje dolnych odcinków dróg rodnych     1080
  13.14.3.1. Nierzeżączkowe zakażenie cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu     1081
  13.14.3.2. Rzeżączkowe zakażenie cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu     1081
  13.14.3.3. Zakażenia pochwy     1082
  13.14.3.4. Zapalenie gruczołu przedsionkowego większego (Bartholina)     1083
  13.14.4. Zakażenia pooperacyjne     1083
  13.15. Szczepionka przeciwko zakażeniom HPV – Witold Kędzia     1085
  
  14. Seksuologia     1089
  
  14.1. Seksuologia – wybrane zagadnienia – Lechosław Gapik     1089
  14.1.1. Cel i zakres tematyczny     1089
  14.1.2. Psychospołeczne uwarunkowania zachowań seksualnych     1089
  14.1.2.1. Ogólna charakterystyka uwarunkowań reakcji seksualnych     1089
  14.1.2.2. Identyfikacja z płcią i podejmowanie roli płci    1091
  14.1.2.3. Związek rozwoju emocjonalnego z rozwojem seksualnym     1096
  14.1.2.4. Socjalizacja zachowań seksualnych     1099
  14.1.3. Seksualność człowieka w normie     1100
  14.1.3.1. Podstawowe pojęcia     1100
  14.1.3.2. Psychofizjologia reakcji seksualnych     1101
  14.1.3.3. Rozwój doświadczeń seksualnych     1106
  14.1.3.4. Dobór seksualny a małżeństwo     1108
  14.1.4. Patologia seksualna     1112
  14.1.4.1. Pojęcie i granice normy seksualnej     1112
  14.1.4.2. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych     1113
  14.1.5. Diagnostyka i terapia seksuologiczna (podstawowe informacje)     1115
  14.1.5.1. Badanie seksuologiczne     1115
  14.1.5.2. Terapia seksuologiczna     1117
  14.2. Etiologia i leczenie zaburzeń wzwodu prącia – Roland Dadej, Zbigniew Kwias     1120
  14.2.1. Fizjologia wzwodu     1120
  14.2.2. Mechanizm neurologiczny     1121
  14.2.3. Mediatory i modulatory wzwodu     1121
  14.2.4. Fazy wzwodu w ujęciu hemodynamicznym (mechanizmy naczyniowe)     1122
  14.2.5. Epidemiologia zaburzeń erekcji     1122
  14.2.6. Patofizjologia wzwodu prącia     1123
  14.2.7. Czynniki etiologiczne zaburzeń wzwodu     1124
  14.2.8. Diagnostyka dysfunkcji erekcyjnej     1124
  14.2.9. Strategia postępowania leczniczego     1125
  14.2.9.1. Poradnictwo psychologiczne     1125
  14.2.9.2. Leczenie farmakologiczne     1125
  14.2.9.3. Aparaty próżniowe     1128
  14.2.9.4. Leczenie chirurgiczne     1128
  
  15. Ginekologia urologiczna     1129
  
  15.1. Anatomia układu moczowego – Piotr Cieśliński, Zbigniew Kwias, Roland Dadej     1129
  15.1.1. Nerki     1129
  15.1.2. Moczowód     1130
  15.1.3. Pęcherz moczowy     1131
  15.1.4. Cewka moczowa żeńska     1132
  15.2. Embriologia układu moczowego – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak     1132
  15.2.1. Przednercze     1132
  15.2.2. Śródnercze     1132
  15.2.3. Nerka właściwa     1133
  15.2.4. Wrodzone wady nerki i moczowodu     1133
  15.2.5. Pęcherz moczowy i cewka     1134
  15.3. Fizjologia układu moczowego – Paweł Kalwas, Zbigniew Kwias     1135
  15.3.1. Fizjologia nerki     1135
  15.3.2. Miedniczka nerkowa     1138
  15.3.3. Moczowód     1138
  15.3.4. Pęcherz moczowy     1138
  15.3.5. Cewka moczowa     1138
  15.3.6. Oddawanie moczu     1139
  15.4. Badanie układu moczowego – Zbigniew Kwias, Roland Dadej, Paweł Kalwas     1140
  15.4.1. Objawy chorób urologicznych     1140
  15.4.1.1. Dolegliwości bólowe     1140
  15.4.1.2. Podwyższona temperatura ciała     1140
  15.4.1.3. Powiększenie badanego narządu     1141
  15.4.1.4. Zaburzenia w oddawaniu moczu     1141
  15.4.2. Badania laboratoryjne     1142
  15.4.3. Badanie przedmiotowe     1143
  15.4.4. Narzędzia urologiczne     1143
  15.4.4.1. Cewniki     1144
  15.4.4.2. Wziernikowanie pęcherza moczowego (cystoskopia)     1146
  15.4.5. Badania urodynamiczne     1148
  15.4.6. Diagnostyczne metody obrazowania narządów układu moczowego     1148
  15.4.6.1. Badania radiologiczne     1148
  15.4.6.2. Jądrowy rezonans magnetyczny     1149
  15.4.6.3. Ultrasonografia     1149
  15.5. Przygotowanie do operacji i postępowanie pooperacyjne – Piotr Cieśliński, Zbigniew Kwias     1150
  15.5.1. Przygotowanie do zabiegu     1150
  15.5.2. Ocena morfologii układu moczowego i wydolności nerek     1151
  15.5.3. Postępowanie pooperacyjne     1151
  15.6. Podstawowe zabiegi urologiczne pomocne w ginekologii – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak     1152
  15.6.1. Cewnikowanie pęcherza moczowego     1152
  15.6.2. Punkcyjna nadłonowa przetoka pęcherzowa     1153
  15.6.3. Nefrostomia punkcyjna przezskórna (punkcyjna przetoka nerkowa)     1154
  15.6.4. Cewnikowanie moczowodu podczas cystoskopii     1154
  15.7. Obrażenia układu moczowego powstałe podczas operacji i zabiegów ginekologicznych – Zbigniew Kwias, Roland Dadej, Wojciech Cieślikowski, Ryszard Prędki     1155
  15.7.1. Uszkodzenie pęcherza moczowego     1155
  15.7.2. Uszkodzenie pęcherza w czasie operacji z dostępu brzusznego     1156
  15.7.3. Uszkodzenie pęcherza podczas cięcia cesarskiego     1156
  15.7.4. Uszkodzenie pęcherza w operacjach drogą pochwową     1156
  15.7.5. Przeoczone podczas zabiegu operacyjnego uszkodzenie pęcherza     1157
  15.7.6. Doraźne zaopatrzenie uszkodzonego pęcherza moczowego     1157
  15.7.7. Uszkodzenie moczowodów     1157
  15.7.8. Kiedy dochodzi do uszkodzenia moczowodów?    1158
  15.7.9. Postępowanie w przypadku uszkodzenia moczowodów     1159
  15.7.10. Zaopatrywanie zamkniętych uszkodzeń moczowodów     1159
  15.7.11. Zaopatrywanie otwartych uszkodzeń moczowodu     1160
  15.7.12. Przeoczone uszkodzenia moczowodów     1161
  15.7.13. Przetoki moczowe     1161
  15.7.14. Przetoki położnicze     1162
  15.7.15. Przetoki pęcherzowo-maciczne     1162
  15.7.16. Przetoki cewkowo-pochwowe     1162
  15.7.17. Przetoki występujące po zabiegach ginekologicznych     1162
  15.7.18. Przetoki pęcherzowo-pochwowe     1162
  15.7.19. Przetoki pęcherzowo-jelitowe     1163
  15.7.20. Przetoki moczowodowo-pochwowe     1163
  15.7.21. Leczenie przetok moczowych     1163
  15.7.22. Leczenie przetok pęcherzowo-macicznych     1163
  15.7.23. Leczenie przetok cewkowo-pochwowych     1164
  15.7.24. Leczenie przetok pęcherzowo-pochwowych     1164
  15.7.25. Leczenie przetok moczowodowo-pochwowych    1166
  15.7.25.1. Leczenie jednostronnej przetoki moczowodowo-pochwowej     1166
  15.7.25.2. Leczenie obustronnych przetok moczowodowo-pochwowych     1167
  15.8. Powikłania popromienne w obrębie miednicy mniejszej – Tomasz Stachowski, Piotr Milecki, Zbigniew Kwias     1168
  15.8.1. Klasyfikacja objawów ubocznych w radioterapii    1168
  15.8.2. Radiobiologiczne podstawy powikłań popromiennych     1169
  15.8.2.1. Pęcherz moczowy i cewka moczowa     1170
  15.8.2.2. Moczowody     1171
  15.9. Choroby cewki moczowej u kobiet – Tomasz Stachowski, Zbigniew Kwias     1172
  15.9.1. Wprowadzenie     1172
  15.9.2. Podział chorób cewki moczowej     1172
  15.9.2.1. Wady wrodzone     1172
  15.9.2.2. Urazy cewki moczowej u kobiet     1172
  15.9.2.3. Zapalenia cewki moczowej     1173
  15.9.2.4. Zmiany chorobowe zewnętrznego ujścia cewki    1173
  15.9.2.5. Zmiany chorobowe wewnętrznego ujścia cewki i odcinka środkowego     1174
  15.9.2.6. Nowotwory żeńskiej cewki moczowej     1174
  15.9.2.7. Dysfunkcja zwieracza zewnętrznego cewki moczowej     1175
  15.10. Zakażenia układu moczowego – Andrzej Antczak, Zbigniew Kwias, Roland Dadej     1176
  15.10.1. Drogi szerzenia się infekcji układu moczowego    1176
  15.10.2. Zapalenie cewki moczowej (urethritis)     1176
  15.10.3. Zapalenie pęcherza moczowego (cystitis)     1177
  15.10.4. Odmiedniczkowe zapalenie nerek     1178
  15.10.4.1. Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek     1178
  15.10.4.2. Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek     1178
  15.10.5. Czyrak gromadny nerki     1178
  15.10.6. Martwica brodawek nerkowych     1179
  15.10.7. Ropień przynerkowy lub okołonerkowy     1179
  15.10.8. Profilaktyka zakażeń układu moczowego     1179
  15.10.9. Zakażenia szpitalne     1179
  15.10.10. Farmakoterapia zakażeń układu moczowego     1179
  15.11. Wysiłkowe nietrzymanie moczu – Roland Dadej, Zbigniew Kwias, Piotr Cieśliński     1180
  15.11.1. Mechanizm nietrzymania moczu     1180
  15.11.2. Podział (wg Komitetu Standaryzacji International Continence Society)     1181
  15.11.2.1. Wysiłkowe nietrzymanie moczu (WNM, genuine stress incontinence, GSI)     1181
  15.11.2.2. Nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego (urge incontinence, mictio imperativa)     1182
  15.11.2.3. Postać mieszana nietrzymania moczu     1182
  15.11.2.4. Nietrzymanie moczu z przepełnienia (ischuria paradoxa, overflow incontinence)     1182
  15.11.3. Zasady postępowania     1182
  15.11.3.1. Ocena objawów i dolegliwości     1182
  15.11.3.2. Badanie przedmiotowe     1182
  15.11.3.3. Dodatkowe badania obrazowe     1183
  15.11.3.4. Obiektywna ocena nietrzymania moczu – badanie urodynamiczne (UD)     1183
  15.11.4. Leczenie nietrzymania moczu     1184
  15.11.4.1. Leczenie zachowawcze     1184
  15.11.4.2. Leczenie farmakologiczne WNM     1185
  15.11.4.3. Leczenie operacyjne     1185
  15.11.5. Estrogeny a nietrzymanie moczu     1187
  15.12. Moczenie moczowodowe – Zbigniew Kwias, Andrzej Antczak     1187
  15.12.1. Obraz kliniczny     1187
  15.12.2. Leczenie     1188
  15.13. Pęcherz moczowy neurogenny – Roland Dadej, Ryszard Prędki, Paweł Kroll, Zbigniew Kwias
  15.13.1. Wstęp     1188
  15.13.1.1. Fizjologia pęcherza i zwieraczy     1188
  15.13.1.2. Rodzaje zaburzeń czynności dolnych dróg moczowych     1188
  15.13.2. Sposoby oddawania moczu pacjenta leczonego neurologicznie     1190
  15.13.3. Diagnostyka pęcherza neurogennego     1191
  15.13.3.1. Wywiady     1191
  15.13.3.2. Badanie kliniczne     1191
  15.13.3.3. Badania laboratoryjne     1191
  15.13.3.4. Badania obrazowe     1191
  15.13.3.5. Badania urodynamiczne     1191
  15.13.4. Urodynamiczny podział zaburzeń czynności układu moczowego     1194
  15.13.4.1. Arefleksja wypieracza z czynnościową przeszkodą     1195
  15.13.4.2. Arefleksja wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej     1195
  15.13.4.3. Hiperrefleksja wypieracza z dyssynergią wypieraczowo-zwieraczową     1195
  15.13.4.4. Hiperrefleksja mięśnia wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej     1196
  15.13.4.5. Znaczenie prognostyczne badań urodynamicznych     1196
  15.13.5. Powikłania pęcherza neurogennego     1196
  15.13.6. Leczenie     1196
  15.13.6.1. Leczenie zachowawcze     1196
  15.13.6.2. Leczenie fizykalne     1197
  15.13.6.3. Leczenie farmakologiczne     1197
  15.13.6.4. Leczenie operacyjne     1198
  15.13.7. Kontrola odległa u pacjentów z pęcherzem neurogennym     1198
  15.14. Zabiegi laparoskopowe w leczeniu chorób urologicznych – Andrzej Antczak, Tomasz Stachowski, Piotr Nowaczkiewicz     1199
  
  16. Choroby sutka     1203
  
  16.1. Epidemiologia i skrining raka gruczołów sutkowych – Zbigniew Słomko     1203
  16.1.1. Wprowadzenie     1203
  16.1.2. Epidemiologia     1204
  16.1.2.1. Metody statystycznego opracowania i prezentacji danych epidemiologicznych     1204
  16.1.2.2. Zgony oraz zachorowania na nowotwory złośliwe w Polsce     1205
  16.1.2.3. Ocena ryzyka wystąpienia raka sutka     1207
  16.1.3. Skrining raka gruczołów sutkowych     1209
  16.2. Złośliwe nowotwory sutka – obraz morfologiczny – Helena Kędzia     1213
  16.2.1. Nowotwory nabłonkowe     1213
  16.2.1.1. Ocena stopnia złośliwości raka sutka     1214
  16.2.2. Nowotwory mezenchymalne     1214
  16.2.3. Nowotwory nabłonkowo-mezenchymalne     1215
  16.3. Biopsja zmian ogniskowych sutka – Stefan Sajdak     1215
  16.3.1. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa     1216
  16.3.1.1. Technika wykonywania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej     1216
  16.3.2. Biopsja gruboigłowa     1216
  16.3.3. Biopsja rdzeniowa     1217
  16.3.4. Biopsja mammotomiczna     1217
  16.3.4.1. Biopsja mammotomiczna wykonywana pod kontrolą ultrasonografu     1217
  16.3.4.2. Biopsja mammotomiczna stereotaktyczna     1218
  16.3.5. Biopsja chirurgiczna otwarta     1218
  16.3.5.1. Biopsja skórna     1219
  16.3.6. Biopsja węzła wartownika     1219
  16.4. Hormonalna terapia zastępcza a rak sutka – Stefan Sajdak     1219
  16.5. Markery nowotworowe w raku sutka – Marek Chuchracki, Izabela Nehyba-Humbla    1220
  16.5.1. Markery biochemiczne i nowotworowe wykorzystywane w diagnostyce raka sutka     1221
  16.5.1.1. Markery biochemiczne     1221
  16.5.1.2. Markery nowotworowe     1221
  16.5.2. Komórkowe markery nowotworowe     1222
  16.5.3. Nieswoiste markery raka sutka     1223
  16.6. Obustronny rak sutka – Sylwia Grodecka-Gazdecka, Małgorzata Mazur-Roszak     1223
  16.6.1. Czynniki ryzyka zachorowania na obustronnego raka sutka     1224
  16.6.2. Diagnostyka obustronnego raka sutka     1225
  16.6.3. Czynniki rokownicze     1226
  16.6.4. Leczenie i profilaktyka obustronnego raka sutka    1226
  16.7. Rak sutka związany z ciążą – Maria Litwiniuk, Sylwia Grodecka-Gazdecka     1229
  16.7.1. Epidemiologia     1229
  16.7.2. Rozpoznanie raka sutka u kobiet w ciąży     1229
  16.7.2.1. Badania obrazowe     1230
  16.7.3. Leczenie raka sutka u kobiet w ciąży     1230
  16.7.3.1. Leczenie operacyjne     1230
  16.7.3.2. Chemioterapia     1231
  16.7.3.3. Hormonoterapia     1232
  16.7.3.4. Immunoterapia     1232
  16.7.3.5. Radioterapia     1232
  16.7.4. Rokowanie     1232
  16.7.5. Przerzuty do łożyska     1232
  16.7.6. Rak sutka a ciąża     1232
  16.7.6.1. Wpływ ciąży i karmienia piersią na ryzyko zachorowania na raka sutka     1232
  16.7.6.2. Wpływ przebytej wcześniej ciąży na rokowanie u pacjentek z rakiem sutka     1233
  16.7.6.3. Ciąża po leczeniu raka sutka     1233
  16.7.6.4. Karmienie piersią po leczeniu raka sutka     1234
  16.8. Leczenie raka gruczołu sutkowego – Sylwia Grodecka-Gazdecka     1235
  16.8.1. Chore z rozpoznaniem raka przedinwazyjnego (stopień 0)     1236
  16.8.2. Chore w I i II stopniu zaawansowania     1237
  16.8.2.1. Leczenie chirurgiczne     1238
  16.8.2.2. Leczenie uzupełniające     1240
  16.8.3. Chore na pierwotnie miejscowo zaawansowanego raka sutka     1244
  16.8.3.1. Niepowodzenia po leczeniu – wznowa miejscowa, lokoregionalna i rozsiew choroby    1245
  16.8.4. Chore na raka w stadium rozsiewu (stopień IV)    1246
  16.8.5. Podsumowanie     1248
  16.9. Operacje odtwórcze po amputacji sutka – Artur Gromadziński, Sylwia Grodecka-Gazdecka     1250
  16.9.1. Wskazania     1250
  16.9.2. Przeciwwskazania     1251
  16.9.3. Rodzaje zabiegów rekonstrukcyjnych     1251
  16.9.3.1. Rekonstrukcja jednoczesna     1251
  16.9.3.2. Rekonstrukcja odroczona     1252
  16.9.3.3. Operacje z wykorzystaniem implantów     1252
  16.9.3.4. Rekonstrukcja z wykorzystaniem tkanek własnych     1253
  16.10. Psychologiczna i społeczna sytuacja pacjentki z nowotworem złośliwym sutka w trakcie leczenia i po jego zakończeniu – Małgorzata Adamczak     1254
  16.10.1. Psychiczne obciążenie diagnozą     1254
  16.10.2. Problem utraty piersi     1255
  16.10.3. Jakość życia po leczeniu     1256
  16.10.4. Źródła wsparcia psychicznego     1257
  
  17. Prawno-etyczne problemy w ginekologii     1259
  
  17.1. Zasady i wartości etyczne w ginekologii – Zbigniew Słomko, Edmund Waszyński     1259
  17.1.1. Zasada nieszkodzenia w etyce medycyny     1262
  17.2. Zagadnienia prawno-medyczne – Zygmund Przybylski, Zbigniew Słomko     1264
  17.2.1. Cel i zakres informacji     1264
  17.2.2. Podstawowe wiadomości z dziedziny prawa     1264
  17.2.3. Błąd lekarski     1264
  17.2.3.1. Błąd rozpoznania (diagnostyczny)     1265
  17.2.3.2. Błąd leczenia (terapeutyczny)     1265
  17.2.3.3. Błąd techniczny     1265
  17.2.3.4. Błąd organizacyjny     1266
  17.2.3.5. Niepowodzenia lekarskie     1266
  17.2.4. Odpowiedzialność karna lekarza     1266
  17.2.4.1. Odpowiedzialność karna lekarza za przestępstwa niebędące błędami lekarskimi     1266
  17.2.5. Odpowiedzialność lekarza za wykroczenia     1267
  17.2.6. Odpowiedzialność cywilna lekarza     1268
  17.2.7. Odpowiedzialność zawodowa lekarza     1269
  17.2.8. Odpowiedzialność karno-administracyjna i służbowa     1269
  17.2.9. Inne zagadnienia prawne     1269
  17.2.9.1. Zgoda pacjenta na zabieg lekarski     1269
  17.2.9.2. Tajemnica lekarska     1270
  17.2.9.3. Eksperyment medyczny     1270
  17.2.9.4. Przerywanie ciąży     1271
  17.2.9.5. Ubezpłodnienie     1274
  17.2.9.6. Sztuczna prokreacja     1275
  17.2.9.7. Lekarz jako biegły sądowy     1276
  17.3. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy – Krzysztof Kordel, Zbigniew Słomko     1277
  
  Kontrola i ocena przyswajania informacji naukowych – Romuald Dębski, Zbigniew Słomko     1283
  Skorowidz     1321
RozwińZwiń
W celu zapewnienia wysokiej jakości świadczonych przez nas usług, nasz portal internetowy wykorzystuje informacje przechowywane w przeglądarce internetowej w formie tzw. „cookies”. Poruszając się po naszej stronie internetowej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas „cookies”. Informacje o przechowywaniu „cookies”, warunkach ich przechowywania i uzyskiwania dostępu do nich znajdują się w Regulaminie.

Nie pokazuj więcej tego powiadomienia