| Wprowadzenie | 13 |
|
Część 1. WPROWADZENIE DO POLITYKI SPOŁECZNEJ | 21 |
|
1. Definicje, zakres i konteksty polityki społecznej (Ryszard Szarfenberg) | 21 |
|
Polityka jako politykowanie i rządzenie | 21 |
|
Działy i sprawy polityki | 23 |
|
Zakres przedmiotowy polityki społecznej | 24 |
|
Polityka społeczna a polityka gospodarcza | 25 |
|
Polityka społeczna a rynek | 27 |
|
Społeczeństwo obywatelskie w polityce społecznej | 29 |
|
Nauka i polityka społeczna | 31 |
|
Polityka społeczna jako zawód | 33 |
|
Podsumowanie | 34 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 35 |
|
Zalecana literatura | 35 |
|
2. Historia polityki społecznej (Julian Auleytner) | 37 |
|
Geneza polityki społecznej | 37 |
|
Polska polityka społeczna do 1918 roku (I etap) | 38 |
|
Polska polityka społeczna w latach międzywojennych (II etap) | 39 |
|
Tło polskiej polityki społecznej | 39 |
|
Rozwój nauki o polityce społecznej | 41 |
|
Polska polityka społeczna w latach powojennych (III etap) | 44 |
|
Tło społeczno-polityczne | 44 |
|
Nauka o polityce społecznej po II wojnie światowej | 46 |
|
Nauka o polityce społecznej lat stalinizmu | 47 |
|
Nauka o polityce społecznej po 1957 roku – nowe podejścia i definicje | 48 |
|
Nauka o polityce społecznej po 1989 roku – kontekst gospodarki rynkowej (IV etap) | 50 |
|
Podsumowanie | 53 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 54 |
|
Zalecana literatura | 54 |
|
3. Uwarunkowania polityki społecznej (Cezary Żołędowski) | 55 |
|
Pojęcie i znaczenie uwarunkowań w polityce społecznej | 55 |
|
Charakter refleksji naukowej nad uwarunkowaniami w polityce społecznej | 57 |
|
Klasyfikacja uwarunkowań polityki społecznej | 59 |
|
Uwarunkowania polityki społecznej w Polsce – podstawowa charakterystyka | 60 |
|
Uwarunkowania ustrojowo-polityczne | 60 |
|
Uwarunkowania materialne | 63 |
|
Uwarunkowania związane z czynnikiem ludzkim | 64 |
|
Uwarunkowania związane z zastanym modelem polityki społecznej | 66 |
|
Uwarunkowania zewnętrzne | 68 |
|
Podsumowanie | 69 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 70 |
|
Zalecana literatura | 70 |
|
4. Wartości i zasady polityki społecznej (Jolanta Supińska) | 71 |
|
Wartości | 71 |
|
Wartości w nauce celowościowej | 72 |
|
Wartości w polityce | 73 |
|
Czyim wartościom ma służyć polityka społeczna? | 73 |
|
Czy wartości polityki społecznej muszą stać w sprzeczności ze sobą? | 74 |
|
Demokratyczne dochodzenie do konsensusu aksjologicznego | 75 |
|
W poszukiwaniu całościowej wizji postępu społecznego | 76 |
|
Zasady polityki społecznej | 77 |
|
Między aksjologią a prakseologią | 77 |
|
Podsumowanie | 79 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 80 |
|
Zalecana literatura | 80 |
|
5. Style i instrumenty polityki społecznej (Jolanta Supińska) | 81 |
|
Zachowania | 81 |
|
Style realizacji polityki społecznej | 82 |
|
Style reformowania polityki społecznej | 84 |
|
Instrumenty | 85 |
|
Instrumenty ekonomiczne | 86 |
|
Instrumenty prawne | 87 |
|
Instrumenty informacyjne | 87 |
|
Instrumenty kadrowe | 88 |
|
Instrumenty przestrzenno-czasowe | 89 |
|
Dobra publiczne | 89 |
|
Podsumowanie | 90 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 91 |
|
Zalecana literatura | 91 |
|
6. Sektory, podmioty, poziomy i organizacja polityki społecznej (Grażyna Spytek-Bandurska) | 93 |
|
Sektory polityki społecznej | 93 |
|
Sektor publiczny | 93 |
|
Sektor prywatny | 95 |
|
Trzeci sektor | 96 |
|
Międzynarodowe podmioty polityki społecznej | 97 |
|
Globalne podmioty polityki społecznej | 97 |
|
Europejskie podmioty polityki społecznej | 97 |
|
Krajowe podmioty polityki społecznej | 98 |
|
Podmioty ustawodawcze | 98 |
|
Podmioty wykonawcze | 99 |
|
Podmioty sądownicze | 104 |
|
Podmioty kontrolne | 105 |
|
Podsumowanie | 106 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 106 |
|
Zalecana literatura | 106 |
|
7. Diagnoza i diagnozowanie w polityce społecznej (Barbara Szatur-Jaworska) | 109 |
|
Diagnoza, diagnozowanie, badania diagnostyczne | 109 |
|
Cechy diagnozy w nauce o polityce społecznej | 111 |
|
Diagnoza w polityce społecznej jako działalności praktycznej | 112 |
|
Przedmiot badań diagnostycznych w polityce społecznej | 113 |
|
Metody badawcze i źródła danych w diagnozie społecznej | 116 |
|
Wskaźniki społeczne w polityce społecznej | 116 |
|
Przykłady procedur i wskaźników diagnostycznych | 118 |
|
Human Development Index - przykład syntetycznego wskaźnika społecznego | 118 |
|
Wskaźniki Millenijnych Celów Rozwoju – przykład zbioru wskaźników społecznych | 120 |
|
Minimum egzystencji i minimum socjalne – przykład pomiaru ubóstwa | 120 |
|
Podsumowanie | 125 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 126 |
|
Zalecana literatura | 126 |
|
8. Ewaluacja i analiza polityki społecznej (Ryszard Szarfenberg) | 127 |
|
Trzy rodzaje systematycznych dociekań | 127 |
|
Polityka, strategia, program, projekt | 128 |
|
Struktura logiczna programu i jego teoria | 129 |
|
Kryteria ewaluacji | 131 |
|
Rodzaje ewaluacji | 132 |
|
Metoda ewaluacji | 134 |
|
Rekomendowanie programów społecznych | 136 |
|
Rozwój i perspektywy ewaluacji i analizy programów społecznych | 138 |
|
Podsumowanie | 140 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 140 |
|
Zalecana literatura | 141 |
|
9. Polityka społeczna w różnych krajach i modele polityki społecznej (Mirosław Księżopolski) | 143 |
|
Charakterystyka wybranych modeli polityki społecznej | 144 |
|
Typologie Titmussa oraz Furnissa i Tilton | 145 |
|
Typologia Esping-Andersena | 146 |
|
Orientacje antykolektywistyczna i kolektywistyczna | 148 |
|
Liberalny model polityki społecznej | 149 |
|
Motywacyjny model polityki społecznej | 151 |
|
Instytucjonalno-redystrybucyjny model polityki społecznej | 153 |
|
Współczesne strategie polityki społecznej | 155 |
|
Polityka społeczna w krajach europejskich | 155 |
|
Polityka społeczna w krajach południowo-wschodniej Azji | 158 |
|
Polityka społeczna w krajach tzw. realnego socjalizmu | 159 |
|
Podsumowanie | 160 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 160 |
|
Zalecana literatura | 161 |
|
10. Międzynarodowe standardy i formy współpracy w polityce społecznej oraz ich wpływ na Polskę (Gertruda Uścińska) | 163 |
|
Unia Europejska: dorobek regulacyjny i koordynacyjny oraz implikacje dla Polski | 164 |
|
Podstawowe regulacje odnoszące się do polityki społecznej | 164 |
|
Europejskie Karty Społeczne. Wspólnotowa Karta Podstawowych Praw Społecznych Pracowników | 165 |
|
Programy i strategie społeczne | 166 |
|
Rada Europy: dorobek konwencyjny, wpływ na polską politykę społeczną | 167 |
|
Najważniejsze akty normatywne RE | 167 |
|
Europejska Karta Społeczna | 168 |
|
Europejski Kodeks Zabezpieczenia Społecznego | 169 |
|
Międzynarodowa Organizacja Pracy: standardy MOP-u, konsekwencje dla Polski | 170 |
|
Konwencja nr 102 MOP-u | 170 |
|
Dalszy rozwój zabezpieczenia społecznego | 171 |
|
Ratyfikacja przez Polskę Konwencji nr 102 MOP-u o normach minimalnych | 172 |
|
Podsumowanie | 173 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 173 |
|
Zalecana literatura | 174 |
|
Część 2. WYBRANE PROBLEMY SPOŁECZNE I SPOSOBY ICH ROZWIĄZYWANIA | 177 |
|
11. Teoria kwestii i problemów społecznych (Barbara Rysz-Kowalczyk) | 177 |
|
Historyczne tło kategorii „kwestia społeczna” | 177 |
|
Tradycje myślenia o kwestiach społecznych w nauce polskiej | 179 |
|
Współczesne opcje w interpretacji i stosowaniu kategorii kwestii społecznej | 181 |
|
Kwestie społeczne a problemy społeczne | 184 |
|
Podsumowanie | 185 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 185 |
|
Zalecana literatura | 186 |
|
12. Rodziny polskie i polityka rodzinna; stan i kierunki przemian (Grażyna Firlit-Fesnak) | 187 |
|
Podstawowe pojęcia | 187 |
|
Czynniki przemian rodziny współczesnej | 189 |
|
Zróżnicowanie rodzin | 191 |
|
Rodzina a gospodarstwo domowe | 193 |
|
Ekonomiczne warunki bytu rodziny w Polsce | 194 |
|
Polityka rodzinna w III Rzeczypospolitej | 194 |
|
Rodzina mimo wszystko | 197 |
|
Podsumowanie | 198 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 199 |
|
Zalecana literatura | 199 |
|
13. Ochrona zdrowia w polityce społecznej (Grażyna Magnuszewska-Otulak) | 201 |
|
Zdrowie. Podstawowe pojęcia | 202 |
|
Ochrona zdrowia | 204 |
|
Uwarunkowania stanu zdrowia | 206 |
|
Sposoby pomiaru stanu zdrowia | 207 |
|
Polityka ochrony zdrowia | 208 |
|
Świadczenia medyczne | 209 |
|
Modele systemu ochrony zdrowia | 210 |
|
Promocja zdrowia | 211 |
|
Proces reformowania systemu ochrony zdrowia w Polsce | 212 |
|
Podsumowanie | 215 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 216 |
|
Zalecana literatura | 216 |
|
14. Problemy społeczne w sferze pracy (Małgorzata Szylko-Skoczny) | 217 |
|
Przemiany w sferze pracy we współczesnym świecie | 217 |
|
Przekształcanie się stosunków pracy, zwiększanie elastyczności rynku pracy | 219 |
|
Kształtowanie się nowego modelu stosunków pracy w Polsce | 221 |
|
Zmiana charakteru polskiego rynku pracy | 222 |
|
Przekształcenia struktury zatrudnienia | 222 |
|
Masowe, trwałe bezrobocie | 223 |
|
Polityka społeczna wobec bezrobocia | 225 |
|
Zadania polityki społecznej w walce z bezrobociem | 225 |
|
Polityka rynku pracy | 228 |
|
Instytucje i instrumenty polityki rynku pracy | 228 |
|
Zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego bezrobotnym | 228 |
|
Aktywizacja zawodowa bezrobotnych | 229 |
|
Podsumowanie | 231 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 232 |
|
Zalecana literatura | 232 |
|
15. Zamożność, dochody, ubóstwo, świadczenia społeczne (Renata Gierszewska, Jan Łopato) | 233 |
|
Zamożność narodów – chaos terminologiczny | 233 |
|
Źródła zamożności | 234 |
|
Mierniki zamożności | 235 |
|
Zróżnicowanie dochodowe społeczeństw | 237 |
|
Źródła dochodów społeczeństwa polskiego | 238 |
|
Zróżnicowanie dochodów w Polsce | 238 |
|
Ubóstwo – próba określenia zjawiska | 240 |
|
Linie i miary ubóstwa | 242 |
|
Świadczenia społeczne | 244 |
|
Podsumowanie | 245 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 246 |
|
Zalecana literatura | 247 |
|
16. Edukacja, wiedza i umiejętności; szkolnictwo, polityka edukacyjna i poradnictwo (Justyna Godlewska, Emilia Jaroszewska) | 249 |
|
Polityka edukacyjna a polityka społeczna | 249 |
|
Podstawowe wskaźniki w obszarze edukacji | 250 |
|
Reforma systemu edukacji | 252 |
|
Zmiana modelu szkolnictwa obowiązkowego | 252 |
|
Finansowanie oświaty | 253 |
|
Sposób nauczania | 254 |
|
Kadry | 254 |
|
Wychowawcza funkcja szkoły | 255 |
|
Kształcenie zawodowe a rynek pracy | 255 |
|
Szkolnictwo zawodowe w Polsce | 255 |
|
Przejście ze szkoły do pierwszej pracy | 257 |
|
Charakterystyka szkolnictwa wyższego | 258 |
|
Matura i egzaminy wstępne | 258 |
|
Liczba studentów | 258 |
|
Finansowanie uczelni – koszt kształcenia | 259 |
|
Podsumowanie | 259 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 260 |
|
Zalecana literatura | 260 |
|
17. Dyskryminacja a równouprawnienie; zadania dla polityki społecznej (Grażyna Firlit-Fesnak, Grażyna Magnuszewska-Otulak) | 263 |
|
Rozumienie dyskryminacji i równouprawnienia | 263 |
|
Polityka społeczna wobec zjawiska dyskryminacji | 265 |
|
Równouprawnienie kobiet i mężczyzn; równe prawa, nierówne szanse | 267 |
|
Nierówny status kobiet i mężczyzn w świecie pracy jako przykład dyskryminacji ze względu na płeć | 267 |
|
Symptomy dyskryminacji kobiet w świecie pracy | 268 |
|
Równouprawnienie i dyskryminacja osób niepełnosprawnych | 270 |
|
Działania na rzecz wyrównywania szans osób z niepełnosprawnością | 271 |
|
Sytuacja osób niepełnosprawnych w Polsce | 272 |
|
Podsumowanie | 274 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 274 |
|
Zalecana literatura | 275 |
|
18. Przestępczość jako problem społeczny; profilaktyka społeczna i polityka kryminalna (Emilia Jaroszewska, Mariola Kordas-Surowiec) | 277 |
|
Podział przestępstw | 278 |
|
Uwarunkowania zachowań niezgodnych z prawem | 278 |
|
Podstawowe wskaźniki i tendencje dotyczące przestępczości w Polsce | 280 |
|
Przestępczość w Polsce i na świecie, analiza porównawcza | 282 |
|
Zapobieganie przestępczości | 283 |
|
Pojęcie zapobiegania przestępczości i klasyfikacja działań zapobiegawczych | 283 |
|
Rola instytucji państwowych i organizacji społecznych w systemie zapobiegania przestępczości | 285 |
|
Oddziaływania penitencjarne jako sposób zapobiegania przestępczości | 287 |
|
Podsumowanie | 289 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 290 |
|
Zalecana literatura | 290 |
|
19. Współczesna kwestia mieszkaniowa w Polsce; geneza, uwarunkowania, perspektywy rozwiązań (Paweł Hut) | 291 |
|
Problemy mieszkaniowe w Polsce w latach 1918–1990 | 292 |
|
Polityka mieszkaniowa: konieczny balast czy inwestycja w przyszłe pokolenia? | 294 |
|
Charakterystyka problemów mieszkaniowych w Polsce | 295 |
|
Podsumowanie | 300 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 301 |
|
Zalecana literatura | 301 |
|
20. Polityka społeczna wobec procesów migracyjnych (Antoni Rajkiewicz) | 303 |
|
Definicja migracji i ich miejsce w polityce społecznej | 303 |
|
Społeczne aspekty migracji wewnętrznych | 304 |
|
Migracje zagraniczne (zewnętrzne) | 306 |
|
Migracje zarobkowe i edukacyjne | 308 |
|
Prognozy migracyjne | 311 |
|
Podsumowanie | 312 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 312 |
|
Zalecana literatura | 313 |
|
Część 3. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA I KIERUNKI ROZWOJU POLITYKI SPOŁECZNEJ | 317 |
|
21. Ubóstwo, marginalność i wykluczenie społeczne (Ryszard Szarfenberg) | 317 |
|
Potrzeby i grupy | 317 |
|
Ubóstwo absolutne i relatywne | 318 |
|
Marginalność | 320 |
|
Cztery przybliżenia wykluczenia społecznego | 322 |
|
Ubóstwo a wykluczenie społeczne | 324 |
|
Wyniki wybranych badań | 327 |
|
Polityka społeczna wobec wykluczenia społecznego | 328 |
|
Podsumowanie | 330 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 331 |
|
Zalecana literatura | 331 |
|
22. Spory wokół socjalnych funkcji państwa (Julian Auleytner) | 333 |
|
Komponenty państwa opiekuńczego | 333 |
|
Polscy liberałowie wobec państwa socjalnego | 336 |
|
Tradycyjny liberalizm – empiryzm Władysława Zawadzkiego | 336 |
|
Demokratyzacja polityki społecznej Ferdynanda Zweiga | 338 |
|
Krytyka państwa socjalnego w ujęciu Leszka Balcerowicza | 339 |
|
Kościół katolicki wobec państwa socjalnego – państwo w służbie człowiekowi | 340 |
|
Rerum novarum (1891) | 341 |
|
Quadragesimo anno (1931) | 342 |
|
Encykliki II Soboru Watykańskiego | 342 |
|
Mater et magistra (1961) | 342 |
|
Pacem in terris (1963) | 342 |
|
Encyklika posoborowa Laborem exercens (1981) | 343 |
|
Zasady nauki społecznej Kościoła | 344 |
|
Socjalna gospodarka rynkowa – przykład niemiecki | 345 |
|
Sytuacja powojenna – w poszukiwaniu nowego ładu | 345 |
|
Ważniejsze zasady socjalnej gospodarki rynkowej | 347 |
|
Organizacje pozarządowe w polityce społecznej | 348 |
|
Podsumowanie | 349 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 350 |
|
Zalecana literatura | 350 |
|
23. Lokalna polityka społeczna (Roman Wasylewski) | 351 |
|
Terminologia | 351 |
|
Decentralizacja polityki społecznej – uwarunkowania socjopolityczne | 352 |
|
Decentralizacja usług społecznych – uwarunkowania ekonomiczne | 353 |
|
Polityka społeczna centralna i lokalna – podstawowe dane | 353 |
|
Finanse samorządowe a zadania polityki społecznej | 355 |
|
Polityka społeczna a rozwój lokalny | 357 |
|
Modele polityki lokalnej | 358 |
|
Podsumowanie | 359 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 360 |
|
Zalecana literatura | 360 |
|
24. Rola trzeciego sektora w polityce społecznej (Ewa Leś) | 361 |
|
Ujęcia definicyjne | 361 |
|
Funkcje trzeciego sektora i jego rola w realizacji usług | 365 |
|
Kondycja polskiego trzeciego sektora | 369 |
|
Podsumowanie | 371 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 372 |
|
Zalecana literatura | 372 |
|
25. Dialog społeczny a polityka społeczna (Jacek Męcina) | 373 |
|
Pojęcie, zakres i formy dialogu społecznego | 373 |
|
Pojęcie i cele dialogu społecznego | 373 |
|
Formy i płaszczyzny dialogu społecznego | 375 |
|
Podstawy prawne dialogu społecznego w Polsce | 376 |
|
Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych | 377 |
|
Wojewódzkie Komisje Dialogu Społecznego | 379 |
|
Trójstronne Zespoły Branżowe | 380 |
|
Naczelna Rada Zatrudnienia | 381 |
|
Wpływ dialogu społecznego na relacje pracodawca–pracownicy | 381 |
|
Dialog społeczny na poziomie europejskim | 384 |
|
Podsumowanie | 385 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 386 |
|
Zalecana literatura | 387 |
|
26. Reformy wprowadzające mechanizmy rynkowe do polityki społecznej (Agata Krencik, Jolanta Supińska) | 389 |
|
Dobre i złe skutki działania rynku – różne punkty widzenia | 390 |
|
Gospodarka | 391 |
|
Ile komercjalizacji w polityce społecznej? | 392 |
|
Komercjalizacja założycielska | 392 |
|
Działanie mechanizmów rynkowych w ramach sektora publicznego | 394 |
|
Decentralizacja towarzysząca komercjalizacji usług społecznych | 395 |
|
Komercjalizacja siły roboczej i płac | 396 |
|
Co komercjalizować? | 397 |
|
Podsumowanie | 398 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 398 |
|
Zalecana literatura | 399 |
|
27. Rodzaje i formy aktywnej polityki społecznej (Ryszard Szarfenberg) | 401 |
|
Praca, aktywność, aktywizacja | 401 |
|
Geneza i sens APS | 403 |
|
APS w Stanach Zjednoczonych | 405 |
|
Europejski dyskurs o APS | 406 |
|
APS w Polsce – promocja zatrudnienia | 408 |
|
APS w Polsce – zatrudnienie socjalne i pomoc społeczna | 410 |
|
Perspektywy APS | 412 |
|
Podsumowanie | 414 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 414 |
|
Zalecana literatura | 415 |
|
28. Europejski model socjalny (Mirosław Księżopolski) | 417 |
|
Pojęcie europejskiego modelu socjalnego | 417 |
|
Wspólne wartości i cechy strategii polityki społecznej realizowanych przez kraje Unii Europejskiej | 419 |
|
Traktat rzymski z 1957 roku | 419 |
|
Karta socjalna EWG | 419 |
|
Europejska Karta Społeczna Rady Europy | 420 |
|
Strategia lizbońska | 421 |
|
Europejskie standardy socjalne | 421 |
|
Zasada sprawiedliwości społecznej | 422 |
|
Polityka społeczna i polityka gospodarcza | 423 |
|
Rozwinięte instytucje dialogu społecznego | 423 |
|
Modele socjalne w krajach Unii Europejskiej a europejski model socjalny | 425 |
|
Perspektywy europejskiego modelu socjalnego | 427 |
|
Podsumowanie | 429 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 429 |
|
Zalecana literatura | 430 |
|
29. Internacjonalizacja polityki społecznej (Włodzimierz Anioł) | 431 |
|
Wpływ globalizacji na krajową politykę społeczną | 433 |
|
Światowe dysproporcje społeczne | 435 |
|
Kształtowanie się światowego rynku pracy i usług | 437 |
|
Instytucjonalizacja międzynarodowej polityki społecznej | 440 |
|
Wspólnotowa polityka społeczna | 444 |
|
Podsumowanie | 447 |
|
Zadania i problemy do dyskusji | 448 |
|
Zalecana literatura | 448 |
|
Bibliografia | 449 |
|
Indeks nazwisk | 465 |
|
O Autorach | 471 |
|
| |