Zbiór materiałów źródłowych przeznaczonych do wykorzystania na lekcjach historii w gimnazjum i szkołach średnich. Autorzy proponowanych scenariuszy zajęć to czynni nauczyciele historii, którzy wcześniej współtworzyli pracę zbiorową Praca nad źródłami. W grupie autorów są też osoby nowe, które wnoszą świeżość oraz aktywne metody i formy pracy na lekcjach historii.

Prezentowane w niniejszej pracy scenariusze zajęć zostały ułożone chronologicznie. Cele i treści proponowanych zajęć skupiają się na najważniejszych wydarzeniach XIX stulecia. Autorzy prezentowanych lekcji nie odwołują się do konkretnych programów nauczania i podręczników, ponieważ ich celem było, poprzez właściwie dobrane materiały źródłowe, metody i formy pracy, omówienie i wyjaśnienie problemów historycznych w sposób twórczy przez samych uczestników procesu dydaktycznego. Decyzję o materiałach źródłowych, celach, metodach i formach pracy na zajęciach podejmowali sami autorzy scenariuszy.
Prezentowane scenariusze stanowią propozycję autorów, którzy w ten sposób wychodzą naprzeciw reformie oświaty. Zakres wykorzystania scenariusza stanowi samodzielną decyzję nauczyciela, a prezentowane w niniejszej pracy materiały mają mu pomóc, zachęcić do tworzenia własnych rozwiązań dostosowanych do możliwości uczniów i szkoły, ale przede wszystkim mają pomóc w organizowaniu pracy badawczej na lekcjach historii.
(ze wstępu Teresy Puchalskiej-Klejment)