| Wstęp | 13 |
|
Część pierwsza. Podstawy Teorii Finansów Publicznych | 19 |
|
Rozdział 1. Przedmiot nauki o finansach publicznych | 19 |
|
1.1. Pojęcie nauki o finansach publicznych | 19 |
|
1.2. Kategoria potrzeb zbiorowych | 24 |
|
1.3. Dobro publiczne | 27 |
|
1.4. Dobro społeczne | 32 |
|
1.5. Finanse publiczne jako przedmiot zainteresowania różnych dyscyplin | 38 |
|
Rozdział 2. Przegląd ważniejszych teorii finansów publicznych | 42 |
|
2.1. Znaczenie teorii finansów publicznych | 42 |
|
2.2. Okres przedkapitalistyczny | 43 |
|
2.3. Finanse publiczne w okresie powstawania kapitalizmu | 45 |
|
2.4. Liberalna myśl finansowa | 46 |
|
2.5. Ortodoksyjna teoria finansów publicznych | 47 |
|
2.6. Pierwsze próby interwencjonizmu fiskalnego | 51 |
|
2.7. Złota reguła finansów publicznych | 53 |
|
2.8. Rewolucja keynesowska | 55 |
|
2.9. Neokeynesowskie teorie finansów publicznych | 56 |
|
2.9.1. Zalecenia A.H. Hansena | 56 |
|
2.9.2. Koncepcja finansów funkcjonalnych A.Lernera | 59 |
|
2.9.3. Teorie finansów publicznych według J.M. Buchanana | 59 |
|
2.9.4. Kryzys państwa podatkowego według J.A. Schumpetera | 61 |
|
2.10. Neoliberalizm i nowy konserwatyzm fiskalny | 63 |
|
Rozdział 3. Funkcje finansów publicznych | 66 |
|
3.1. Rodzaje funkcji | 66 |
|
3.2. Funkcja alokacyjna | 67 |
|
3.3. Funkcja redystrybucyjna | 68 |
|
3.4. Funkcja stabilizacyjna | 73 |
|
3.5. Problem sprzeczności między funkcjami finansów publicznych | 77 |
|
Rozdział 4. Elementy teorii wyboru publicznego | 79 |
|
4.1. Mechanizm alokacji dobra prywatnego i dobra publicznego | 79 |
|
4.2. Cele i przedmiot wyboru publicznego | 82 |
|
4.3. Istota wyboru publicznego | 83 |
|
4.4. Sposoby wyrażania preferencji w sprawach publicznych | 85 |
|
4.5. Kryterium kosztów i korzyści | 90 |
|
4.6. Zasady ustalania wyników głosowania w sprawach publicznych | 93 |
|
4.7. Paradoks wyborczy | 94 |
|
Rozdział 5. System finansów publicznych | 96 |
|
5.1. Sektor publiczny a finanse publiczne | 96 |
|
5.2. Struktura systemu finansów publicznych | 100 |
|
5.3. Budżet państwa | 102 |
|
5.3.1. Pojęcie budżetu państwa | 102 |
|
5.3.2. Rozwój budżetu państwa | 104 |
|
5.3.3. Cechy budżetu państwa | 115 |
|
5.3.4. Funkcje budżetu państwa | 116 |
|
5.3.5. Problem zasad budżetowych | 122 |
|
5.4. Finanse regionalne | 126 |
|
5.4.1. Przesłanki decentralizacji finansów publicznych | 126 |
|
5.4.2. Podział kompetencji władz podstawą decentralizacji finansów publicznych | 128 |
|
5.4.3. Finansowe podstawy działalności władz regionalnych | 137 |
|
5.4.4. Mechanizm kształtowania finansowych zasobów regionu | 137 |
|
5.5. Finanse lokalne | 139 |
|
5.5.1. Problem granic autonomi władz samorządowych | 139 |
|
5.5.2. Finansowe podstawy autonomii władz samorządowych | 141 |
|
5.5.3. Rodzaje publicznych funduszy lokalnych | 144 |
|
5.6. Publiczne fundusze celowe | 146 |
|
5.6.1. Pojęcie funduszu celowego | 146 |
|
5.6.2. Funkcje funduszy celowych | 148 |
|
5.6.3. Rodzaje funduszy celowych | 150 |
|
5.7. Finanse ubezpieczeń społecznych | 153 |
|
5.7.1. Kwestia obowišzków państwa w zakresie ubezpieczeń | 153 |
|
5.7.2. Wpływ ubezpieczeń emerytalno-rentowych na gospodarkę i finanse publiczne | 156 |
|
5.8. System finansowy ubezpieczeń zdrowotnych | 160 |
|
5.9. Ubezpieczenie od bezrobocia | 161 |
|
5.10. Finanse agencji władz publicznych | 162 |
|
Rozdział 6. Dochody publiczne | 165 |
|
6.1. Przyczyny gromadzenia dochodów publicznych | 165 |
|
6.2. Rodzaje dochodów publicznych | 169 |
|
6.3. Podatek | 172 |
|
6.3.1. pojęcie podatku | 172 |
|
6.3.2. Rodzaje podatków | 173 |
|
6.3.3. Technika podatkowa | 177 |
|
6.4. Opłaty | 184 |
|
6.5. Cła | 186 |
|
Rozdział 7. Gospodarcze i społeczne skutki podatków | 188 |
|
7.1. Zasady podatkowe | 188 |
|
7.2. Podatek a alokacja zasobów w gospodarce rynkowej | 192 |
|
7.3. Rynkowe reakcje podmiotów na podatek | 194 |
|
7.4. Efekt podatkowego spustoszenia | 199 |
|
7.5. Wpływ podatków na oszczędności i inwestycje | 201 |
|
7.6. Redystrybucyjne skutki podatków | 202 |
|
7.7. problem granic opodatkowania | 207 |
|
7.8. Przerzucalność podatków | 209 |
|
7.9. Ucieczka przed podatkami | 211 |
|
7.10. Etyczne aspekty podatku | 213 |
|
7.10.1. Wprowadzenie | 213 |
|
7.10.2. Istota etycznego postępowania w kwestiach podatkowych | 214 |
|
7.10.3. Podatek w społeczeństwach transformujšcych ustrój gospodarczy - przypadek Polski | 220 |
|
7.10.4. Warunki przestrzegania zasad etyki przez podatnika | 221 |
|
7.10.5. Etyka aparatu skarbowego | 225 |
|
7.11. Cechy współczesnego systemu podatkowego | 227 |
|
Rozdział 8. Wydatki publiczne | 233 |
|
8.1. Istota wydatków publicznych | 233 |
|
8.2. Rodzaje wydatków publicznych | 240 |
|
8.3. Problem racjonalizacji wydatków publicznych | 244 |
|
8.3.1. Dwie płaszczyzny racjonalizacji wydatków publicznych | 244 |
|
8.3.2. Efektywność wydatków publicznych | 245 |
|
8.3.3. Oszczędności w wydatkach publicznych | 257 |
|
8.4. Metody racjonalizacji wydatków publicznych | 257 |
|
8.4.1. Metody kształtowania wydatków publicznych | 257 |
|
8.4.2. Programowanie budżetowe - charakterystyka idei | 261 |
|
8.4.3. Programowanie budżetowe | 264 |
|
8.4.4. Metoda analizy kosztów i korzyści | 264 |
|
8.4.5. Metoda budżetowania od zera | 265 |
|
8.4.6. Budżet jako narzędzie zarządzania i racjonalizacji wydatków jednostek publicznych | 267 |
|
8.4.7. Rodzaje budżetów stosowanych w zarządzaniu podmiotami publicznymi | 270 |
|
8.5. Do?wiadczenia z metodami budżetowania wybranych krajów | 277 |
|
8.5.1. Stany Zjednoczone | 277 |
|
8.5.2. Wielka Brytania | 281 |
|
8.5.3. Polska | 293 |
|
Rozdział 9. Równowaga budżetowa | 295 |
|
9.1. Istota równowagi budżetowej | 295 |
|
9.2. Czynniki równowagi budżetowej | 297 |
|
9.3. Mnożnik zrównoważonego budżetu | 301 |
|
9.4. Rodzaje sald budżetowych | 306 |
|
9.5. Standardowe metody obliczania deficytu budżetowego (GFS i ESA 95) | 310 |
|
9.6. Mechanizm powstawania deficytu budżetowego | 312 |
|
9.7. Ekonomiczne rodzaje deficytu budżetowego | 314 |
|
9.8. Równowaga budżetowa jako kryterium oceny działalności władz publicznych | 317 |
|
Rozdział 10. Dług publiczny | 330 |
|
10.1. Ekonomiczna istota długu publicznego | 330 |
|
10.2. Rodzaje długu publicznego | 331 |
|
10.3. Przyczyny powstawania długu publicznego | 336 |
|
10.4. Dylematy związane z zaciąganiem pożyczek publicznych | 339 |
|
10.5. Instrumenty zaciągania długu publicznego | 342 |
|
10.6. Cele zarządzania długiem publicznym | 346 |
|
10.7. Rola banku centralnego w finansowaniu długu publicznego | 349 |
|
10.7.1. Przesłanki zaangażowania banku centralnego w finansowanie długu publicznego | 349 |
|
10.7.2. Relacje między bankiem centralnym a rządem | 350 |
|
10.7.3. Autonomia banku centralnego względem rządu | 351 |
|
10.7.4. Własność banku centralnego | 352 |
|
10.7.5. Przesłanki współpracy banku centralnego z rządem w zakresie długu publicznego | 352 |
|
Rozdział 11. Polityka fiskalna | 359 |
|
11.1. Istota i cel polityki fiskalnej | 359 |
|
11.2. Narzędzia polityki fiskalnej | 361 |
|
11.3. Instytucjonalne podstawy polityki fiskalnej | 362 |
|
11.4. Aktywna i pasywna polityka fiskalna | 364 |
|
11.5. Cechy "dobraj" polityki fiskalnej | 365 |
|
Część druga. Finanse Publiczne w Polsce | 375 |
|
Rozdział 12. Budowanie systemu finansów publicznych | 375 |
|
12.1. Podstawy budowania systemów finansów publicznych | 375 |
|
12.2. Konsekwencje zmiany treści kategorii finansowych | 377 |
|
12.3. Budowanie systemu finansów publicznych w Polsce | 379 |
|
12.3.1. Warunki | 379 |
|
12.3.2. Główne etapy | 380 |
|
12.4. Sektor finansów publicznych | 390 |
|
12.4.1. Sektor publiczny a sektor finansów publicznych | 390 |
|
12.4.2. Sektor finansów publicznych - ujęcie jakościowe | 393 |
|
12.4.3.Sektor finansów publicznych - ujęcie ilościowe | 396 |
|
Rozdział 13. System budżetowy | 404 |
|
13.1. Istota systemu budżetowego | 404 |
|
13.2. Budżet państwa | 406 |
|
13.2.1. Warunki budowania budżetu | 406 |
|
13.2.2. Zakres ustawy budżetowej | 407 |
|
13.2.3. Procedura budżetowa i kalendarium budżetowe | 408 |
|
13.2.4. Klasyfikacja budżetowa | 412 |
|
13.3. Koncepcja środków publicznych | 418 |
|
13.4. System dochodów budżetu państwa | 420 |
|
13.5. System wydatków budżetu państwa | 421 |
|
13.6. Wyniki budżetu państwa | 424 |
|
13.7. Formy organizacyjne gospodarki budżetowej | 425 |
|
13.8. Podstawowe zasady gospodarowania środkami budżetu państwa | 429 |
|
13.9. Budżety jednostek samorządu terytorialnego | 431 |
|
13.9.1. Pierwszy krok ku samorządności terytorialnej - powstanie gmin w 1990 r. | 431 |
|
13.9.2. Eksperymenty w systemie finansowania zadań publicznych | 434 |
|
13.9.3. Radykalna reforma samorządowa z 1999 r. | 436 |
|
13.9.4. Zasady funkcjonowania budżetu samorządowego | 441 |
|
13.10. Dochody jednostek samorzšdu terytorialnego | 444 |
|
13.10.1. Ewolucja systemu dochodów jednostek samorządowych | 444 |
|
13.10.2. Dochody jednostek samorządu terytorialnego od 2004 r. | 451 |
|
13.10.3. Dochody gminy | 455 |
|
13.10.4. Dochody powiatu | 459 |
|
13.10.5. Dochody województwa samorządowego | 463 |
|
Rozdział 14. System podatkowy | 468 |
|
14.1. Przesłanki rewolucji podatkowej | 468 |
|
14.2. Główne zasady i etapy budowania nowego systemu podatkowego | 470 |
|
14.3. Ordynacja podatkowa | 473 |
|
14.4. Skutki łagodnej rewolucji podatkowej | 475 |
|
14.5. Charakterystyka podatków centralnych | 477 |
|
14.5.1. Podatek dochodowy od osób fizycznych | 477 |
|
14.5.2. Podatek dochodowy od osób prywatnych | 491 |
|
14.5.3. Podatek od towarów i usług (VAT) | 497 |
|
14.5.4. Podatek akcyzowy | 510 |
|
14.5.5. Inne podatki i opłaty centralne | 513 |
|
14.6. Podatki i opłaty lokalne | 519 |
|
14.6.1. Podatki lokalne | 519 |
|
14.6.2. Opłaty lokalne | 523 |
|
14.7. Co dalej z polskim systemem podatkowym? | 528 |
|
Rozdział 15. Fundusze celowe i agencje władz publicznych | 532 |
|
15.1. Reformowanie publicznych funduszy celowych | 532 |
|
15.2. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych | 536 |
|
15.3. Fundusze ubezpieczeń społecznych w rolnictwie | 543 |
|
15.3.1. Fundusz Emerytalno-Rentowy | 543 |
|
15.3.2. Fundusz Prewencji i Rehabilitacji | 547 |
|
15.3.3. Fundusz Administracyjny | 548 |
|
15.3.4. Fundusz Składkowy | 549 |
|
15.4. Fundusze rynku pracy | 549 |
|
15.4.1. Fundusz Pracy | 549 |
|
15.4.2. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych | 551 |
|
15.5. Fundusze ekologiczne | 552 |
|
15.5.1. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej | 552 |
|
15.5.2. Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych | 553 |
|
15.6. Pozostałe fundusze | 554 |
|
15.7. Agencje władz publicznych | 557 |
|
15.7.1. Ogólna charakterystka | 557 |
|
15.7.2. Agencje władz publicznych powiązane z budżetem państwa 2004 r. | 559 |
|
15.8. Ocena funduszy celowych oraz agencji władz publicznych | 564 |
|
Rozdział 16. Wydatki budżetowe | 566 |
|
16.1 Charakterystyka wydatków sektora finansów publicznych | 566 |
|
16.2. Wydatki publiczne w układzie przestrzennym | 569 |
|
16.3. Wydatki budżetu państwa | 574 |
|
16.3.1. Ogólna struktura wydatków | 574 |
|
16.3.2. Wydatki sztywne i wydatki elastyczne | 575 |
|
16.3.3. Wydatki budżetu według funkcji państwa | 577 |
|
16.3.4. Wydatki budżetu państwa w układzie rodzajowym | 584 |
|
16.4. Wydatki budżetu państwa na gospodarkę | 584 |
|
16.4.1. Koncepcja wykorzystania budżetu państwa w restrukturyzacji gospodarki | 584 |
|
16.4.2. Kwestia zakresu wydatków budżetowych na gospodarkę | 586 |
|
16.4.3. Pośrednie finansowanie gospodarki z budżetu państwa | 590 |
|
16.5. Wydatki jednostek samorządu terytorialnego | 594 |
|
16.5.1. Wydatki gmin | 594 |
|
16.5.2. Wydatki powiatów | 595 |
|
16.5.3. Wydatki miast na prawach powiatów | 597 |
|
16.5.4. Wydatki województw | 598 |
|
Rozdział 17. Deficyt finansów publicznych i dług publiczny | 601 |
|
17.1. Ewolucja podejścia do równowagi budżetowej | 601 |
|
17.2. Charakter deficytu budżetowego w Polsce | 603 |
|
17.3. Zmiany dotyczące metody i źródeł finansowania deficytu budżetowego | 608 |
|
17.4. Deficyt sektora finansów publicznych | 614 |
|
17.5. Państwo na rynkach finansowych | 617 |
|
17.5.1. Przyczyny emisji papierów wartościowych | 617 |
|
17.5.2. Rodzaje papierów wartościowych emitowanych przez państwo | 619 |
|
17.5.3. Działalność emisyjna państwa | 620 |
|
17.5.4. Ocena działalności emisyjnej państwa | 627 |
|
17.6. Dług publiczny | 632 |
|
17.6.1. Powstanie instytucji długu publicznego | 632 |
|
17.6.2. Państwowy dług publiczny | 633 |
|
17.6.3. Dług krajowy i dług zagraniczny | 637 |
|
17.6.4. Zagraniczny dług skarbu państwa | 639 |
|
17.6.5. Dług skarbu państwa według instrumentów | 641 |
|
17.7. Koszty obsługi długu publicznego | 643 |
|
17.8. Potencjalne zobowiązania skarbu państwa | 647 |
|
17.9. Należności skarbu państwa | 649 |
|
17.9.1. Mechanizm powstawania należności skarbu państwa | 649 |
|
17.9.2. Ekonomiczne skutki należności skarbu państwa | 651 |
|
17.9.3. Kształtowanie się należności skarbu państwa | 652 |
|
Rozdział 18. Cechy polityki fiskalnej w okresie transformacji | 658 |
|
18.1. Periodyzacja okresu transformacji | 658 |
|
18.2. Kryteria oceny polityki fiskalnej | 662 |
|
18.3. Główne tendencje w polityce gospodarczej i fiskalnej | 664 |
|
18.4. Kwestia nadmiernego fiskalizmu | 671 |
|
18.4.1. Istota fiskalizmu w warunkach polskich | 671 |
|
18.4.2. Fiskalizm w Polsce na tle innych krajów | 672 |
|
18.4.3. Fiskalizm w Polsce na tle wybranych krajów transformujących gospodarkę | 676 |
|
18.4.4. Nadmierny fiskalizm - próba oceny | 678 |
|
18.5. Polityka fiskalna a podział dochodów w społeczeństwie | 678 |
|
Rozdział 19. Kryzysy finansów publicznych | 687 |
|
19.1. Istota zjawiska | 687 |
|
19.2. Kryzys finansów publicznych z lat 1991-1992 | 692 |
|
19.3. Wychodzenie z kryzysu: lata 1993-1995 | 696 |
|
19.4. Stabilizacja finansów publiczny w latach 1996-1998 | 699 |
|
19.5. Zalążki nowego kryzysu - reformy społeczne z 1999 r. | 700 |
|
19.6. Kryzys z 2001-2002 r. i jego konsekwencje | 702 |
|
19.7. Instytucjonalne warunki bezpieczeństwa finansów publicznych | 704 |
|
19.7.1. Przegląd ogólny | 704 |
|
19.7.2. Procedury ostrożnościowe i sanacyjne | 707 |
|
19.8. Warunki przezwyciężenia kryzysu finansów publicznych | 708 |
|
Rozdział 20. Reformy finansów publicznych w Polsce w okresie transformacji | 716 |
|
20.1. Koncepcja reformowania finansów publicznych | 716 |
|
20.2. "Strategia dla Polski" z 1994 r. | 718 |
|
20.3. "Biała księga podatków" z 1998 r. | 720 |
|
20.4. "Średniookresowa strategia finansowa" z 1998 r. | 725 |
|
20.5. "Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego " | 728 |
|
20.6. Program oddłużania przedsiębiorców z 2002 r. | 731 |
|
20.7. "Narodowy plan rozwoju" na lata 2004-2006 | 735 |
|
20.8. "Program naprawy finansów Rzeczposplitej" z czerwca 2003 r. | 737 |
|
20.9. "Średniookresowa stratgia finansów publicznych" z września 2003 r. | 745 |
|
20.10. " Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych" z października 2003 r. | 748 |
|
20.11."Zielona księga" | 755 |
|
20.12. Przyczyny niepowodzenia reform finansów publicznych w Polsce i warunki ich naprawy | 756 |
|
Rozdział 21. Finanse Unii Europejskiej | 761 |
|
21.1. Ogólna charakterystyka UE | 761 |
|
21.2. Budżet UE | 764 |
|
21.2.1. Ogólna charakterystyka budżetu UE | 764 |
|
21.2.2. Procedura opracowywania i uchwalania budżetu UE | 764 |
|
21.2.3. Wykonywanie budżetu UE | 767 |
|
21.3. System dochodów budżetu UE | 768 |
|
21.4. "Perspektywa finansowa" 2000 - 2006 | 771 |
|
21.5. Wydatki strukturalne | 775 |
|
21.6. Rozliczenia Polski z UE | 778 |
|
21.7. Perspektywy koordynacji polityki fiskalnej w krajach członkowskich UE | 780 |
|
21.7.1. Przesłanki koordynacji | 780 |
|
21.7.2. Stopień harmonizacji polityki fiskalnej w UE przed rozszerzeniem | 782 |
|
21.7.3. Finanse publiczne nowych członków UE w świetle kryteriów zbieżności | 786 |
|
21.7.4. Harmonizacja systemów podatkowych w UE | 788 |
|
Bibliografia | 796 |
|
Wykaz cytowanych aktów prawnych | 804 |
|
Indeks nazwisk | 811 |
|
Indeks rzeczowy | 813 |
|
| |